ايماقتار • 02 ناۋرىز، 2021

قۇسبەگى قۋانىش ەتنواۋىل اشۋدى ارماندايدى

13 رەت كورسەتىلدى

جەتىسۋ جەرىندە يت جۇگىرتىپ، قۇس سالعان ساياتشىلىقتىڭ جۇلگەسى ۇزىلگەن ەمەس. بۇگىندە بۇل ءداستۇر اتادان بالاعا ميراس بولىپ جال­عاسۋدا. بالداقتاۋلى بۇركىتتى بالا كۇنىنەن باپتاپ ۇيرەنگەن قۋانىش يسابەكوۆتىڭ قۇسبەگىلىك جولى بۇل سوزى­مىزگە دالەل.

قۋانىش بۇركىت باپتاۋدى ون التى جاسىنان باستاپتى. اكەدەن كورگەن ۇلگى بالانىڭ ومىرلىك ۇس­تانىمىنا اينالىپ، قۇسبەگىلىك پەن اڭشىلىقتى كاسىپ ەتۋگە جەتەلەگەن ەكەن. قازىر قۋانىش باپتاعان بۇركىتتەر  رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ساياتشىلار بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى بولىپ ءجۇر. ول ۇيىندە جەتى بۇركىت، ەكى قارشىعا، ەكى يتەلگى جانە سەگىز تازى يت ءوسىرىپ وتىر. ساياتشىلىقتى قىزىق پەن قۇمارلىقتان بولەك تا­لىمدىك باعىتتاعى ونەر دەپ ۇعىن­عان. قۇسبەگىلىكتىڭ دە تامىرى تەرەڭگە كەتكەن ءداستۇرلى سالت ەكە­نىن ۇنەمى ايتىپ ءجۇر. وسى ماقسات ونى «جەتى قازىنا» اتتى وت­باسىلىق مۋزەي اشۋعا اكەل­گەن. قازىر ەڭبەكشىقازاق اۋدانى­نا قاراستى نۇرا اۋىلىنداعى بۇل شاعىن مۋزەي وڭىردەگى قۇس­بە­گى­لىك ونەردىڭ وتكەنىنەن سىر شەر­تىپ، بۇركىت باپتاۋدىڭ، يت جۇ­گىر­تۋ­دىڭ ەرەكشەلىكتەرىن دارىپ­تەي­تىن تانىمدىق ورىنعا اي­نال­عان. قۋانىشتىڭ بۇل باستاماسى اڭ­شىلىققا اڭسارى اۋعان جۇرت­تىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىر. يت جۇ­گىرتىپ، قۇس سالاتىن مەز­گىلدە قۇس­بەگىنى ارنايى ىزدەپ كەلىپ، سايات­شىلىقتىڭ سىرىن ۇي­رەنگىسى كە­لە­تىندەردىڭ قاتارى كوبەيە­تىن كو­رىنەدى. ءتىپتى نۇرا اۋىلى­نا شە­تەلدەن تۋريستەر كەلىپ، اڭشى­لىق­تىڭ قىزىعىنا كەنەلەدى ەكەن.

– قۇسبەگىلىك ماعان اكەمنەن اۋىستى. اكەمە اتامنان مۇرا بولىپ قالدى. ەندى بۇل ءىستى مەنىڭ ۇر­پاعىم جالعاستىرۋى كەرەك قوي. جالپى، اڭعا سالاتىن قۇس پەن ءيتتى ەرتە جاستان باستاپ باۋلىپ، ۇي­رەتكەن دۇرىس. بۇل ءوزى اس­قان شىدامدىلىقتى، سابىر مەن ءتوزىم­دى ءارى جانۋارلار الەمىنە دەگەن قۇر­مەت پەن ماحابباتتى تالاپ ەتە­تىن ونەر دەسە بولادى. ونىڭ ۇس­تىنە بۇركىت پەن تازىنى ۇنەمى بابىندا ۇستاۋ وڭاي شارۋا ەمەس. جاز مەزگىلىندە بۇركىت كۇنىنە 2-3 كگ جاس ەت جەيدى. بۇل جەكە ادامنىڭ قال­­­تاسىنا تۇسەتىن سالماق. سول سەبەپتى قۇسبەگىلىكتى كاسىپ رەتىن­دە قا­­بىلداپ، شىعىندارىن سۋب­سيديالاۋ­دى ەنگىزۋ كەرەك. قالاي دەگەندە دە ىنتالاندىرۋ شارا­لارى قاجەت. شۇكىر، ەلىمىزدە بۇر­كىتشىلىك جاقسى دامىپ كەلەدى. مىسالى، موڭعوليا مەن قىر­عىزستانداعى بۇركىتشىلەر قازاق­ستانداعى قۇسبەگىلىك ونەرىنىڭ دامۋىنا ءتانتى. سەبەبى  ءبىزدىڭ ەلدە بۇل ونەرمەن اينالىساتىن جاستار سانى كوپ، – دەيدى قۋانىش.

