قارجى • 04 ناۋرىز، 2021

تەڭگە تۇراقتى: باعا نەگە وسە بەرەدى؟

54 رەت كورسەتىلدى

اڭگىمە– ازىق-ت ۇلىك باعاسى جايىندا بولىپ تۇر.     2021 جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ سوڭىندا ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى تۇتىنۋشىلىق ينفلياتسيانى 7،4% دەڭگەيىندە تىركەدى. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى 11،6%، ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلارعا - 5،2%، قىزمەتتەرگە - 3،9% ءوستى. سىرتتان كەلەتىن ءونىم جانە ماۋسىمارالىق كەزەڭدە كوكونىستىڭ باعاسى وسكەن. ءارى تۇراقتاندىرۋ قورلارى دا جەتكىلىكسىز.

كوبىنە قوستاناي، ماڭعىستاۋ جانە جامبىل وبلىستارىندا باعانىڭ ءوسۋى بايقالعان. ساۋدا  جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتۋدەن جالىققان ەمەس. مينيستر باعانىڭ نەگىزسىز وسىمىنە، نەگىزىنەن، ءوڭىر باسشىلارى كىنالى دەپ مالىمدەدى. ايتپەسە، ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، باعانى تەجەۋگە بولاتىن ارنايى تەتىكتەر باياعىدان قۇرىلىپ قويعان، تەك ونى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك پايدالانباي وتىر.

سوڭعى رەت باعانىڭ ءوسۋى 2016 جىلى بايقالىپتى. وعان تەڭگە باعامىنىڭ  سترەسستىك دەۆالۆاتسياسى مەن مۇنايدىڭ تومەن باعاسى اسەر ەتكەن.

تۇراقتى تەڭگە باعانى نەگە تۇراقتاندىرا المايدى دەگەن ساۋالعا جاۋاپ دايىن! قازاقستان نارىقتىڭ وسى سەگمەنتىندەگى پوزيتسياسى وتە ءالسىز.  ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ تيىمسىزدىگى دە بايقالا باستاپتى.

تۇتىنۋ ينفلياتسياسىنىڭ ءوسۋىنىڭ الدىڭعى كەزەڭى 2015–2016 جىلدارعا سايكەس كەلدى. باعا تەڭگەنىڭ دەۆالۆاتسياسىنا رەاكتسيا جاسادى، التى ايدا (تامىز - قاڭتار) 80% قۇرادى.

ايىرباس باعامىنىڭ وزگەرۋىنە، ەڭ الدىمەن، يمپورتتالاتىن نەمەسە يمپورتتالاتىن كومپونەنتتەردەن وندىرىلەتىن ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلاردىڭ باعالارى اسەر ەتتى - 2015 جىلدىڭ تامىزىنان باستاپ 2016 جىلدىڭ قاڭتارىنا دەيىن بۇل تاۋارلاردىڭ باعاسى 2،9-دان 29،8% -كە دەيىن ءوستى. باعانىڭ ءوسۋى تاۋارلاردىڭ بارلىق توپتارىنا - جۋعىش زاتتار مەن كيىم-كەشەكتەردەن باستاپ اۆتوموبيلدەر مەن موتور وتىنىنا قاتىستى بولدى.

وسى كەزەڭدە تۇتىنۋ باعالارى 11 اي قاتارىنان 4،4% -دان 17،7% -كە دەيىن بەلسەندى تۇردە ءوسىپ وتىردى، سودان كەيىن ۆاليۋتا باعامى تۇراقتالىپ، تەڭگە ءتىپتى نىعايا باستاعان كەزدە ءتورت اي ىشىندە ولار 8،7-گە دەيىن تومەندەدى. %. 2017 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي باعانىڭ ءوسۋى 7،1% -عا دەيىن تومەندەدى (ونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك - 6،5%، ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلار - 8،9%)، 2018 جىلدىڭ اياعىندا - 5،3%، ال 2019 جىلى ول 5،4% دەڭگەيىندە قالدى. وسى ەكى جىلدىڭ ينفلياتسيالىق جانە جايباراقات بولعانى سونشالىق، قازاقستان ۇلتتىق بانكى اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ كەلەسى رەداكتسياسىندا (2018 ج. قاراشادا قايتا قاراۋ) 2020 جىلعا ارنالعان ينفلياتسيانى 4-6% -دان 4% -دان تومەندەتتى.

ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ دەۆالۆاتسياسىنىڭ ينفلياتسياعا ءتۇسۋ اسەرى مۇناي باعاسىنىڭ داعدارىسى تەڭگەنىڭ تاعى ءبىر السىرەۋىنە اكەلگەن 2020 جىلدىڭ العاشقى ايلارىندا دا بايقالدى (2020 جىلدىڭ ناۋرىزىندا تەڭگەنىڭ دوللارعا قاتىستى دەۆالۆاتسياسى 20% جۋىقتادى) ). الايدا، جىلدىڭ اياعىندا توگىلۋ اسەرى قۇرعاپ كەتۋى كەرەك ەدى. سونىمەن قاتار، 2020 جىلدىڭ ناۋرىزىنان باستاپ 2021 جىلدىڭ اقپانىنا دەيىن تەڭگە 3،5% -عا ءوستى.

ۆاليۋتا باعامىنىڭ ينفلياتسياعا بەيتاراپ اسەرىن ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلارعا باعالاردىڭ تۇراقتى دەڭگەيى كورسەتەدى: ءبىر جىل ىشىندە ولار ءۇشىن باعانىڭ ءوسۋى 5،4% -دان 5،2% -عا دەيىن باياۋلادى.

وتكەن جىلداعى ينفلياتسيانىڭ درايۆەرى ازىق-ت ۇلىك باعاسى بولدى. ەسكەرتۋ ۇردىستەرى 2019 جىلدىڭ باسىندا، ازىق-ت ۇلىك باعالارى ورتا ەسەپپەن 0،4 پايىزدىق پۋنكتكە وسە باستاعان كەزدە سەزىلە باستادى. ايىنا. قازانعا قاراي ولار 9،7% -كە جەتتى، سودان كەيىن ازداپ تەجەلدى جانە 2020 جىلى قازاقستان كورونارلىق داعدارىسقا ۇشىراعاننان كەيىن جاڭا كۇشپەن وسە بەردى.

2021 جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ سوڭىندا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى جىلدىق كورسەتكىشتە 11،6% ءوستى. ەڭ قارقىندى وسەتىندەر توبىنا - قانت (+ 40،4%)، جۇمىرتقا (+ 32،9%) مايلار مەن مايلار (+ 24،0%)، جەمىستەر مەن كوكونىستەر (+ 13،2%)، بالىقتار (+10، 7%) كىرەدى. ءتىپتى ىشكى نارىق قازاقستاندىق ءوندىرۋشىنىڭ 50 جانە ودان دا كوپ پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن ونىمدەر - نان-توقاش ونىمدەرى (+ 10،5%)، ەت (+ 8،6%) جانە ءسۇت ونىمدەرى (+ 8،2%) قىمباتتايدى. قازاقستاندا باعا ءوسۋىنىڭ فاكتورلارى كوپ ەمەس. كوپتەگەن وتباسىلار ءۇشىن بۇل جىل داعدارىس بولدى. حالىقتىڭ جەكەلەگەن توپتارى جوسپاردان تىس قارجىلاندىرۋدى العانىمەن (نەگىزىنەن بيۋدجەتتىك سەكتوردان)، تۇتاستاي العاندا حالىقتىڭ ناقتى كىرىستەرى 2020 جىلدىڭ سوڭىندا 2019 جىلعى دەڭگەيدە قالدى (+ 0،6%). باعانىڭ ءوسۋى ىشكى ديناميكامەن تۇسىندىرىلەتىن جالعىز توپ - بۇل جۇمىرتقا باعاسىنىڭ ءوسۋى، بۇل ەلدىڭ قۇس فابريكالارىنىڭ ءبىر بولىگىن سوققان قۇس تۇماۋى اياسىندا ۇسىنىستىڭ قىسقارۋىنا بايلانىستى بولدى.

ىشكى باعا بۇل جولى دا سىرتقى فاكتورعا تاۋەلدى بولدى.   قاڭتاردا نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ وزگەرۋىن قامتيتىن  يندەكسى سوڭعى جەتى جىلدا شارىقتادى. ناشار ەگىن، زوونوزدى ينفەكتسيالار جانە ەلدەر 2020 جىلى ساۋدا شەكتەۋى اياسىندا، ازىق-ت ۇلىكتىڭ بارلىق تۇرلەرىنە باعالار ءوستى، بىراق ءوسىم اسىرەسە وسىمدىك مايلارى سەگمەنتىندە بايقالدى (جىل ىشىندە فاو يندەكسى 30،1 پايىزعا ءوستى) ءداندى داقىلدار (+23،7 پ.پ.)، ءسۇت ونىمدەرىنىڭ (+7،2 پ.پ.) جانە قانتتىڭ (+6،7 پ.پ.) الەمدىك باعاسى دا ءوستى.

قازاقستان بيلىگى سىرتقى فاكتوردى دا العا تارتۋدا. باعانىڭ جەدەل ءوسۋى كەلەسى توپتاردا تىركەلەدى: «يمپورتقا تاۋەلدى تاۋارلار، ەكسپورتقا سۇرانىسى جوعارى تاۋارلار، سونداي-اق ماۋسىم ارالىقتا ءداستۇرلى تۇردە قىمباتتايتىن كوكونىستەر»، - دەدى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ وتكەن سەيسەنبىدە.

ينفلياتسيا (ونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسى) تاۋار نارىقتارىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ جاي-كۇيىنە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ەكونوميكاداعى اقشا مولشەرىنە بايلانىستى بولاتىن كۇردەلى ەكونوميكالىق قۇبىلىس بولعانىنا قاراماستان، قازاقستاندا ءبىر ادامدى تاعايىنداۋ ادەتكە اينالعان. باعانىڭ وسۋىنە قارسى كۇرەس. ەندى بۇل ءرولدى ساۋدا مينيسترلىگى، ال ايماقتىق دەڭگەيدە - ولاردىڭ قاراماعىندا ازىق-ت ۇلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارى بار اكىمدىكتەر اتقارادى.

ساۋدا مينيسترلىگى ازىق-ت ۇلىكتى تۇراقتاندىرۋدىڭ ايماقتىق قورلارىنىڭ جۇمىسىن جەتكىلىكسىز ءتيىمدى دەپ سانايدى. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ ينتەرۆەنتسيالارىنىڭ قازىرگى كولەمى ايماقتارداعى ازىق-ت ۇلىك تۇتىنۋدىڭ جالپى كولەمىنىڭ 0،2-دەن 1،4% قۇرايدى، سوندىقتان تۇراقتاندىرۋ قورلارى باعالارعا اسەر ەتە المايدى. قورلاردىڭ وزدەرى ناشار قالىپتاسۋدا: سۇلتانوۆ مىرزا قانت، قاراقۇمىق جارماسى، كۇنباعىس مايى مەن جۇمىرتقا باعاسى بەلسەندى وسكەن، ال تۇراقتاندىرۋ قورىنا كوكونىستەر ساتىپ الىنعان، باعاسى ورتاشا بولعان مىسال رەتىندە اقتوبە وبلىسىن كەلتىردى.

اكىمدىكتەر، ساۋدا مينيسترلىگى  جانە الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن تۇراقتاندىرۋ قورلارىن يكەمدى قورمەن باسقارۋ مودەلىن مۇمكىندىگىنشە تەزىرەك ازىرلەۋى كەرەك، ويتكەنى كوكتەمنىڭ سوڭى - جىلىنا ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ قارقىندى ۇدەۋىنىڭ ەكى كەزەڭىنىڭ ءبىرى. ولار مۇنى وتپەن وتكىزىپ ۇلگەرۋى ەكىتالاي، سوندىقتان ءساۋىر-مامىر ايلارىندا جەرگىلىكتى بيلىك كەيبىر ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعالارىن توقتاتۋعا تىرىسادى. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە نەعۇرلىم سەزىمتال تاۋارلار بويىنشا ەكسپورتقا تىيىم سالۋ نەمەسە كۆوتا ەنگىزۋدى كۇتۋ قيسىندى.

ازىرگە قازاقستانداعى 2021 جىلعا ارنالعان ينفلياتسيالىق بولجامدار وپتيميستىك. ۇلتتىق بانك ينفلياتسيانى 6-8% ارالىعىندا كۇتەدى. دۇنيەجۇزىلىك بانك وتكەن كۇزدە ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا ايماعى تۋرالى ەسەبىندە قازاقستانداعى ينفلياتسيانى 2020 جىلى 7،7% ء(ىس جۇزىندە 7،5%)، 2021 جىلى 6،2% جانە 2022 جىلى 5،4% دەڭگەيىندە بولجادى. 2019–2020 جىلدارداعىداي، بيىل دا ينفلياتسيانى قولدايتىن كومپونەنت الەمدىك باعالاردىڭ وزگەرۋىنە وتە وسال بولىپ شىققان ازىق-ت ۇلىك باعالارى بولىپ قالادى. فاو (قاڭتار ايىنداعى بولجام) دۇنيەجۇزىلىك ازىق-ت ۇلىك نارىعىنىڭ بولاشاعىن وڭ باعالايدى: نەگىزگى اۋىلشارۋاشىلىق ايماقتارىنىڭ كوپشىلىگىندە ەگىستىك القاپتارىنىڭ كەڭەيۋى جانە ەگىننىڭ جاقسى بولاشاعى كۇتىلۋدە - اۋا رايى جاعدايلارى ءالى دە قولايلى بولادى.

العاشقى جاز ايلارىندا، قازاقستاندا ەگىن جيناۋ پەرسپەكتيۆالارى ايقىندالا باستاعان كەزدە، ساراپشىلار 2021 جىلى ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ قانشالىقتى جوعارى بولاتىنىن ايقىن تۇسىنەتىن بولادى ....

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار