ال بۇعان British Medical Journal-ىندا جاريالانعان زەرتتەۋ ناتيجەلەرى دايەك بولا الادى. بۇل زەرتتەۋگە ورتا جاسى 42-دەگى 101 257 ادام قاتىسىپتى (ەرلەر – 21%, ايەلدەر – 79%). 9 جىل بويى ولار كۇن سايىن سۋسىندارداعى قانت مولشەرىن انىقتاۋعا كومەكتەسەتىن ونلاين-ساۋالدامالاردى تولتىرىپ وتىرعان. وسىلايشا, عالىمدار قاتەرلى ىسىكتىڭ كەيبىر تۇرلەرى مەن ء(سۇت بەزى وبىرى, قۋىق استى بەزى وبىرى, كولورەكتالدى قاتەرلى ىسىگى) ديەتاداعى قانتتى سۋسىنداردىڭ مولشەرىمەن بايلانىسىنا باعا بەرەدى.
دالىرەك ايتقاندا, قانت قوسىلعان سۋسىنداردى كۇندەلىكتى تۇتىنۋ ونكولوگيانىڭ دامۋ قاۋپىن ورتا ەسەپپەن 18-22%-عا ارتتىرادى ەكەن. جەمىس شىرىنى مەن باسقا دا ءتاتتى سۋسىنداردىڭ اراسىندا ەش ايىرماشىلىق جوق. بىراق ءبارى جوعارىدا ايتىلعانداي جامان ەمەس كورىنەدى. كوپتەگەن شەتەلدىك جانە وتاندىق ساراپشىلار قانتتى تۇتىنۋ اعزانىڭ قالىپتى جۇمىسىن ساقتاۋ ءۇشىن قاجەت ەكەندىگىن جوققا شىعارمايدى. ءتىپتى, قانتتان تولىق باس تارتۋ دەنەنىڭ كەيبىر فۋنكتسيالارىنا تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن, مۇنىڭ دا كەرى سالدارلارى بار. جالعىز دۇرىس شەشىم – قانت تۇتىنۋدىڭ ورتاشا تاۋلىكتىك نورماسىمەن دۇرىس تەڭشەي وتىرىپ تاماقتانۋ. بىراق قانتتى تۇتىنۋعا قارسى كورسەتىلىمدەرى بار ادامدار ءۇشىن قاۋىپسىز بالاما بار – بۇل قانت الماستىرعىشتار.
بۇل ماسەلەدە «امان-ساۋلىق» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى, زياندى ازايتۋ سالاسىنداعى ساراپشى جانە «دەنساۋلىق» قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى باقىت تۇمەنوۆا: «دەنساۋلىق – ادامنىڭ ءومىر سالتىنا تىكەلەي بايلانىستى. ادامداردىڭ تاتتىلەرگە شامادان تىس تاۋەلدىلىگى جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردىڭ ءورشي تۇسۋىنە اكەلۋى مۇمكىن. مىسالى, سوڭعى 5 جىلدا قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ناۋقاستار سانى شامامەن 30%-عا ءوستى. ونكولوگيامەن اۋىراتىن ناۋقاستار سانى شامامەن 3%-عا, جۇرەك-تامىر جۇيەسى اۋرۋلارىنىڭ سانى 16%-عا ءوستى. مەنىڭشە, بالا كەزدەن باستاپ تاتتىلەرگە دۇرىس كوزقاراس قالىپتاستىرۋ كەرەك. ويتكەنى ءبىز تىيىم سالىنعان نارسەنى ەرەكشە قالاپ تۇرامىز. وسىعان بايلانىستى شەكتەۋ شارالارى باستى ماسەلەلەردى شەشپەيتىن ۋاقىتشا جانە ەلەۋسىز عانا اسەر ەتەتىن بولادى. ەگەر ءمانى بويىنشا تۇسىنەتىن بولساق, قانت قالىپتى مولشەردە دەنەنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋى, ميدىڭ دۇرىس دامۋى جانە ىنتالاندىرىلۋى ءۇشىن قاجەت. بۇل رەتتە, جالپى تاماقتانۋ مادەنيەتى تۋرالى كوبىرەك سۇراق تۋىندايدى», دەيدى.
ساراپشى ادامداردىڭ ءوز دەنساۋلىعى ماسەلەلەرىنە سانالى جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى ءۇشىن دۇرىس تاماقتانۋ ادەتتەرىن قالىپتاستىرۋ جونىندە ۇلتتىق باعدارلاما ازىرلەۋ قاجەتتىگىن ايتادى. مىسالى, قۇرامىندا 5% نەمەسە ودان دا كوپ قانت بار قانتتى سۋسىنداردىڭ ورنىنا نولدىك قانت نەمەسە جاساندى قانت الماستىرعىشتارى بار بالاما سۋسىندار ۇسىنىلىپ وتىر. الەمدە زياندىلىقتى ازايتۋ ستراتەگياسى وسىلاي جۇمىس ىستەيدى. تاجىريبە كورسەتكەندەي, ادامداردىڭ ادەتتەرىن ءبىر ساتتە وزگەرتۋ مۇمكىن ەمەس, كەرى ناتيجە بولماس ءۇشىن بىرتىندەپ كوشۋ قاجەت.
«ماسەلەن, پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ توراعالىعىمەن «سالاۋاتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى 2022-2025 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىن» ازىرلەۋ جونىندەگى مەكەمەارالىق كوميسسيا قۇرىلدى. ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترىنە ۇەۇ الەۋەتىن پايدالانا وتىرىپ, جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ جانە دەنساۋلىقتى قولداۋ ماسەلەلەرىندەگى تاسىلدەردىڭ ءبىرى رەتىندە زياندى ازايتۋ تۇجىرىمداماسىن قاراستىرۋ ۇسىنىسىمەن حات جازدىق. تىيىمدار جۇمىس ىستەمەيدى, ادامدارعا جامان ادەتتەردەن ارىلۋ جانە ولارعا بۇل ادەتتەر دەنەگە جامان اسەر ەتەدى جانە ءارتۇرلى اۋرۋلارعا اكەلەدى دەپ ايتۋ قيىن, كوپ جاعدايدا پايداسىز. بىراق زياندىلىقتى ازايتۋ ءتاسىلىن قولدانا وتىرىپ, ولارعا زيانى از بالاما ۇسىنا الامىز, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتامىز جانە ولاردىڭ تاڭداۋ قۇقىعىن قۇرمەتتەيمىز. سىبايلاس جەمقورلىققا جانە كونترافاكتىلىك ونىمدەردىڭ وسۋىنە الىپ كەلەتىن جاپپاي تىيىمداردان ارىلۋ كەرەك. تاۋەلدىلىككە قارسى كۇرەستە جاڭا تاسىلدەردى ەنگىزۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى», دەيدى ب.تۇمەنوۆا.
ساراپشى سونداي-اق «امان-ساۋلىق» قوعامدىق قورى بازاسىندا ينفەكتسيالىق ەمەس اۋرۋلاردىڭ قاۋىپ فاكتورلارىنان تۋىنداعان زياندى ازايتۋ ءۇشىن «دەنساۋلىق» قاۋىمداستىعى قۇرىلعانىن ايتتى. قاۋىمداستىقتىڭ قىزمەتى دەنساۋلىققا زياندى ازايتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋگە, حالىق اراسىندا دۇرىس ءومىر سالتى مەن سالاماتتى ادەتتەردىڭ ماڭىزدىلىعىن ناسيحاتتاۋعا, اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ۇيىمدارمەن, عىلىمي قاۋىمداستىقتارمەن سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋعا باعىتتالعان.
