ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىن قازاقستان ەكونوميكاسى 6,5 پايىز وسۋمەن قورىتىندىلادى
گازەتىمىزدە بۇدان بۇرىن حابارلاعانىمىزداي, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ قورىتىندىسىندا تاماشا كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى. مۇنىڭ ءوزى ەكونوميكامىزدىڭ داعدارىستى كەزەڭنەن ءساتتى شىعىپ كەلە جاتقاندىعىن عانا كورسەتىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار سوڭعى ۋاقىتتارى ءجۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە جاڭاشا دامۋ ارناسىنا كەلىپ تۇسكەندىگىن بايقاتقانداي. قالاي الىپ قاراعاندا دا ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ەندىگى بەتالىسىندا ناتيجەلەردىڭ جاڭا ءبىر كوكجيەگى كوزگە ۇرىپ, كورىنە باستاعانداي.
ەندى ناقتى كورسەتكىشتەرگە كەلەيىك.
ءبىرىنشى توقسان قورىتىندىسىندا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 6,5 پايىزدى قۇرادى. سونىڭ ىشىندە ونەركاسىپتىڭ ءوسىم دەڭگەيى 11,5 پايىز, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءوسىم دەڭگەيى 2,4 پايىز, ساۋدانىڭ ءوسىم دەڭگەيى 11,5 پايىز, كولىك سالاسىنىڭ ءوسىم دەڭگەيى 5,2 پايىز, بايلانىس سالاسىنىڭ ءوسىم دەڭگەيى 4,5 پايىز بولدى. شىنىندا دا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي تاماشا كورسەتكىشتەر ەمەس پە.
وتاندىق ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا الەمدە داعدارىستى شاق ءالى تولىق اياقتالىپ بولماعانىمەن قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وسىلايشا ءوسۋدىڭ سەرپىندى دەڭگەيىن بايقاتۋى ونىڭ جەدەل تۇردە قالپىنا كەلىپ وتىرعاندىعىن تانىتادى. مۇنىڭ تىكەلەي بەلگىلەرى – نەگىزگى لوكوموتيۆى ءبىرىنشى توقساندا 18,7 پايىز دامۋ كورسەتكىشىنە قول جەتكىزگەن وڭدەۋ ونەركاسىبى بولىپ تابىلاتىن جالپى ونەركاسىپتىك سالانىڭ وسىمىنەن, ال جاناما بەلگىلەرى – رىنوكتىق جاندانۋدىڭ ىشكى مۇمكىندىكتەرىن اشىپ كورسەتىپ, تۇتىنۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋىنان انىق ءبىلىنەتىن ساۋدا, كولىك جانە بايلانىس سالالارىنىڭ وسىمىنەن بايقالىپ وتىر.
سونىمەن قاتار ەلىمىز رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىمەن كەدەن وداعىنا بىرىگىپ جاتقان تۇستا ەكونوميكانىڭ وسىلايشا قارقىن الۋى قازاقستاننىڭ اتالعان ماسەلە جونىندەگى العان باعىتىنىڭ دۇرىس ەكەندىگىن دە تاعى ءبىر دالەلدەپ بەردى.
بەلگىلەنگەن شارالار مەن اتقارىلعان ىستەردىڭ بارلىعى ەلباسىنىڭ سارا ساياساتىنىڭ جەمىسى دەپ ايقىن ايتا الامىز. بۇل سونىمەن قاتار ەلباسىنىڭ داعدارىستى ءساتتەردە بەرگەن تاپسىرمالارىن دەرەۋ باسشىلىققا الىپ, جەدەل جۇزەگە اسىرا العان كارىم ءماسىموۆ ۇكىمەتىنىڭ جەمىستى قىزمەتىن دە كورسەتەدى.
قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ الەم بويىنشا العاندا اۋىتقىمالى بولادى دەپ بولجامدالعان 2010 جىل باستالىسىمەن وسىنداي جاقسى ناتيجە كورسەتۋى نەسىمەن قۇندى؟ وسى ماسەلە تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز قوزعاي كەتەيىك.
جۋىقتا ماسكەۋ قالاسىندا داعدارىستى كەزەڭدەگى الەم ەكونوميكاسىنىڭ باعىت-باعدارلارى مەن تىنىسىنا كاسىپقوي تۇردە زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋمەن تانىمالدىققا يە بولعان داعدارىستان كەيىنگى الەم ينستيتۋتىنىڭ كەزەكتى بايانداماسى ءازىر بولىپ, وسى ماسەلەگە بايلانىستى ارنايى وتكىزىلگەن دوڭگەلەك ۇستەلدە ونىڭ قورىتىندىلارى جاريالانعانى بەلگىلى. 130 بەتتەن تۇراتىن بۇل بايانداما الەمنىڭ 53 ەلىنەن 247 ساراپشىنىڭ قاتىسۋىمەن ازىرلەنگەن. وندا ساراپشىلارعا ەكونوميكانىڭ قازىرگى جاعدايى, داعدارىستان شىعۋ ستسەناريلەرى, بولاشاق بەتالىسى, الدىنان كەزدەسۋى مۇمكىن جاڭا قاتەرلەر تۋرالى جانە باسقا دا سۇراقتار قويىلعان. ساراپشىلار وسى سۇراقتاردىڭ بارلىعىنا ناقتى جاۋاپ بەرىپ, سولارعا قاتىستى وزدەرىنىڭ كوزقاراستارى مەن پىكىرلەرىن, ۇسىنىستارىن بىلدىرگەن.
وسى بويىنشا اڭگىمە قوزعايتىن بولساق, ساۋالناماعا قاتىسقان ساراپشىلاردىڭ 60 پايىزعا جۋىعى الەمدىك قارجى داعدارىسى ءالى اياقتالىپ بولعان جوق دەپ ەسەپتەيدى. مۇنان باسقا 37 پايىزى داعدارىسقا قاتىستى الدە دە بولسا بەلگىلى ءبىر قورىتىندى تۇيۋگە اسىقپاۋ قاجەتتىگىن ايتادى.
“داعدارىس ءالى اياقتالعان جوق, – دەيدى كانادانىڭ تاۋەلسىز بيزنەس-كەڭەسشىسى سايمون چارلز پەرسي گەرمانت. – داعدارىس العاش بەلگى بەرگەن 5 جىل ۋاقىتتان بەرگى جاۋاپسىزدىعىمىز بەن ارەكەتسىزدىگىمىزدىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتەر باسشىلارى مەن ۇكىمەتتەرىنە ءالى دە التى اي بويى جانتالاسىپ جۇمىس ىستەۋ كەرەك”.
“داعدارىستىڭ نەگىزگى تولقىندارى ءالى الدىمىزدا تۇر, – دەپ ەسكەرتەدى وزبەكستاننان ەۋروپالىق بيزنەس اسسوتسياتسياسىنىڭ قارجىگەرى ادەليا اتاباەۆا. – بۇل داعدارىستى ادەتتە جەردى باياۋ ءدىرىلدەتىپ باستالاتىن, قۋاتتى تولقىندارى سوڭىندا تۇراتىن اۋىر جەر سىلكىنىسىمەن سالىستىرۋعا بولادى. دەمەك, ءبىزدىڭ قازىرگى باستان كەشىپ جاتقانىمىز داعدارىستىڭ باستاما بەلگىلەرى عانا. ال اۋىر ءزىلزالا ءالى الدىمىزدا تۇر”.
ساراپشىلاردىڭ 85 پايىزعا جۋىعى الەمدىك ەكونوميكاداعى داعدارىستىڭ جاڭا تولقىندارى تاياۋداعى ون جىلدىڭ ىشىندە بولىپ وتەتىندىگىن ايتادى. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, قازىرگى داعدارىس تولقىندارى ەكونوميكانىڭ باستى دەرتىن عانا اشىپ بەردى. ونىڭ قارجى سالاسىندا تۇرعاندىعىن كورسەتتى. ال ەندىگى كەزەكتە ونىڭ نەگىزگى سالدارلارى گەوساياسي سالادان كورىنىس بەرە باستايدى. ەندى دامىعان, دامۋشى جانە شيكىزاتتىق ەكونوميكالار اراسىنداعى ايىرماشىلىق بارعان سايىن اشىلا تۇسەدى.
سونىمەن قاتار ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا بۇل داعدارىستان ۇتاتىندار دا ۇتىلاتىندار دا بولادى. نەگىزگى ۇتىلاتىندار دامۋ جاعىنان ارتتا قالعان ەلدەر مەن شيكىزاتتىق مەملەكەتتەر. ءويتكەنى ولاردا مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسى ساپاسىز, بيزنەستىڭ دامۋى تۇراقسىز. سونىمەن قاتار وعان حالىق سانىنىڭ ازايۋى دا اسەر ەتەدى.