قۇسبەگى ەندى ءتول ونەردى تورگە وزدىرۋعا بەل شەشە كىرىسىپتى. ول ۇلتتىق مۇراتقا ساي ەتنواۋىل اشۋدى ويلاپ ءجۇر. ءوزى تۋىپ-وسكەن نۇرا اۋىلىنىڭ ماڭىندا بۇعان تولىق مۇمكىندىك بار ەكەن. اۋىل الماتى قالاسىنان 141 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. وسى جەر تۇلكى، قويان سياقتى اڭ اۋلاۋعا قولايلى مەكەن. ونىڭ ۇستىنە جىل سايىن قۇسبەگىلىكتى تاماشالاۋعا 20-30 تۋريست كەلەدى دەيدى. ءتىپتى سوناۋ ەۋروپادان جىل سايىن نۇراعا كەلۋدى داستۇرگە اينالدىرعاندار بار ەكەن. ياعني قۋانىشتىڭ بۇر­كىت­شىلىك ونەرى شەتەلدىكتەردىڭ دە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىر­عانى انىق.

– تۋريستەر ءۇشىن اڭ اۋلاۋ، ءبىزدىڭ تابيعاتىمىز بەن ادەت-عۇر­­پىمىز وتە قىزىقتى. ادەتتە قۇس­بەگىلىك ماۋسىمى قازان ايىن­دا باستالىپ، اقپاننىڭ ورتاسىنا دەيىن جالعاسادى. ءدال وسى كە­زەڭدە تۋريستەر بىرنەشە توپپەن كە­لىپ تۇرادى. ولار بۇركىت سالىپ، اڭ اۋلاۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرىمەن تانىسادى. بيىلعى ماۋسىمدا پاندەمياعا بايلانىستى شەكتەۋ­لەر بولدى. ال بىلتىر كانادا، ۇلى­بريتانيا، شۆەتسيا، گەرمانيا، فرانتسيادان ارنايى كەلگەندەر قاتارى كوپ بولدى.ولاردىڭ اراسىندا كاسىپكەرلەر، ساياحاتشىلار مەن فوتوگرافتار بار. كەيبىرى، ءتىپتى، جىل سايىن، وسى مەزگىلدە كەلۋ­دى داستۇرگە اينالدىرعان، –دەي­دى قۇسبەگى قۋانىش.

ايتپاقشى، بيىل پاندەمياعا بايلانىستى شەكتەۋ كەزىندە قۋا­نىش قول قۋسىرىپ قاراپ جاتپاپتى. ول وبلىستىق كاسىپكەرلەر پا­­لا­تاسىنان كەڭەس الىپ، بيزنەس نەگىز­­دەرىن وقىتاتىن «بيزنەس مەك­­تەپ» جوباسىنا قاتىسقان. ودان كەيىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى بويىنشا قاي­تارىمسىز گرانت الۋعا ءوتىنىم بەردى. جوبا ءساتتى شى­­عىپ، كوميسسيا جوبانى قار­جىلان­دى­رۋدى ما­قۇل­داپتى. ەندى وسى قا­را­جاتقا جاس كاسىپكەر ءوز ويىن جۇزەگە اسى­­­رۋ­دى جوسپارلاپ وتىر. ياعني، اڭ­شى­­­لىق ءداستۇر مەن قۇس­بە­گىلىكتى دا­رىپ­­تەي­تىن ەتنواۋىل اشۋعا كىرىس­پەك.

قازىر قۋانىش ءۇش جاس جەتكىن­شەگىن اتا جولىنا باعىتتاپ، بۇر­­­كىت باپتاۋدىڭ قىر-سىرىنا ۇي­­رە­تىپ ءجۇر. بۇيىرسا، شىعىس قا­زاقستان وبلىسىندا جانە تۇر­كيا­دا بۇركىتشىلەردىڭ جارىسى وتپەكشى. بالالارىنىڭ دا، بۇركىت­تەرىنىڭ دە ەبى مەن بابىن سول باي­گەدە سىناپ كورمەكشى.

– بۇركىت تە بالا سياقتى، ەرەكشە قامقورلىقتى قاجەت ەتەدى. ولار­عا جاقسى كۇتىم جاساپ، سۇيىس­پەن­شىلىك تانىتۋ كەرەك، سوندا عانا قۇس ەكەش قۇس يەسىنە باس يەدى. ال  بۇركىتشىنىڭ ءوزى جامان ادەتتەردەن اۋلاق بولىپ، ويى مەن بويىن تازا ۇستاۋى  ماڭىزدى. سول سەبەپتەن قۇس­بەگىلىككە بالا جاستان كەلگەن دۇرىس، – دەيدى ول.

 

الماتى وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلداناعا ەل ريزا

سپورت • كەشە

جۇمەكەننىڭ «بالاۋساسى»

رۋحانيات • كەشە

سۇيىسپەنشىلىك ساباعى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار