پرەزيدەنت • 25 اقپان، 2021

پرەزيدەنتتىڭ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ V وتىرىسىندا سويلەگەن ءسوزى

99 رەت كورسەتىلدى

اقوردا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ V وتىرىسىندا سويلەگەن ءسوزىن جاريالادى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

قۇرمەتتى جيىنعا قاتىسۋشىلار!

ۇلتتىق كەڭەستىڭ قىزمەتى اۋەل باستان قوعامنىڭ ەرەكشە نازارىندا. ونىڭ جۇمىسىنا ساراپشىلار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى دا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا.

ۇلتتىق كەڭەس قۇرامى جانە مىندەتتەرى تۋرالى ءارتۇرلى ۇسىنىستار ايتىلدى. ءتىپتى، قاراما-قايشى پىكىرلەر دە بولدى. دەي تۇرعانمەن، العاشقى كەزدەن باستاپ ۇلتتىق كەڭەس جۇمىسقا بەلسەنە كىرىستى.

ءبىز وسىندا قابىلداناتىن شەشىمدەر ارقىلى ەلدەگى جۇيەلى رەفورمالارعا تىڭ سەرپىن بەرۋدى كوزدەيمىز.

شىن مانىندە، ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋعا زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى.

سوندىقتان وسى القالى جيىن ەلىمىزدەگى اۋقىمدى وزگەرىستەرگە جول اشىپ وتىر دەۋگە بولادى.

ء بىر جارىم جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىك.

كەڭەس مۇشەلەرى ساياسي رەفورمالاردىڭ ءبىرىنشى توپتاماسىنداعى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىستى.

ەكىنشى توپتامادا كوزدەلگەن جۇمىستار دا اياقتالۋعا جاقىن.

سونىمەن قاتار ساياسي رەفورمالاردىڭ ءۇشىنشى توپتاماسى بويىنشا جۇمىس باستالىپ كەتتى.

بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق كەڭەستىڭ ۇسىنىسىمەن 13 زاڭ قابىلداندى. تاعى 9 زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر.

زاڭ شىعارۋ جاۋاپتى جانە كۇردەلى جۇمىس ەكەنى بارشاعا بەلگىلى. وسى تۇرعىدان العاندا، كەڭەس مۇشەلەرى اۋقىمدى ىستەر اتقارۋدا.

ۇلتتىق كەڭەس العاشقى كەزەڭدە ءوز قىزمەتىن كونسۋلتاتيۆتى-كەڭەسشى ورگان رەتىندە باستادى.

ال، بۇگىندە جاڭا رەفورمالار ۇسىناتىن ماڭىزدى قۇرىلىمعا اينالدى.

كەڭەستىڭ ءاربىر مۇشەسىنە بەلسەندى قوعامدىق قىزمەتى ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. مىسالى، بۇگىنگى وتىرىستا كەڭەستىڭ بىرقاتار مۇشەلەرى ءسوز سويلەپ، جاقسى، ءتيىمدى ۇسىنىستار ايتتى.

وزدەرىڭىزگە ءمالىم، كەڭەس تۇراقتى روتاتسيا قاعيداتىن باسشىلىققا الىپ جۇمىس ىستەيدى. وسىعان وراي قاتارىمىزعا جاڭا ازاماتتار كەلىپ قوسىلۋدا. ولار كەڭەس جۇمىسىن ودان ءارى جانداندىرۋعا ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىز.

جالپى، ۇلتتىق كەڭەس ەل مۇددەسى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كوپتەگەن ازاماتتاردى ورتاق ىسكە جۇمىلدىرۋدا. بىراق، ءومىر بولعان سوڭ ءتۇرلى جاعدايلار بولادى.

 

* * *

يا، كاك ي ۆسە ۆى، تياجەلو ۆوسپرينيال پەچالنۋيۋ ۆەست وب ۋحودە يز جيزني ميحايلا دوروفەەۆا – ناشەگو كوللەگي پو سوۆەتۋ. ەتو بىلا بولشايا پوتەريا دليا ۆسەح ناس. ون ۆنەس زناچيمۋيۋ لەپتۋ ۆ ستانوۆلەنيە كازاحستانسكوي جۋرناليستيكي ي پوۆىشەنيە كونكۋرەنتوسپوسوبنوستي ينفورماتسيوننوگو پروسترانستۆا سترانى. ەششە راز ۆىراجايۋ سوبولەزنوۆانيا ەگو رودنىم ي بليزكيم.

 

ۋۆاجاەمىە چلەنى سوۆەتا!

ۆ تەكۋششيح نەپروستىح ۋسلوۆياح مى پوسلەدوۆاتەلنو رەاليزۋەم ستراتەگيۋ مودەرنيزاتسي سترانى. ناشي پريوريتەتى نەيزمەننى. ەتو پوۆىشەنيە كاچەستۆا جيزني ۆسەح گراجدان ي ۋكرەپلەنيە چەلوۆەچەسكوگو پوتەنتسيالا ناتسي، پوستروەنيە سپراۆەدليۆوگو وبششەستۆا ي ەففەكتيۆنوگو گوسۋدارستۆا.

نا پرەدىدۋششەم زاسەداني  سوۆەتا يا وبياۆيل، چتو گود 30-لەتيا نەزاۆيسيموستي پرويدەت پود زناكوم ەكونوميچەسكيح ي پوليتيچەسكيح رەفورم، رازۆيتيا وبرازوۆانيا ي زدراۆووحرانەنيا، تسيفروۆيزاتسي، زاششيتى پراۆ ليۋدەي، رەشەنيا ەكولوگيچەسكيح پروبلەم.

ناتسيونالنىم سوۆەتوم پرورابوتانو نەسكولكو بلوكوۆ كونكرەتنىح مەر ي ينيتسياتيۆ، پو كوتورىم يا حوچۋ ۆىسكازات سۆويۋ پوزيتسيۋ.

 

ءبىرىنشى. تۇرعىن-ءۇي جانە ەكونوميكا ساياساتىن جەتىلدىرۋ.

حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ باستى شارتتارىنىڭ ءبىرى – تۇرعىنداردى قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ.

ءبىز وسى ماڭىزدى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن اۋقىمدى شارالار قابىلداپ جاتىرمىز.

قازىر ازاماتتارىمىز ءوزىنىڭ زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن-ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا پايدالانا باستادى.  

بۇل – بۇرىن-سوڭدى بولماعان تەڭدەسسىز قادام.

جاڭا باستامانىڭ جۇزەگە اسقانىنا ءبىر اي عانا ۋاقىت  ءوتتى. 

سونىڭ وزىندە مىڭداعان ازامات كوپتەن كۇتكەن باسپاناسىن الدى. يپوتەكاسىن وتەدى نەمەسە نەسيەسىن ازايتتى. بۇل ادىلەتتى قوعام قاعيداتىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى قادامدارىنىڭ ءبىرى دەپ تە ايتۋعا بولادى. كوپشىلىكتى قۋانتقان وسى شەشىمدى ۇلتتىق كەڭەس قولداعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. دەگەنمەن، تۇرعىن-ءۇي ماسەلەسى ازاماتتارىمىز ءۇشىن ءالى دە وزەكتى بولىپ وتىر. 

بىلتىر تۇرعىن-ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى 11،2 پايىزعا ءوستى. بۇل – جاقسى كورسەتكىش. بىراق، وڭىرلەردىڭ احۋالى اركەلكى. مىسالى، پايدالانۋعا بەرىلگەن دايىن ۇيلەردىڭ 40 پايىزى تەك
نۇر-سۇلتان، الماتى، شىمكەنت قالالارىندا. ونىڭ ۇستىنە بۇل ۇيلەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ باعاسى ءالى دە قىمبات.   

مەن ۇكىمەتتىڭ قاڭتار ايىنداعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا تۇرعىن-ءۇي ساياساتىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن جاڭا ۇسىنىستار ازىرلەۋدى تاپسىردىم. ۇكىمەت ايتارلىقتاي ءتيىمدى ۇسىنىستار بەردى. جالپى، بۇل ۇسىنىستاردى قولدايمىن.

دەگەنمەن، نارىقتىڭ ءوز ەرەجەسى بار. ناقتى ەكونوميكالىق فاكتورلارعا بايلانىستى قۇرىلىس كومپانيالارى قازىر ارزان ءۇي سالۋعا مۇددەلى ەمەس. سول سەبەپتى قولجەتىمدى ءارى ساپالى ءۇي سالۋدى جانداندىرۋ ءۇشىن قۇرىلىس كومپانيالارىمەن وففتەيك، ياعني الدىن الا ساتىپ الۋ كەلىسىمىن جاساۋ كەرەك. سوعان سايكەس تۇرعىن ۇيلەر «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنداعى باعامەن ساتىپ الىنادى. مۇنداي ءتاسىل سىناق جوبالارى اياسىندا الدىن الا پىسىقتالدى. ەندى، مۇنى بۇكىل ەل بويىنشا جۇزەگە اسىرعان ءجون. بۇل قادام از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قۇنى قولجەتىمدى جاڭا تۇرعىن ۇيلەر سالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جالپى، باسپانا ماسەلەسىن ۇلتتىق كەڭەستىڭ وتكەن وتىرىسىندا ءلاززات قوجاحمەتوۆا كوتەرگەن بولاتىن.

سونىمەن قاتار اۋىلدىق جەردەگى تۇرعىن-ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ – اسا وزەكتى مىندەت.

جەكە شاڭىراققا يە بولعان جاستارىمىز اۋىلدا تۇراقتاپ قالۋدان قاشپايتىنى انىق.

جالپى، اۋىلدىق جەردە ءۇي سالۋ باسپانا ماسەلەسىن عانا شەشپەيدى. مۇنداي جۇمىس ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا جانە تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان مەملەكەت بارىنشا قولداۋ كورسەتۋگە ءتيىس.

باسپانا ماسەلەسى «ديپلوممەن اۋىلعا» باعدارلاماسىمەن عانا شەشىلمەيدى. بۇل ىسكە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى بار جۇمىس بەرۋشىلەردى جۇمىلدىرۋ كەرەك.

كاسىپكەر ءوز جۇمىسشىلارىنا ارناپ اۋىلدا ءۇي سالسا، مەملەكەت وعان كەتكەن شىعىننىڭ 50 پايىزىنا دەيىن قايتاراتىن بولادى. بۇل قاي جاعىنان الىپ قاراساق تا، بارىنە پايدالى. جۇمىستى دۇرىس جولعا قويا الساق، وسى باستاما اۋىلدى دامىتۋعا جان-جاقتى سەپتىگىن تيگىزەدى.

سونداي-اق قاجەتتى مامانداردى، ەڭ الدىمەن، مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەردى، مال دارىگەرلەرىن اۋىلعا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇكىمەت بۇل ءتاسىلدى وسى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان قالدىرماي قولدانىسقا ەنگىزۋى كەرەك. 

 

كەلەسى ماسەلە.

ايماقتار اراسىندا تەڭگەرىمدى دامۋ بولماسا، ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتى جانە جالپىۇلتتىق وركەندەۋ تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق.

بۇعان دەيىن ۇسىنىلعان «قۋاتتى ءوڭىر – قۋاتتى مەملەكەت» قاعيداسى – قۇر ءسوز ەمەس. بۇل – ەلىمىزدىڭ تابىستى دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى تالاپ. 

ايماقتاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىمەن كەزىندە الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار قۇرىلدى. مۇنداي قۇرىلىمدار قازىر بارلىق وبلىستار مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردا جۇمىس ىستەيدى. ەندى الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالاردى تولىققاندى ينستيتۋتقا اينالدىراتىن كەز كەلدى.

وڭىرلىك كورپوراتسيالاردىڭ جۇمىسى قوعامنىڭ اشىق ءارى تولىق باقىلاۋىندا بولۋعا ءتيىس. قۇزىرەتىنە جاتپايتىن جانە ماڭىزى تومەن اكتيۆتەردى ونىڭ قاراماعىنان الىپ تاستاعان ءجون.  جالپى، وسى كورپوراتسيالاردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەت. بۇل رەتتە، ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ اتالعان ماسەلەگە قاتىستى قۇزىرەتىن كۇشەيتۋ كەرەك.

وسىلايشا ءبىز كاسىپكەرلەردىڭ ەكونوميكاداعى ءرولىن ارتتىرۋعا باسا ءمان بەرىپ وتىرمىز. ياعني، جاڭارعان الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار جەرگىلىكتى بيزنەستىڭ باسەكەلەسى ەمەس، سەنىمدى سەرىكتەسى بولۋعا ءتيىس. 

 

*  *  *

ودنيم يز گلاۆنىح كونكۋرەنتنىح پرەيمۋششەستۆ كازاحستانا نا گلوبالنوم ۋروۆنە ۆسەگدا بىلي بوگاتىە ۋگلەۆودورودنىە رەسۋرسى.

مەجدۋ تەم، مير ۆستۋپيل ۆ فازۋ «بولشوگو ەنەرگەتيچەسكوگو پەرەحودا».

پاراديگما ەكونوميچەسكوگو رازۆيتيا، وسنوۆاننايا نا تراديتسيوننىح يستوچنيكاح ەنەرگي، بەزۆوزۆراتنو ۋحوديت ۆ پروشلوە. پوەتومۋ، ناريادۋ س مەرامي پو ديۆەرسيفيكاتسي ەكونوميكي ي سنيجەنيۋ ەە ەنەرگوەمكوستي، ۆاجنو پوسلەدوۆاتەلنو دۆيگاتسيا ۆ ستورونۋ «زەلەنىح» تەحنولوگي.

نە سوزداۆ بلاگوپرياتنىە ۋسلوۆيا دليا رازۆيتيا التەرناتيۆنوي ەنەرگەتيكي، مى ريسكۋەم بەزنادەجنو وتستات وت ميروۆوگو پروگرەسسا. مەدليت ۆ داننوم ۆوپروسە نەلزيا. سام يا پريدايۋ وسوبوە زناچەنيە رازۆيتيۋ التەرناتيۆنوي ەنەرگەتيكي. ەتو كريتيچەسكي ۆاجنايا سفەرا، كوتورايا بۋدەت وپرەدەليات بۋدۋششەە كازاحستانا.

ۆ ناشەي سترانە دەيستۆۋەت زاكون
«و پوددەرجكە يسپولزوۆانيا ۆوزوبنوۆلياەمىح يستوچنيكوۆ ەنەرگي» (ۆودى، ۆەترا، سولنتسا)، پرينياتىي ۆ يۋلە 2009 گودا. ودناكو، ون نە رەگلامەنتيرۋەت پرويزۆودستۆو ي يسپولزوۆانيە ۆسەح التەرناتيۆنىح يستوچنيكوۆ ەنەرگي. ۆ توم چيسلە تاكيح، كاك ۆودورود، پرومىشلەننىە گازى، گازومەتان ۋگولنىح پلاستوۆ، بيوتوپليۆو، تۆەردىە بىتوۆىە وتحودى.

ۆ تسەلوم پرينتسيپى ي مەرى گوسۋدارستۆەننوي پوليتيكي ۆ تاكوي ستراتەگيچەسكي ۆاجنوي سفەرە وستايۋتسيا نەوپرەدەلەننىمي. وب ەتوم نا پروشلوم زاسەداني ناتسيونالنوگو سوۆەتا گوۆوريل ارمان كاشكينبەكوۆ.

پوەتومۋ ترەبۋەتسيا رازرابوتات نوۆىي زاكون پو ۆوپروسام رازۆيتيا التەرناتيۆنوي ەنەرگەتيكي. ۆ نەم سلەدۋەت وترازيت پودحودى ي نورمى رەگۋليروۆانيا نە تولكو ۆوزوبنوۆلياەمىح، نو ي ۆسەح التەرناتيۆنىح يستوچنيكوۆ ەنەرگي.

پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ پودگوتوۆيت سووتۆەتستۆۋيۋششي زاكونوپروەكت ي ۆنەستي ەگو نا راسسموترەنيە ۆ پارلامەنت.

 

ەكىنشى. ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى.

بارلىق ازاماتتارعا بىردەي مۇمكىندىك بەرۋ – تۇتاس قوعام دامۋىنىڭ كەپىلى. بۇل ۇستانىم، اسىرەسە، ءبىلىم سالاسى ءۇشىن وتە ماڭىزدى.

شىن مانىندە، ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى ارقايسىمىزدى تولعاندىرادى. سوڭعى جىلدارى ءبىز ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ باستى باعىتتارىن، جولدارى مەن نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن ايقىندادىق.  ەندى، ناقتى شەشىمدەر قابىلداۋىمىز كەرەك.

جالپى، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيانىڭ ءرولى ايرىقشا. بۇل، اسىرەسە، ىندەت كەزىندە انىق بايقالدى.

ءموبيلدى وپەراتورلاردىڭ ء«بىلىم» ءتاريفى كارانتين ۋاقىتىندا قاشىقتان وقىتۋعا كەڭىنەن جول اشتى.  سونىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ
600 ءبىلىم بەرۋ رەسۋرسىن شەكتەۋسىز پايدالانۋعا مۇمكىندىك تۋدى. بۇل قادام وقۋشىلاردىڭ اراسىنداعى تسيفرلىق تەڭسىزدىكتى ازايتۋعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتتى.     

قاشىقتان ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ وسى ءادىسىن توقتاتپاي، جالعاستىرا بەرۋ قاجەت دەپ سانايمىن.

سونداي-اق، ينتەرنەت تاريفتەرى اياسىندا وتاندىق ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىن مەكتەپتەرگە تەگىن ۇسىنۋ كەرەك. ۇكىمەتكە بۇل شەشىمدەردى جان-جاقتى پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن.

تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت – پەداگوگيكا جانە مەديتسينا كادرلارىن دايارلاۋ.

قازىردىڭ وزىندە كوپتەگەن وڭىرلەردە وسى سالا ماماندارىنىڭ تاپشىلىعى ەرەكشە بايقالىپ وتىر.

بۇل – وتە كۇردەلى ماسەلە، ونى جەدەل شەشۋىمىز كەرەك. مەملەكەت وسى احۋالدى تۇزەتۋ ءۇشىن ناقتى شارالاردى قولعا الدى.  

مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەردىڭ جالاقىسىن كوبەيتىپ، الەۋمەتتىك مارتەبەسىن ارتتىرىپ جاتىرمىز. بۇعان دەيىن ءبىز پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ ستيپەندياسىن كوتەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. بۇل قادام ءوز جەمىسىن بەردى.

سوندىقتان مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىنداعى ستيپەنديانى كوبەيتۋ قاجەت. 

 

ترەتي بلوك . فورميروۆانيە ينكليۋزيۆنوي وبششەستۆەننوي سرەدى.

سيستەمنايا پوددەرجكا ليتس س ينۆاليدنوستيۋ حاراكتەرنا دليا پروگرەسسيۆنىح ي سوتسيالنو وتۆەتستۆەننىح گوسۋدارستۆ. نام نەوبحوديمو نا پوستوياننوي وسنوۆە ۋلۋچشات رابوتۋ ۆ ەتوم ناپراۆلەني.

ۆ كازاحستانە راستەت كوليچەستۆو دەتەي س وسوبىمي وبرازوۆاتەلنىمي پوترەبنوستيامي. پري ەتوم دەيستۆۋيۋششيە نورمى پو فۋنكتسيونيروۆانيۋ پودوبنىح سپەتسياليزيروۆاننىح ورگانيزاتسي ۋستارەلي.

چتوبى پرويتي وبسلەدوۆانيە، دەتي ۆىنۋجدەنى پولگودا جدات سۆوەي وچەرەدي. پوسلە چەگو يم ترەبۋەتسيا ۆسەستوروننيايا كومپلەكسنايا رەابيليتاتسيا. سووتۆەتستۆۋيۋششيح ۋچرەجدەني دليا ەتوگو نە حۆاتاەت. پوەتومۋ نۋجنو وبنوۆيت نورماتيۆى ۆ داننوي سفەرە س ۋچەتوم سپەتسيفيكي رەگيونوۆ ي سوۆرەمەننىح ستاندارتوۆ.

سەگودنيا ودنا پسيحولوگو-مەديتسينسكو-پەداگوگيچەسكايا كوميسسيا وحۆاتىۆاەت
60 تىسياچ دەتەي. دليا پوۆىشەنيا ەففەكتيۆنوستي يح رابوتى ەتوت نورماتيۆ نەوبحوديمو سنيزيت دو 50 تىسياچ دەتەي. كونەچنو، ەتو پوترەبۋەت ۆىدەلەنيا دوپولنيتەلنىح رەسۋرسوۆ، نو ۆاجنو، چتو نۋجدايۋششيەسيا ۆ پروفەسسيونالنوي پوموششي دەتي سموگۋت پولۋچات بولەە كاچەستۆەننىە ۋسلۋگي.

سلەدۋەت تاكجە ۆۆەستي گوسۋدارستۆەننىي وبرازوۆاتەلنىي زاكاز نا سپەتسيالنۋيۋ پسيحولوگو-پەداگوگيچەسكۋيۋ پوددەرجكۋ رەبيات س وسوبىمي پوترەبنوستيامي. ەتو پوزۆوليت بەز بولشيح بيۋدجەتنىح راسحودوۆ زناچيتەلنو ۋۆەليچيت وحۆات دەتەي ەتيمي ۋسلۋگامي.

ۆ تسەلوم پراۆيتەلستۆۋ نۋجنو ۆزيات نا وسوبىي كونترول مەجۆەدومستۆەننوە ۆزايمودەيستۆيە ترەح پروفيلنىح مينيستەرستۆ – وبرازوۆانيا ي ناۋكي; زدراۆووحرانەنيا; ترۋدا ي سوتسيالنوي زاششيتى ناسەلەنيا.

ترەبۋەتسيا وبەسپەچيت كاچەستۆەننوە يسپولنەنيە سپەتسيالنوي دوروجنوي كارتى، راسسچيتاننوي نا 2021-2023 گودى.

نەوبحوديمو ۋلۋچشيت سكرينينگ دەتەي راننەگو ۆوزراستا، ۋسيليت دەياتەلنوست سوتسيالنىح سلۋجب پري ورگانيزاتسياح پەرۆيچنوي مەديكو-سانيتارنوي پوموششي.

ۋپولنوموچەننىم ورگانام پرەدستويت سوستاۆيت پونياتنىي الگوريتم دەيستۆي ۆ ۆيدە ەدينوگو مارشرۋتا دليا رەبەنكا س وسوبىمي پوترەبنوستيامي ي ەگو سەمي. س ۋچەتوم يمەيۋششيحسيا ۆ رەگيوناح سپەتسيالنىح ۋچرەجدەني ۆ نەم دولجنى بىت پرەدۋسموترەنى ۆسە وكازىۆاەمىە گوسۋدارستۆوم ۋسلۋگي، ناچينايا س مومەنتا روجدەنيا رەبەنكا.

مينيستەرستۆۋ وبرازوۆانيا ي ناۋكي سلەدۋەت پروۆوديت بولەە اكتسەنتيروۆاننۋيۋ رابوتۋ ۆ چاستي رەاليزاتسي پراۆ وسوبىح دەتەي نا وبرازوۆانيە.

ۋۆەرەن، ۆسە ەتي مەرى بۋدۋت سپوسوبستۆوۆات پولنوتسەننوي رەاليزاتسي پوتەنتسيالا دەتەي س وسوبىمي پوترەبنوستيامي.

 

*  *  *

كەلەسى ماڭىزدى ماسەلە – مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋ.

ەڭ الدىمەن، بارلىق ساناتتاعى مۇگەدەكتىكتى انىقتاۋ راسىمدەرىن تۇبەگەيلى جەڭىلدەتۋ كەرەك.

قازىر كۇتىمگە مۇقتاج ادامداردىڭ وزىنە تيەسىلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى پايدالانۋى وتە قيىن. ولار ونسىز دا بەلگىلى نارسەنى دالەلدەۋ ءۇشىن ءتۇرلى كەڭسەنىڭ تابالدىرىعىن توزدىرۋعا ءماجبۇر. تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن اۆتوماتتاندىرۋ داۋىرىندە مۇندايعا جول بەرۋگە بولمايدى. سوندىقتان جۇمىس ءتاسىلىن دەرەۋ وزگەرتۋ قاجەت. 

بىرىڭعاي اقپاراتتىق قور (بازا) قۇرىپ، جۇرتقا ىڭعايلى ءارى جۇمىس ىستەۋگە وڭتايلى جۇيەنى نەگە جاساماسقا؟

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن بىرىكتىرۋ كەرەك. بۇل جۇمىستى جەدەلدەتۋ قاجەت.  

ازاماتتار وزدەرىنە قاجەتتى قىزمەتتىڭ بارلىعىن ءبىر عانا مەديتسينالىق مەكەمەدەن الۋعا ءتيىس. وسى جوبانى بيىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ سىناق رەتىندە، ال 2022 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ تولىققاندى جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرامىن. 

 

*  *  *

اكتۋالەن تاكجە ۆوپروس وبەسپەچەنيا فيزيچەسكوگو دوستۋپا دليا ليتس س ينۆاليدنوستيۋ نا وبەكتى جيلوي، سوتسيالنوي ي ترانسپورتنوي ينفراسترۋكتۋرى.

نەسموتريا نا وپرەدەلەننىي پروگرەسس، ۋ ناس ۆسە ەششە يمەيۋتسيا بولشيە پروبلەمى ۆ داننوي سفەرە.

ۆ چاستنوستي، سترويتەلنىە نورمى ي پراۆيلا بىلي پريۆەدەنى ك مەجدۋنارودنىم ستاندارتام دوستۋپنوستي ۆ 2015 گودۋ.

ودناكو دو سيح پور وتسۋتستۆۋيۋت كريتەري وتسەنكي دوستۋپنوستي وبەكتوۆ، سپروەكتيروۆاننىح ي سداننىح ۆ ەكسپلۋاتاتسيۋ دو 2015 گودا.

مى داجە ۆۆەلي ادمينيستراتيۆنۋيۋ وتۆەتستۆەننوست زا نەسوبليۋدەنيە ۋسلوۆي دوستۋپنوستي، نو دەيستۆۋيۋششيە ستاندارتى پرودولجايۋت پوۆسەمەستنو نارۋشاتسيا.

نا پراكتيكە مالوموبيلنىە گراجدانە نە ۆسەگدا يمەيۋت ەلەمەنتارنۋيۋ ۆوزموجنوست ساموستوياتەلنو پوكينۋت سۆوي دوم ي ۆىيتي نا ۋليتسۋ. نە گوۆوريا ۋجە و توم، چتوبى دوبراتسيا دو كاكوگو-ليبو وبەكتا ي پەرەدۆيگاتسيا ۆ نەم. ەتۋ ترەۆوجنۋيۋ ي نەپريەملەمۋيۋ سيتۋاتسيۋ نەوبحوديمو  كاردينالنو مەنيات.

نۋجنو سروچنو پرينيات دەيستۆەننىە نورماتيۆنىە پراۆوۆىە اكتى دليا وبەسپەچەنيا بەزبارەرنوگو دوستۋپا ليتس س وگرانيچەننىمي ۆوزموجنوستيامي ك ۆوسترەبوۆاننىم وبەكتام پو پرينتسيپۋ «وت پوروگا دو پوروگا».

ۆ ەتوي سۆيازي مەستنىم يسپولنيتەلنىم ورگانام سلەدۋەت رازرابوتات سپيسوك يلي  كارتۋ ۆوسترەبوۆاننىح وبەكتوۆ.

ونا دولجنا ۆكليۋچات ۆسە نايبولەە پوسەششاەمىە ورگانيزاتسي – تسەنترى وبسلۋجيۆانيا ناسەلەنيا، مەديتسينسكيە، وبرازوۆاتەلنىە ي درۋگيە ۋچرەجدەنيا.

نا ەيو بازە اكيمى پريۆەدۋت ەتي وبەكتى ۆ پولنوە سووتۆەتستۆيە س ترەبوۆانيامي. كونكرەتنىح ي سيستەمنىح ۋلۋچشەني ۆ داننوي سفەرە جدۋت تىسياچي ناشيح سووتەچەستۆەننيكوۆ.

 

ءتورتىنشى. ادام قۇقىعىن قورعاۋ.

ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ – ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى. بۇل ورايدا الەمدىك ۇردىستەردى باسشىلىققا الۋىمىز قاجەت. 

قازىر ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ كەزىندە الدىن الۋ شارالارىنا باسىمدىق بەرىلەدى.  بۇل – حالىقارالىق تاجىريبە.

اسىرەسە، كاسىپتىك قاتەرلەردى باعالاۋ جانە ولاردى رەتتەۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ – ايرىقشا نازاردا. ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋ بارىسىندا وسى قاعيداتتاردى نەگىزگە الۋ كەرەك. 

قاۋىپ-قاتەردى انىقتاپ، ونىڭ الدىن الۋ تاسىلدەرىن ەنگىزۋىمىز قاجەت.  بۇل – جۇمىسشىلاردىڭ دەنساۋلىعىنا زاردابىن تيگىزەتىن وندىرىستىك تۇيتكىلدەردى بارىنشا ازايتۋ دەگەن ءسوز.   

وكىنىشكە قاراي، ءبىز قازىر مۇنداي ماسەلەگە ابدەن كەش ءمان بەرەمىز.    

قازاقستاندا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى
ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەگەن ءجون. بۇل قۇجاتتى ۇكىمەت، جۇمىس بەرۋشىلەر جانە كاسىپوداق وكىلدەرى بىرلەسە دايىنداعانى ابزال. 

ءىرى جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ يەلەرى مەن باسشىلارى جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك تالاپتارىن نازاردا ۇستاۋى قاجەت.

كومپانيالاردا الەۋمەتتىك ۇيلەسىم بولۋعا ءتيىس.

 

*  *  *

پەرەدوۆىە مەجدۋنارودنىە ستاندارتى دولجنى راسپروسترانياتسيا نا ۆسيۋ سفەرۋ زاششيتى پراۆ چەلوۆەكا ۆ ناشەي سترانە.