سونىڭ ىشىندە كوپتەگەن ساراپشىلار ەندىگى كەزەكتە الەمدىك ەكونوميكادا جاڭا كوشباسشىلار مەن قارقىندى دامۋشى ەلدەردىڭ كوپ وتپەي-اق قارا كورسەتەتىندىگىن ايتادى. كوپتەگەن ساراپشىلار وسى توپقا قازاقستاندى دا قوسىپ وتىر. ساراپشىلار پىكىرىنەن قورىتىندى شىعارعان باياندامانىڭ وزىندە بۇل جايىندا بىلاي دەلىنگەن: “قازاقستاندا ەلدى ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋ ۇدەرىسى داعدارىستى شاقتىڭ وزىندە-اق باستالىپ كەتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان ەكونوميكاسى 2009 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1,1 پايىزعا وسسە, ونەركاسىپتىڭ ءوسىمى 1,7 پايىزدى قۇرادى. بۇل 2009 جىلدىڭ قورىتىندىسىنداعى تەك تمد ەلدەرىندەگى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بۇكىل الەم بويىنشا العاندا ساۋساقپەن سانارلىقتاي وتە سيرەك جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى. سالىستىرۋ ءۇشىن كەلتىرسەك, رەسەي ىشكى جالپى ءونىمى اتالعان جىلى 6-8 پايىزعا تومەندەسە, ۋكراينانىكى 14-15 پايىزعا قۇلدىرادى”.
سونىمەن قاتار داعدارىستان كەيىنگى الەم ينستيتۋتىنىڭ وسى جاڭا بايانداماسىندا رەسەيدىڭ تمد اياسىندا الدە دە بولسا كوشباسشىلىق ءرولدى ساقتاپ كەلە جاتقاندىعى, بىراق مۇنداعى ەكونوميكالىق جاڭارۋلار ۇدەرىسى تىم ۇزاققا سوزىلاتىن بولسا, وندا بۇل ءرول قازاقستانعا كوشەتىندىگى ايتىلادى. قازاقستاندا داعدارىس پەن كۇرەس شارالارىنىڭ ءساتتى جۇرگىزىلۋى تەك تمد-عا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بۇكىل الەمگە ۇلگى بولعاندىعى باياندالادى. وسىعان وراي ساراپشىلاردىڭ ءبىر قاتارى رەسەيگە قازاقستاندىق تاجىريبەنى جەدەل قابىلداپ, قولدانۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتكەن ەكەن.
ماسكەۋدە وتكەن دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسقان ساراپشىلاردىڭ اراسىنان وسى باياندامانى ازىرلەۋگە بەلسەنە قاتىسۋشى رەسەيدىڭ داعدارىستان كەيىنگى دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەكاتەرينا شيپوۆانىڭ پىكىرىن كەلتىرەيىك. ول بىلاي دەگەن ەدى: “داعدارىستى شاقتىڭ وزىندە-اق قازاقستاننىڭ مۇنداي جوعارعى ناتيجەگە جەتۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاعا ىشكى جالپى ءونىم دەڭگەيىمەن العاندا ۇلكەن كومەك كورسەتۋى. ەكىنشىدەن, داعدارىسپەن كۇرەس شارالارىنىڭ جەدەل جۇزەگە اسىرىلۋى: قازاقستان داعدارىسپەن كۇرەس شارالارىنا بولىنگەن مەملەكەت كومەگىنىڭ ناقتى سەكتورعا جەدەل جەتۋىنە وتە ۇلكەن كوڭىل ءبولدى. ۇشىنشىدەن, بيزنەسكە جاقسى كومەك كورسەتىلدى. تىكەلەي قارجى كومەگىن ايتپاعاننىڭ وزىندە شيكىزات سەكتورىنا تۇسەتىن اۋىرپالىقتى جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان جاڭا سالىق كودەكسى ەنگىزىلدى. سونىمەن قاتار ەلدىڭ الەۋمەتتىك سالاسىنا جاسالىنعان قولداۋ دا وتە ءساتتى بولىپ شىقتى. ماسەلەن قازاقستان ۇلەسكەرلەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋ پروبلەماسىن مەملەكەت قولعا العان بىردەن-ءبىر ەل بولىپ تابىلادى. وسىنىڭ ءوزى قۇرمەتتەۋگە تۇرارلىق جاعداي. ايتپەگەندە ۇلەسكەرلەر وسى ۇلكەن اۋىرتپالىقپەن كۇرەستە جەكە قالعان بولار ەدى”. ال رەسەيدىڭ “بيزنەس سوليدارنوست” ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمىنىڭ ديرەكتورى ۆيتالي سەدنەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستانداعى رەتسەسسيالىق كەزەڭ بار بولعانى ءتورت-اق ايعا سوزىلعان. “سەبەبى, – دەيدى ول, – قازاقستاننىڭ 2007-2009 جىلدارداعى داعدارىسپەن كۇرەس ساياساتى بارىنشا ءساتتى بولىپ شىقتى. ءبىزدىڭ زەرتتەۋلەرىمىزدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا داعدارىسپەن كۇرەس شارالارى جونىندە قازاقستان ونى ءساتتى جۇزەگە اسىرعان العاشقى 10 مەملەكەتتىڭ ىشىنە كىردى. ءتىپتى ول بۇل جونىنەن جاپونيانى دا ارتقا قالدىرىپ وتىر”.
HSBC بانكى باسقارماسىنىڭ توراعاسى سايمەن ميۋنتەر قازاقستاننىڭ قابىلداعان داعدارىسپەن كۇرەس شارالارى ەكونوميكانىڭ كوپتەگەن سالالارىنا جاعىمدى ىقپال ەتكەندىگىن ايتسا, رەسەيدىڭ “ەكونوميكالىق تالداۋلار ينستيتۋتى” قورىنىڭ پرەزيدەنتى اندرەي يللاريونوۆ قازاقستاننىڭ داعدارىستان ءبىرىنشى بولىپ شىققان ەل ەكەندىگىن جانە داعدارىستى ءساتتىڭ وزىندە ءوندىرىس كولەمىن وسىرە العاندىعىن اتاپ كورسەتكەن.
جالپى ساراپشىلاردىڭ قازاقستان جايىنداعى وسىنداي پىكىرلەرىن بۇدان ءارى دە كوپتەپ كەلتىرە بەرۋگە بولادى.
نەلىكتەن قازاقستاننىڭ داعدارىسپەن كۇرەس شارالارى سونشاما ءساتتى بولىپ وتىر؟ جالپى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىككە يە بولعان العاشقى جىلدارداعى اۋىرتپالىقتان بەرگى قارقىندى دامۋىنىڭ سىرى نەدە؟ ءبىزدىڭ ەلىمىز كوپ ۇلتتى بولىپ سانالسا دا, حالقىمىزدىڭ تاتۋلىعىنا دا كوپتەگەن ەلدەر نازار اۋدارا باستاعاندىعى بايقالادى. بۇل ماسەلەنىڭ ءوزىن قالاي تۇسىندىرۋگە بولار ەدى؟ مىنە, وسى سۇراقتاردىڭ بارلىعىنا دا اۆتور رەتىندە ءبىزدىڭ ءوزىمىزدىڭ دە وي-تولعانىستارىمىز بەن جەكە جاۋابىمىز بار.
ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمى “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ ءجۋرناليسى رەتىندە كوپتەگەن شەتەلدەردە ءىسساپارلاردا بولعانىمىزدا ءبىر بايقاعانىمىز, باتىستىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە مەملەكەت باسقارۋ مودەلى بۇرىننان قالىپتاسقان. ونىڭ زاڭ شەڭبەرىندە عانا جۇزەگە اسىرىلاتىندىعى بايقالادى. بىلايشا ايتقاندا, ەلدەردىڭ پرەزيدەنتتەرى مەن پرەمەر-مينيسترلەرى وسى قىزمەتتەرگە كەلەدى دە, كەتەدى. سوندىقتان ەكونوميكانى, الەۋمەتتىك سالانى جاقسارتۋدا تىڭ ىزدەنىستەر جاساپ, كوپ باس اۋىرتىپ جاتپايتىنداي. ول ەلدەردە كاسىپكەرلىك ابدەن دامىپ جەتىلگەن. سوندىقتان كوبىنەسە سوعان عانا سەنىم ارتىپ, نەگىزىنەن كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتاردى ساقتاپ وتىرساق بولدى دەپ ەسەپتەيتىندەي.
