قوعام • 02 ناۋرىز، 2021

قاتەرلى ىسىك جانە قانتتى سۋسىندار

40 رەت كورسەتىلدى

ءتاتتى سۋسىنداردى تىم كوپ ءىشۋ اسا پايدالى ەمەس ەكەنىن ايتپاسا دا ءىشىمىز سەزەدى. الايدا سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەپيدەميولوگيا جانە ستاتيستيكانى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ عالىمدارى قۇرامىندا قانتى بار سۋسىندار، ءجۇز پايىز جەمىس شىرىندارىن تۇتىنۋدىڭ ارتۋى مەن قاتەر­لى ىسىكتەردىڭ پايدا بولۋى اراسىندا بايلانىس بار ەكەنىن انىقتاپ وتىر.

ال بۇعان British Medical Journal-ىن­دا جاريالانعان زەرتتەۋ ناتي­جە­لەرى دايەك بولا الادى. بۇل زەرتتەۋ­گە ورتا جاسى 42-دەگى 101 257 ادام قاتىسىپتى (ەرلەر – 21%، ايەلدەر – 79%). 9 جىل بويى ولار كۇن سا­يىن سۋسىندارداعى قانت مولشەرىن انىقتاۋعا كومەكتەسەتىن ونلاين-سا­ۋال­دامالاردى تولتىرىپ وتىرعان. وسىلايشا، عالىمدار قاتەرلى ىسىكتىڭ كەي­بىر تۇرلەرى مەن ء(سۇت بەزى وبىرى، قۋىق استى بەزى وبىرى، كولورەكتالدى قاتەرلى ىسىگى) ديەتاداعى قانتتى سۋسىنداردىڭ مولشەرىمەن بايلانىسىنا باعا بەرەدى.

دالىرەك ايتقاندا، قانت قوسىلعان سۋسىن­داردى كۇندەلىكتى تۇتىنۋ ون­كو­لوگيانىڭ دامۋ قاۋپىن ورتا ەسەپ­پەن 18-22%-عا ارتتىرادى ەكەن. جەمىس شىرىنى مەن باسقا دا ءتاتتى سۋسىنداردىڭ اراسىندا ەش ايىر­ما­شىلىق جوق. بىراق ءبارى جوعا­رىدا ايتىلعانداي جامان ەمەس كورىنەدى. كوپتەگەن شەتەلدىك جانە وتاندىق ساراپشىلار قانتتى تۇتىنۋ اعزانىڭ قالىپتى جۇمىسىن ساقتاۋ ءۇشىن قاجەت ەكەندىگىن جوققا شىعارمايدى. ءتىپتى، قانتتان تولىق باس تارتۋ دەنەنىڭ كەيبىر فۋنكتسيالارىنا تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن، مۇنىڭ دا كەرى سالدارلارى بار. جالعىز دۇرىس شەشىم – قانت تۇتىنۋدىڭ ورتاشا تاۋلىكتىك نورماسىمەن دۇرىس تەڭشەي وتىرىپ تاماقتانۋ. بىراق قانتتى تۇتىنۋعا قارسى كورسەتىلىمدەرى بار ادامدار ءۇشىن قاۋىپسىز بالاما بار – بۇل قانت الماستىرعىشتار.

بۇل ماسەلەدە «امان-ساۋلىق» قوعام­دىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى، زياندى ازايتۋ سالاسىنداعى ساراپشى جانە «دەن­ساۋلىق» قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى باقىت تۇمەنوۆا: «دەنساۋ­لىق – ادامنىڭ ءومىر سالتىنا تىكەلەي بايلانىستى. ادامداردىڭ تاتتىلەرگە شامادان تىس تاۋەلدىلىگى جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردىڭ ءورشي تۇسۋىنە اكەلۋى مۇمكىن. مىسالى، سوڭعى 5 جىلدا قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ناۋقاستار سانى شامامەن 30%-عا ءوستى. ونكولوگيامەن اۋىراتىن ناۋ­قاس­تار سانى شامامەن 3%-عا، جۇرەك-تامىر جۇيەسى اۋرۋلارىنىڭ سانى 16%-عا ءوستى. مەنىڭشە، بالا كەزدەن باستاپ تاتتىلەرگە دۇرىس كوزقاراس قا­لىپتاستىرۋ كەرەك. ويتكەنى ءبىز تىيىم سالىنعان نارسەنى ەرەكشە قالاپ تۇرامىز. وسىعان بايلانىستى شەكتەۋ شارالارى باستى ماسەلەلەردى شەشپەيتىن ۋاقىتشا جانە ەلەۋسىز عانا اسەر ەتەتىن بولادى. ەگەر ءمانى بويىنشا تۇسىنەتىن بولساق، قانت قالىپتى مولشەردە دەنەنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋى، ميدىڭ دۇرىس دامۋى جانە ىنتالاندىرىلۋى ءۇشىن قاجەت. بۇل رەتتە، جالپى تاماقتانۋ ما­دەنيەتى تۋرالى كوبىرەك سۇراق تۋىن­­­دايدى»، دەيدى.

ساراپشى ادامداردىڭ ءوز دەن­ساۋ­لىعى ماسەلەلەرىنە سانالى جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى ءۇشىن دۇرىس تاماقتانۋ ادەتتەرىن قا­لىپ­تاس­تىرۋ جونىندە ۇلتتىق باع­دارلاما ازىرلەۋ قاجەتتىگىن ايتادى. مىسالى، قۇرامىندا 5% نەمەسە ودان دا كوپ قانت بار قانتتى سۋسىنداردىڭ ورنىنا نولدىك قانت نەمەسە جاساندى قانت الماستىرعىشتارى بار بالاما سۋسىندار ۇسىنىلىپ وتىر. الەمدە زياندىلىقتى ازايتۋ ستراتەگياسى وسىلاي جۇمىس ىستەيدى. تاجىريبە كورسەتكەندەي، ادامداردىڭ ادەتتەرىن ءبىر ساتتە وزگەرتۋ مۇمكىن ەمەس، كەرى ناتيجە بولماس ءۇشىن بىرتىندەپ كوشۋ قاجەت.

«ماسەلەن، پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ توراعالىعىمەن «سالاۋاتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى 2022-2025 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىن» ازىرلەۋ جونىندەگى مەكەمەارالىق كوميسسيا قۇرىلدى. ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترىنە ۇەۇ الەۋە­تىن پايدالانا وتىرىپ، جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ جانە دەنساۋلىقتى قولداۋ ماسەلەلەرىندەگى تاسىلدەردىڭ ءبىرى رەتىندە زياندى ازايتۋ تۇجىرىمداماسىن قاراستىرۋ ۇسىنىسىمەن حات جازدىق. تىيىمدار جۇمىس ىستەمەيدى، ادامدارعا جامان ادەتتەردەن ارىلۋ جانە ولارعا بۇل ادەتتەر دەنەگە جامان اسەر ەتەدى جانە ءارتۇرلى اۋرۋلارعا اكەلەدى دەپ ايتۋ قيىن، كوپ جاعدايدا پايداسىز. بىراق زياندىلىقتى ازايتۋ ءتاسىلىن قولدانا وتىرىپ، ولارعا زيانى از بالاما ۇسىنا الامىز، ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتامىز جانە ولاردىڭ تاڭداۋ قۇقىعىن قۇرمەتتەيمىز. سىبايلاس جەمقورلىققا جانە كونترافاكتىلىك ونىمدەردىڭ وسۋىنە الىپ كەلەتىن جاپپاي تىيىمداردان ارىلۋ كەرەك. تاۋەلدىلىككە قارسى كۇرەستە جاڭا تا­سىل­دەردى ەنگىزۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى»، دەيدى ب.تۇمەنوۆا.

ساراپشى سونداي-اق «امان-ساۋلىق» قوعامدىق قورى بازاسىندا ينفەكتسيالىق ەمەس اۋرۋلاردىڭ قاۋىپ فاكتورلارىنان تۋىنداعان زياندى ازايتۋ ءۇشىن «دەنساۋلىق» قاۋىمداستىعى قۇرىلعانىن ايتتى. قاۋىمداستىقتىڭ قىزمەتى دەن­ساۋ­لىققا زياندى ازايتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋگە، حالىق اراسىندا دۇرىس ءومىر سالتى مەن سالامات­تى ادەتتەردىڭ ماڭىزدىلىعىن ناسي­حاتتاۋعا، اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا، سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگان­دارمەن، قازاقستاندىق جانە شەتەل­دىك ۇيىمدارمەن، عىلىمي قاۋىم­داس­تىقتارمەن سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋعا باعىتتالعان.

سوڭعى جاڭالىقتار

الداعى اپتا كۇن جىلىنادى

اۋا رايى • بۇگىن، 12:57

سۇيىسپەنشىلىك ساباعى

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

ەلوردادا كۇن جىلىنا باستايدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:57

تۇرمەگە كىتاپ سىيلادى

ايماقتار • بۇگىن، 10:10

جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:31

تەڭدىك ءتۇبى – بىرلىك

ەلباسى • بۇگىن، 08:03

جەكە كۋالىكتىڭ قاجەتى بولمايدى

ساياسات • بۇگىن، 07:47

تالدىنىڭ ماڭىن تازارتتى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

جول ۇستىندەگى مۇزتاۋ

وقيعا • بۇگىن، 07:34

تالدىقۇدىق نەدەن تارىقتى؟

ايماقتار • بۇگىن، 07:33

جاھاندانۋ جايى وزەكتى

قوعام • بۇگىن، 07:24

حالىقارالىق شارتتار قارالدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:14

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار