ەڭسەلى بيىك سىمباتىمەن كوكتەگى ۇشقان اققۋدىڭ اپپاق قاناتىنداي اسەم سازعا بولەيتىن ونەر ورداسىنا قاي قىرىنان كوز سالساڭىز دا مەرەيىڭىز تاسىپ, سۇيسىنىستەن استە تالماي اسەرلەنەرىڭىز حاق. ومىردە وزگەلەردەن كورگەن-تۇيگەن دۇنيەمىز از ەمەس. ميلانداعى ايتۋلى لا سكالا, ماسكەۋدەگى ۇلكەن تەاتر, نيۋ-يوركتەگى مەتروپوليتەن وپەرا, لوندونداعى كوۆەنت-گاردەن, ۆەنەتسياداعى لا فەنيچە, پاريجدەگى گارنە وپەرا سياقتى داڭقتى تەاترلاردىڭ جەتىستىگى قول جەتپەس ارمان بولىپ كەلگەن كەشەگى كەميەك كەز بەن بۇگىنگى اجارى كۇننەن كۇنگە ايقىندالعان استانامىزدىڭ اسقاق تەاترى بوي كوتەرگەن ۋاقىتقا دەيىنگى ارالىقتى ويشا سۇزسەك, حالقىمىزدىڭ تۇتاس ءبىر كەمەلدەنۋ, كەسەكتەنۋ داۋىرىنە كۋا بولا تۇسەمىز. ءوسۋ-وركەندەۋ ەل رۋحانياتىمەن تىعىز بايلانىسسىز, جەكە-دارا ونبەسىن دە, كۇشتەپ تارتۋعا كونبەسىن دە باعامدايمىز. الماعايىپ شاقتا استانانى اۋىستىرىپ, مويىنعا ۇلكەن مىندەت ارتىپ الۋدىڭ سالماعى ءوز الدىنا دا جانە سول جاس وردانى جاداعاي ۋادەسىز جالپاق جۇرتقا مويىنداتۋ دەگەن ماڭىزدى ماقساتقا جەتۋدىڭ وزىندىك ءجون-جوسىعى تاعى بار. باس قالا ءدال بۇگىن سول اڭسارلى شوقىسىنا نامىستى بايراعىن بايلاپ وتىر. بۇرىن تەك كوكتەگى جۇلدىزداي تىم الىستان قول بۇلعاعان اسقاق مۇراتىنا جەتىپ وتىر. اسەم دە ايگىلى تەاترىمەن. الەمنىڭ ەڭ مىقتى سوليستەرى ونەر كورسەتۋدى ارمانداعان ساحناسىمەن. جاسىنداي ويناپ, جاس تا بولسا جارىستاردا جارقىراپ تانىلعان ونەرپازدارىمەن.
ەڭسەلى بيىك سىمباتىمەن كوكتەگى ۇشقان اققۋدىڭ اپپاق قاناتىنداي اسەم سازعا بولەيتىن ونەر ورداسىنا قاي قىرىنان كوز سالساڭىز دا مەرەيىڭىز تاسىپ, سۇيسىنىستەن استە تالماي اسەرلەنەرىڭىز حاق. ومىردە وزگەلەردەن كورگەن-تۇيگەن دۇنيەمىز از ەمەس. ميلانداعى ايتۋلى لا سكالا, ماسكەۋدەگى ۇلكەن تەاتر, نيۋ-يوركتەگى مەتروپوليتەن وپەرا, لوندونداعى كوۆەنت-گاردەن, ۆەنەتسياداعى لا فەنيچە, پاريجدەگى گارنە وپەرا سياقتى داڭقتى تەاترلاردىڭ جەتىستىگى قول جەتپەس ارمان بولىپ كەلگەن كەشەگى كەميەك كەز بەن بۇگىنگى اجارى كۇننەن كۇنگە ايقىندالعان استانامىزدىڭ اسقاق تەاترى بوي كوتەرگەن ۋاقىتقا دەيىنگى ارالىقتى ويشا سۇزسەك, حالقىمىزدىڭ تۇتاس ءبىر كەمەلدەنۋ, كەسەكتەنۋ داۋىرىنە كۋا بولا تۇسەمىز. ءوسۋ-وركەندەۋ ەل رۋحانياتىمەن تىعىز بايلانىسسىز, جەكە-دارا ونبەسىن دە, كۇشتەپ تارتۋعا كونبەسىن دە باعامدايمىز. الماعايىپ شاقتا استانانى اۋىستىرىپ, مويىنعا ۇلكەن مىندەت ارتىپ الۋدىڭ سالماعى ءوز الدىنا دا جانە سول جاس وردانى جاداعاي ۋادەسىز جالپاق جۇرتقا مويىنداتۋ دەگەن ماڭىزدى ماقساتقا جەتۋدىڭ وزىندىك ءجون-جوسىعى تاعى بار. باس قالا ءدال بۇگىن سول اڭسارلى شوقىسىنا نامىستى بايراعىن بايلاپ وتىر. بۇرىن تەك كوكتەگى جۇلدىزداي تىم الىستان قول بۇلعاعان اسقاق مۇراتىنا جەتىپ وتىر. اسەم دە ايگىلى تەاترىمەن. الەمنىڭ ەڭ مىقتى سوليستەرى ونەر كورسەتۋدى ارمانداعان ساحناسىمەن. جاسىنداي ويناپ, جاس تا بولسا جارىستاردا جارقىراپ تانىلعان ونەرپازدارىمەن.
«استانا وپەرا» تەاترىنىڭ ماۋەلى جەمىسى وڭاي جەتكەن ولجا ەمەس. ىشكى تەحنيكالىق مۇمكىندىگى مەن بەزەندىرىلۋ بەدەرى دەيسىز بە, ساليقالى ساحناسى مەن تاڭداۋلى سوليستەرى دەيسىز بە, قاي-قايسىسىن الىپ قارايتىن بولساڭىز دا شەبەرلىك پەن شەكسىز تالعامنىڭ لەبى كەڭىنەن ەسىپ تۇر. ءاپ, دەپ اشىلعان كۇننەن باستاپ-اق تىرناقالدى قويىلىمدارىنىڭ جوعارى ساپاسىمەن, شىنايىلىعىمەن, قايتالانباس قىرىمەن الەمدىك مادەني قوعامداستىقتىڭ ۇلكەن قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزۋى بەكەر ەمەس. اسىرەسە, تەاتردىڭ الەمدىك تۇساۋكەسەرى جارقىن بەتتەرگە تولى. سونىڭ ىشىندە شەتەلدىك توعىز ءىرى تەاترمەن كەلەشەكتە بىرىگىپ جۇمىس جاساۋ ءۇشىن ءوزارا كەلىسىمگە قول قويعانىمىز وتە ماڭىزدى شارا بولىپ ەسەپتەلەدى. دج. ۆەرديدىڭ «اتتيلا» وپەراسىمەن اشىلعان الەمدىك تۇساۋكەسەر اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ۇلكەن تابىسىمىز سانالادى. العاشقى تانىستىرىلىمداردى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كەلىپ تاماشالاۋى قازاقستان ءۇشىن بۇل شارانىڭ تاريحي سيپاتىن بارىنشا ۇعىنىقتى ەتە تۇسەدى.
شىعارمانى كوپتەگەن تەاتردان كورگەن زەرتتەۋشىلەردىڭ اۋزىنان: «سىزدەردىڭ تەاترلارىڭىزدا قويىلعان «اتتيلا» وپەراسى سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ كەرەمەتى» دەگەن باعانى ەستۋ ءبىز ءۇشىن اسقان مارتەبە ەدى. وسى پىكىردى ايتۋشىلاردىڭ ءبىرى – يتالياندىق, ۆاتيكاننىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى. ول اڭگىمە بارىسىندا: «مۇنداعى سپەكتاكلدى باسقا تەاترلاردا قويىلعان «اتتيلامەن» سالىستىرىپ كوردىم, ماعان جاڭا ساحنادا جادىڭنان شىقپاستاي اسەرگە بولەگەن وسى نۇسقا كوبىرەك ۇنادى», دەدى. مۇنىڭ ءبارى بىزگە الدىن الا كورسەتىلگەن قۇرمەت رەتىندە قابىلداندى. سوندىقتان ەڭسەرگەن ەندىگىمىزدە توقتاپ تۇرىپ قالماۋىمىز كەرەك. الدا ءالى كوپ جۇمىستار كۇتىپ تۇر. شىعارماشىلىق جۇمىس ۇدايى ءوز-ءوزىڭدى قامشىلاپ وتىرۋدى تالاپ ەتەدى. مۇنسىز الگى ايتىلعان جاقسى پىكىرلەر قۇر بوس ءسوز بولىپ قالادى.
يتالياندىق قويۋشى-رەجيسسەر, ستسەنوگراف, كوستيۋم جونىندەگى سۋرەتشى پەر لۋيدجي پيتستسي, سانكت-پەتەربۋرگتىڭ ماريا تەاترىنان عۇن پاتشاسى اتتيلا رولىندەگى ەلدار ابدىرازاقوۆ, ودابەللا بەينەسىندەگى رەسەيدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, سوپرانو اننا ماركاروۆا, مۋزىكالىق جەتەكشى جانە ديريجەر ۆالەري گەرگيەۆ, يتالياندىق ديريجەر ماركو بوەمي, ەتسيونى سومداعان باريتون كلاۋديو سگۋرا (يتاليا), فورەستو پارتياسىن ورىنداعان لۋچانو گانچي, جارىق بويىنشا سۋرەتشى ۆينچەنتسو راپوني, حورەوگراف روبەرتو ماريا پيزۋتتي (يتاليا) سەكىلدى شىعارماشىلىق شىڭنىڭ شىن يەلەرىن ءبىر يدەياعا جۇمىلدىرعان ءدال مۇنداي شۇعىلالى ءسات بۇرىن-سوڭدى قازاق دالاسىن وسىنشا كەڭ قۇرمەت پەن ايشۋاق نۇرعا بولەپ كورمەپتى. سونىمەن قاتار, بيىل «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ ساحناسىندا حوسە كاررەراس سىندى الەمدىك مۋزىكا وركەنيەتىندەگى سيرەك تۇلعانىڭ ونەر كورسەتۋى عاجايىپ وقيعا ەدى.
الەمدىك كلاسسيكانىڭ ءىنجۋ-مارجاندارىن مەڭگەرۋ ماسەلەسى ءوز الدىنا بولەك تە, ال وتاندىق ءتول شىعارمالاردى ۇلكەن ساحناعا تۇراقتاندىرۋ ودان دا كوپ تەر توگۋدى تالاپ ەتەتىن ساباق. «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ باعا جەتپەس قۇندىلىق – «ءبىرجان-سارا» وپەراسىمەن اشىلۋى سوعان دالەل. مۋزىكا ونەرىنىڭ كورنەكتى قايراتكەرى مۇقان تولەباەۆتىڭ بيىلعى 100 جىلدىق مەرەيتويىنا بۇل تاڭداۋ وتە لايىقتى تارتۋ بولدى دەپ ەسەپتەيمىز. 1946 جىلى ساحنالانعان وپەرانىڭ العاشقى ورىنداۋشىلارى ءانۋار ۇمبەتباەۆ پەن ۇلت ماقتانىشى كۇلاش بايسەيىتوۆا بولعاندىعى تىڭ باستاۋلاردىڭ تۇما كوزى قاشاندا تەرەڭنەن بۇلقىنىپ شىعاتىنىن كورسەتسە كەرەك. ارادا جىلجىپ قانشاما جىلدار وتكەنىنە قاراماستان قالىڭ قازاقتىڭ سول قازىناعا دەگەن جۇرەگىندەگى سەزىم ساۋلەسىنە ەشقاشان سەلكەۋ تۇسكەن ەمەس. حالقىمىزدىڭ عۇمىرلىق ءبۇتىن فولكلورى ىسپەتتى قۇندىلىعىنا بۇگىنگى ۇرپاعى جاڭاشا ۇنمەن, باياندى بايىپپەن ورالىپ, رۋحاني جادىگەردى ۇلتتىق رۋحتىڭ الماس قىلىشىنا اينالدىرا بىلگەن جايى بار. وتكەن عاسىرداعى جازيرالى بايتاق جول باستى پارتيالاردى ورىنداعان نۇرجامال ۇسەنباەۆا مەن احمەت اعادي سياقتى ساڭلاقتار ۇنىمەن جاڭعىرا جالعاسىپ, زاماناۋي قالىپتا قايتا تۇلەدى. 2014 جىلى ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەك» وپەراسىن ۇسىنۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. مۇنى الەمگە ايگىلى رەجيسسەر فرانكو دراگونە قويادى. ەكىجاقتى كەلىسىمدەرگە نەاپولعا, يتالياندىق «سان-كارلو» تەاترىنا بارعان ساپارىمىزدا قول جەتكىزدىك. مەنى وندا «سان-كارلو» باسشىلىعى مەن ماەسترو فرانكو دراگونەنىڭ ءوزى «ايدا» وپەراسىنىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىسۋعا شاقىرعان بولاتىن. بۇگىننىڭ وزىندە وعان دايىندىق جۇمىستارى باستالىپ كەتتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. وسى ساپاردا الداعى جىلى تۇساۋى كەسىلەتىن ۆ.موتسارتتىڭ «سيقىرلى سىرناي» وپەراسىن قويۋ ماسەلەسى دە تالقىلاندى. «سان-كارلو» تەاترىمەن بىرىگىپ حورەوگراف بوريس ەيفمانمەن «رەكۆيەم» (مۋزىكاسى ۆ. موتسارتتىكى) بالەتتىك سپەكتاكلىن قويۋ جونىندە كەلىسىم جاسالدى. بۇل سپەكتاكلدىڭ پرەمەراسى 2014 جىلدىڭ كوكتەمىندە «سان-كارلو» تەاترىنىڭ ساحناسىندا, ال كۇزدە «استانا وپەرا» تەاترىندا وتپەك. مۇنىمەن قاتار, 2015 جىلى «استانا وپەرا» تەاترى «سان-كارلو» تەاترىمەن بىرگە دجاكومو ءپۋچچينيدىڭ «تۋراندوت» وپەراسىن قويۋعا ۋاعدالاستى. ءدال سول جىلى «استانا وپەرا» (قازاقستان) جانە «سان-كارلو» (نەاپول, يتاليا) تەاترلارى ءبىر-بىرىنە گاسترولدىك ساپارمەن باراتىن بولىپ شەشىلدى.
كۇنى كەشە عانا تاعى ءبىر تىڭ قويىلىم – س.پروكوفەۆتىڭ «رومەو مەن دجۋلەتتا» بالەتىنىڭ پرەمەراسى ءوتتى. بۇل بالەتتى ايگىلى حورەوگراف, بوردو ۇلتتىق وپەرالىق تەاترى بالەتىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى شارل ءجيۋدتىڭ قويۋى ءبىز ءۇشىن ايتارلىقتاي جاڭالىق بولىپ ەسەپتەلەدى. ۆەرونا قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق كونكۋرستا جەڭىسكە جەتكەن سۇندەت بايعوجين مەن مەدەت شوتاباەۆ 2014 جىلى ناۋرىز ايىندا Arena di Verona-دا «بوگەما» وپەراسىنىڭ باستى پارتيالارىن ورىنداماق. بالالارعا ارنالعان ءان, بي ستۋدياسىن اشساق پا دەگەن دە ماقساتىمىز بار. جاس كورەرمەندەردىڭ نازارىنا, الداعى قاڭتاردا وقۋشىلاردىڭ قىسقى دەمالىسىن پايدالانىپ س.پروكوفەۆتىڭ «پەتيا جانە قاسقىر» ەرتەگىسىن قازاقشا جانە ورىسشا ۇسىنباق نيەتتەمىز. جالپى العاندا, 2014 جىلى تەاتردىڭ الدىندا سەگىز پرەمەرا, بالەتتەن – پ.ي.چايكوۆسكيدىڭ «اققۋ كولى», ا.اداننىڭ «جيزەل», ا.حاچاتۋرياننىڭ «سپارتاك», ع.جۇبانوۆانىڭ «قاراگوز», ال وپەرادان – ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەك», دج.پۋچچينيدىڭ «توسكا», دج.ۆەرديدىڭ «ايدا», ۆ.موتسارتتىڭ «سيقىرلى سىرناي» تۋىندىلارى كورەرمەنمەن قاۋىشادى دەپ كۇتىلۋدە.
تاعى ءبىر قۋانارلىق جايت, جاستاردىڭ اراسىنان كوپتەگەن تانىمال ەسىمدەر شىعۋدا. سانكت-پەتەربۋرگ مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالەت تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى بوريس ەيفمان قويعان مودەرن جانرىنداعى تۇڭعىش تۋىندى – «رودەن» بالەتى تالانتتار تالابىن ۇشتاۋدا ۇلكەن مەكتەپ ىسپەتتى دەسە بولعانداي. باستى كەيىپكەردى 2007 جىلى لا سكالا تەاترىندا (ميلان) تاعىلىمدامادان وتكەن رۇستەم سەيىتبەكوۆ, كاميللا كلودەلدى 2001-2005 جىلدار ارالىعىندا ورىس يمپەراتورلىق بالەتىنىڭ جانە ورىس ۇلتتىق بالەتىنىڭ جەتەكشى ءسوليسى بولعان گاۋھار ۋسينا, ال روزانى تاعى ءبىر تالانتتى قىزدارىمىز, گالينا ۋلانوۆا اتىنداعى ارنايى سىيلىقتىڭ يەسى اسەل شايكەنوۆا سومدادى. اتى كوزى تىرىسىندە اڭىزعا اينالعان حورەوگراف يۋري گريگوروۆيچتىڭ جاڭا رەداكتسياسىمەن تۇساۋى كەسىلگەن «ۇيقىداعى ارۋ» بالەتىنىڭ كەرەمەت كەستەلەرىن دە جالىنداعان جاستىق ەكپىنسىز كوز الدىڭىزعا ەلەستەتۋ قيىن. بيىل پاريجدەگى «ەليسەي الاڭى تەاترىندا» ونەر كورسەتكەن «استانا وپەرا» بالەتىنىڭ جەتەكشى سوليستەرى ءمادينا باسپاەۆا مەن تايىر گاتاۋوۆ «حXI عاسىرداعى الەمدىك بالەتتىڭ جۇلدىزدارى» اتتى گالا-كونتسەرتتەن تابىستى ورالدى. 17-18 جەلتوقساندا ءمادينا باسپاەۆا فرانتسيانىڭ بوردو تەاترىندا «رومەو مەن دجۋلەتتا» بالەتتىك سپەكتاكلىنىڭ باستى پارتياسىن ورىنداپ كەلدى. ءوز ەلىمىزدە دە ەڭبەكتەر ەلەۋسىز قالىپ جاتقان جوق, جاقىندا ت.گاتاۋوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اتاعىنا يە بولدى. «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ بەلگىلى ءانشىسى مەدەت شوتاباەۆ يتاليا تەاترىنىڭ ساحناسىندا ونەر كورسەتسە, ول تۋرالى يتاليالىق «سultura e spettacoli» گازەتىنىڭ بەرگەن تاماشا باعاسى بۇكىل تەاتر ۇجىمى سوليستەرىنە ورتاق لەبىز دەپ سانايمىز. الدىمىزداعى قاڭتاردا م.شوتاباەۆ Piacenza ساحناسىندا «لۋيزا ميللەردى» ورىنداماق. ال تاعى ءبىر ءسوليستىمىز سالتانات احمەتوۆا گەرمانياداعى ەڭ ايتۋلى بايقاۋلاردىڭ ءبىرى – «Neue Stimmen»-گە قاتىسىپ, گيۋتەرسلوداعى «كلاسسيكالىق كۇز» («Klassik Herbst in Gutersloh Forderprei») سىيلىعىن يەلەندى.
تولەگەن مۇحامەدجانوۆ,
«استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا
جانە بالەت تەاترىنىڭ ديرەكتورى.