ال بىزدە ءبارى دە جاڭادان باستالىپ كەلە جاتىر. ەل تاريحىندا ءبىرىنشى رەت پرەزيدەنت سايلادىق. ول سايلاۋ ءبىز ءۇشىن وتە ءساتتى بولدى. باعىمىزعا وراي نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەكىلدى قاراپايىم حالىق ورتاسىنان شىعىپ, سان ۇلتتىڭ وكىلدەرىمەن بىتە قايناسىپ وسكەن, ءبىلىمى مەن بىلىگى مول كەمەل تۇلعانى تاڭداي الدىق. ەكىنشىدەن, ۇزاق جىلدارعى جوسپارلى ەكونوميكادان كەيىن تۇڭعىش رەت نارىقتىق ەكونوميكانى قۇردىق. تاۋەلسىز ەل رەتىندە كوپتەگەن ەلدەرمەن تىكەلەي قارىم-قاتىناسقا جاڭادان ءتۇسىپ, اينالامىزدان, الەم حالىقتارىنان كوپ زەرتتەپ, كوپ ۇيرەنۋ ۇستىندەمىز. مىنە, سوندىقتان دا ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ارادا سان عاسىرلار وتكەننەن كەيىن بارىپ ءوز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولعان حالقىنىڭ الدىندا بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا الا وتىرىپ, قىزمەت ەتۋدە. ەلدى ەل ەتۋ, اتا-بابامىزدان قالعان سايىن دالامىزدى جەرۇيىق جەر ەتۋ قامىنا بارىنشا كۇش-جىگەرىمەن كىرىسىپ وتىر. ۋاقىتپەن ساناسپاي قىزمەت ەتىپ, ۇرپاققا گۇلدەنگەن جەر مەن باقىتتى دا بەرەكەلى دامىعان ەلدى قالدىرۋ – ەلباسىنىڭ الدىنا قويعان ۇلى ماقساتى. وسى جاعداي ەلباسىمىزدىڭ وزىنە دە قوسىمشا قۋات بەرەتىندەي. قاجىمايدى, تالمايدى, شارشامايدى. ۋاقىتپەن ساناسپاي جۇمىس ىستەيدى. وزگەلەردەن دە وسىنى تالاپ ەتەدى.
مەنىڭ ويىمشا, قازىرگى قازاقستان فەنومەندىگىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا. قازاقستاندا مەملەكەت باسقارۋدىڭ ىزدەنگىش تە ءتيىمدى مودەلىنىڭ جەدەل قالىپتاسىپ كەلە جاتقاندىعىنىڭ دا ءبىر سىرى وسىندا. داعدارىستى كەزەڭنىڭ وزىندە-اق ودان كەيىنگى دامۋى ماسەلەسىنە ءمان بەرىلىپ, ۋاقىتتان ۇتا قيمىلداۋعا ەرەكشە دەن قويىلىپ, ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ قولعا الىنۋىنىڭ دا ءمانىسى وسىندا. ءبىرىنشى توقسان قورىتىندىسى بىزگە ەڭ الدىمەن وسىنى دالەلدەپ بەردى. ول الداعى ۋاقىتتا بولاتىن سەكىرىستى ساتتەردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ازيالىق تاۋ بارىسىنىڭ بۇلا كۇشىن بويىنا جيناپ, قازىرگى كۇنى قاتتى شيرىعۋ ۇستىندە ەكەندىگىن, بۇلقىنىستى ساتتەردى باستان كەشىرىپ وتىرعاندىعىن كورسەتتى.
مەملەكەتتىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭ ىشىندە جۇزەگە اسىرىپ ۇلگەرگەن وسى شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك سالاسى داعدارىستىق كەزەڭنەن سونشاما ءبىر زارداپ كورمەي شىقتى دەپ ايتا الامىز. جۇمىسسىزدىق بەلەڭ العان جوق. بۇعان ۇكىمەتتىڭ اسا ءىرى كاسىپورىندارمەن جۇمىستان قىسقارتپاۋ جونىندە ارنايى مەموراندۋم جاساسۋى, ەلىمىزدىڭ ىشىندە “جول كارتاسى” باعدارلاماسىنىڭ جەدەل ءازىرلەنىپ, ىسكە قوسىلۋى ۇلكەن اسەر ەتتى. ەگەر 2010 جىلدىڭ باسىندا ەلدەگى جۇمىسسىز حالىقتىڭ سانى 554,5 مىڭ ادامدى قۇراپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 6,6 پايىز بولسا, الدىن الا مالىمەتتەر بويىنشا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ەلدەگى جۇمىسسىزدار سانى 526,2 مىڭ ادامدى قۇراپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 6,2 پايىز بولدى. 2010 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردىڭ سانى 8 ملن. ادامدى قۇراپ, 197,8 ادامعا ءوستى.
جىل باسىنان بەرى حالىقتى ەڭبەكپەن قامتۋدىڭ ايماقتىق باعدارلامالارىنا سايكەس 17,1 مىڭ جۇمىسسىز قايتا دايارلانۋ ماماندىقتارىن الۋعا جىبەرىلسە, 30,1 مىڭ ادام قوعامدىق جۇمىستارعا باعىتتالدى. الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا 11,9 ادام ورنالاستىرىلدى. 10,1 قىز بەن جىگىت جاستار پراكتيكاسىنان ءوتتى. 2010 جىلدىڭ 1 ساۋىرىندەگى مالىمەت بويىنشا رەسپۋبليكامىزدا 41 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى. مۇنىڭ 16,2 مىڭى اۋىلدى جەرلەردە قۇرىلدى.
مىنە, وسى جاعدايدىڭ ءبارى وسى اپتادا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا 2010 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ قورىتىندىسىن قاراعان تۇستا ءسوز بولعان ەدى. وندا نەگىزگى باياندامانى جاساعان ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى جانار ايتجانوۆا ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ ءوسۋى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وبلىستارىندا بايقالعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ وڭىرلىك باعدارلامالار بويىنشا دۇرىس جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقاندىعىن دا بايقاتاتىن بولسا كەرەك.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى يندۋستريا جانە تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆتىڭ ايتۋى بويىنشا جۋىقتا عانا پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا تىنىسىن اشۋعا ءتيىس. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ وزىندە وسى بويىنشا 144 يندۋستريالىق نىساننىڭ جۇمىسى اياقتالادى. وسىعان 713,6 ملرد. تەڭگە باعىتتالىپ وتىر. وسىنىڭ نەگىزىندە جاڭادان 20 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلماق.
وسى يندۋستريالىق نىسانداردىڭ 72-ءسى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا اياقتالۋى ءتيىس. بۇل جونىندەگى جۇمىستار پاۆلودار, ماڭعىستاۋ, اقمولا وبلىستارىندا جوعارى دەڭگەيدە جۇرگىزىلۋدە.
ال ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا تاعى دا 72 جوبا جۇزەگە اسادى. وسى جوبالارعا بولىنگەن 440 ملرد. تەڭگەنىڭ قازىردىڭ وزىندە 263 ملرد. تەڭگەسى نەمەسە 60 پايىزى يگەرىلگەن. بۇل جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جاعىنان قازىرگى كۇنى قاراعاندى, شىعىس قازاقستان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارى الدا كەلەدى. ماسەلەن, قاراعاندى وبلىسىندا قازىردىڭ وزىندە جوبالاردىڭ ازىرلىگى 84,3 پايىزدى قۇراپ وتىر.
سونىمەن قاتار قازىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسقان جوبالار دا بار. ولاردىڭ قاتارىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى كەراموگرانيت شىعاراتىن زاۋىتتى, ماقتانىڭ سورتتىق تۇقىمدىق ماتەريالدارىن شىعاراتىن زاۋىتتى, قىزىلوردا وبلىسىنداعى قيىرشىق تاس شىعاراتىن زاۋىتتى ايتۋعا بولادى. ال وسى ءساۋىر ايىنىڭ ىشىندە اقتوبە وبلىسىنداعى قۇس فابريكاسىن قايتا جاڭعىرتۋ جوباسى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى شاعىن كەمەلەر جوندەيتىن زاۋىت قۇرىلىسى اياقتالماق. كەزەگىن كۇتكەن جوبالاردىڭ ءتىزىمىن, مىنە, وسىلايشا جالعاستىرا بەرۋگە بولادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ وتىرىس بارىسىندا جاساعان بايانداماسىندا وسى سالادا ءبىرىنشى توقساندا 143,5 ملرد. تەڭگەنىڭ ونىمدەرى وندىرىلگەندىگىن ايتتى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 2,4 پايىزعا ارتىق.
قازىرگى كۇنى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك جانە وڭتۇستىك-شىعىس وڭىرلەرىندە كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارى قىزۋ جۇرگىزىلۋدە. الدىن- الا مالىمەتتەر بويىنشا بيىلعى جىلى جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا 22,1 ملن. گەكتار جەرگە ەگىن سالىنباق. بۇل 2009 جىلعى دەڭگەيدەن 0,7 ملن. گەكتارعا ارتىق.
2010 جىلدىڭ 1 ساۋىرىندەگى مالىمەت بويىنشا رەسپۋبليكاداعى مال باسى بارلىق ت ۇلىك تۇرلەرى بويىنشا وسە تۇسكەن. ماسەلەن, ءمۇيىزدى ءىرى قارا سانى 1,7 پايىزعا, قوي مەن ەشكى سانى 3,2 پايىزعا, جىلقى سانى 4,5 پايىزعا, شوشقا 0,4 پايىزعا, تۇيە سانى 4,1 پايىزعا, ال قۇس سانى 11,4 پايىزعا وسكەن. ءبىرىنشى توقساندا اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى وڭدەۋ سالاسىندا ءونىم شىعارۋ 11 پايىزعا ارتقان.
قازىرگى كۇنى ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى سەرپىندى جوبالار جونىندە “قازاگرو” حولدينگى بويىنشا كوپتەگەن جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلۋدا. وتىرىستا بۇل جايىندا اتالعان حولدينگتىڭ باسشىسى اسىلجان مامىتبەكوۆ بايانداپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا 57 ملرد. تەڭگەنىڭ 55 جوباسى قارجىلاندىرۋ ۇستىندە. وسى جوبالاردىڭ 15-ءى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ىسكە قوسىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلمەك.
“سامۇرىق-قازىنا” قورىنىڭ باسشىسى قايرات كەلىمبەتوۆ وسى قور بويىنشا جالپى قۇنى 20 ملرد. دوللاردى قۇرايتىن 40 ءىرى جوبانىڭ ىسكە اسىرىلاتىندىعىن ايتتى. مۇنىڭ 19-ى ەلىمىزدىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن اسا ءىرى جوبالار بولىپ تابىلادى. ولاردىڭ جالپى قۇنى 14,6 ملرد. دوللاردى قۇرايدى.
قور شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ ماقساتىندا ءبىرىنشى توقساندا 18 ملرد. تەڭگەنىڭ قارجىسىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرگە ورنالاستىرىپ وتىر. مىنە, وسى باعدارلامانىڭ شەڭبەرىندە عانا 21 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنىن قۇرۋعا قولداۋ كورسەتىلەتىن بولادى.
ۇستىمىزدەگى جىلى قور قۇرامىنداعى 12 ءىرى كومپانيا ءبىرىنشى توقساندى 822 ملرد. تەڭگەنىڭ كىرىسىمەن اياقتادى. بۇل جوسپارداعىدان 7 پايىزعا ارتىق. سونىڭ ىشىندە “سامۇرىق-ەنەرگو” كومپانياسىنداعى ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ كورسەتكىشى 10 پايىزعا ارتا تۇسكەندىگىن ايتۋعا بولادى.
سونىمەن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىن ەكونوميكامىزدىڭ كوپتەگەن سالالارى مەن ءىرى قۇرىلىمدارى تابىسپەن اياقتاپ وتىر. ءبىرىنشى توقسانداعى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ تابىستارى تمد بويىنشا العانداعى, ءتىپتى الەمدىك ەكونوميكاداعى ۇزدىك جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى رەتىندە باعالانۋدا. بۇعان وسى ماقالادا كەلتىرىلىپ وتىرعان حالىقارالىق ساراپشىلار باعاسى مەن داعدارىستان كەيىنگى الەم ينستيتۋتىنىڭ قورىتىندىلارى دا جاقسى دالەل بولا الادى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ وسى جاعدايلاردى اتاپ كورسەتە كەلە وسىنىڭ بارلىعى ەلباسىنىڭ سارا ساياساتىنىڭ جەمىسى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ەندىگى كەزەكتە وسى قارقىننان جاڭىلماي العا باسا بەرۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
سۇڭعات ءالىپباي.
سوڭعى جاڭالىقتار
زاڭگەرلەر جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ تۇجىرىمداماسىن تالقىعا سالدى
اتا زاڭ • كەشە
ەكونوميكالىق قىلمىسقا قاتىسى بارلار تىزىمگە الىنادى
ەكونوميكا • كەشە