پولنوتسەننىم ينسترۋمەنتوم وتسەنكي كاچەستۆا رەاليزاتسي پراۆ چەلوۆەكا ياۆليايۋتسيا ينديكاتورى يح سوبليۋدەنيا.

ۆ تەكۋششەي ميروۆوي پراكتيكە سۋششەستۆۋيۋت 14 گلوبالنىح ينديكاتوروۆ، رازرابوتاننىح ۋپراۆلەنيەم ۆەرحوۆنوگو كوميسسارا ورگانيزاتسي وبەدينەننىح ناتسي پو پراۆام چەلوۆەكا. پرەدلاگايۋ نا يح وسنوۆە ناچات پوەتاپنوە ۆنەدرەنيە ناتسيونالنىح ينديكاتوروۆ وتسەنكي سوبليۋدەنيا پراۆ چەلوۆەكا.

سچيتايۋ، چتو تاكوي شاگ ۋسيليت پروۆوديمۋيۋ گوسۋدارستۆەننۋيۋ پوليتيكۋ ۆ ەتوي سفەرە.

 

*  *  *

وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعىنا «الەۋمەتتىك كەسەلدەر» زالالىن تيگىزەدى.  

شىلىم شەگۋگە، ىشىمدىككە جانە ەسىرتكىگە تاۋەلدى بولۋ – كەڭىنەن تارالعان جاعىمسىز ادەتتەر.

بۇعان قوسا سوڭعى كەزدە جاستار اراسىندا لۋدومانيا، ياعني قۇمار ويىندارعا تاۋەلدىلىك بەلەڭ الۋدا. بۇل كەسەلدەن قۇمارپازداردىڭ وزدەرى عانا ەمەس، ولاردىڭ وتباسى، تۋىستارى مەن جاقىندارى زارداپ شەگەدى. 

جاسوسپىرىمدەرىمىز زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ ىقپالىمەن قۇمار ويىندارىنا وڭاي شىرمالاتىن بولدى.

بۋكمەكەرلەر مەن كازينولار ينتەرنەتتە تولاسسىز جارناما جاساپ، جۇرتتى ەرىكسىز ەلىكتىرۋدە. مەملەكەت بۇعان شەكتەۋ قويۋ ءۇشىن بىرقاتار ماڭىزدى شارالار قابىلدادى. بىراق، بۇل شارالار، ارينە، جەتكىلىكسىز.

جاس ۇرپاقتى قۇمار ويىننىڭ زياندى ىقپالىنان جان-جاقتى قورعاۋىمىز كەرەك. ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن جاڭا تاسىلدەردى قولدانۋ قاجەت.

بالالاردى جانە كانىگى قۇمارپازداردى ويىنعا تارتقان نەمەسە سونداي جاعدايعا جول بەرگەن زاڭدى تۇلعالار اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋعا ءتيىس. قاجەت بولسا، ولاردى ليتسەنزياسىنان ايىرامىز.

قازىر وسىنداي زاڭسىز قىزمەتى ءۇشىن جەكە تۇلعالارعا 200 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە عانا ايىپپۇل سالىنادى.

شەتەل ازاماتتارىنىڭ ەل اۋماعىندا قۇمار ويىنداردى زاڭسىز جۇرگىزىپ، لوتەرەيا ۇيىمداستىرۋ ارقىلى تابىس تابۋىنا تىيىم سالۋ كەرەك.  

لۋدومانياعا جان-جاقتى توسقاۋىل قويۋعا ءتيىسپىز. بۇل رەتتە، زاڭنامالىق شارا قابىلداۋمەن شەكتەلىپ قالۋعا بولمايدى. وسىنداي جاعدايدىڭ الدىن الۋ ماقساتىمەن ءتيىمدى تاسىلدەر قولدانۋ قاجەت.

زاڭسىز ويىن بيزنەسىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ اسا ماڭىزدى. وسى مىندەتتەردى ورىنداۋعا قۇزىرلى ورگاندار بەلسەندى اتسالىسۋى كەرەك. 

 

*  *  *

وسترەيشەي سوتسيالنوي پروبلەموي ياۆلياەتسيا بىتوۆوە ناسيليە ۆ وتنوشەني جەنششين.

ەجەگودنو ۆ ناشەي سترانە رەگيستريرۋەتسيا بولەە 2،5 تىسياچ پرەستۋپلەني پروتيۆ جەنششين، ۆ توم چيسلە س لەتالنىمي يسحودامي.

ناسيليە پروتيۆ جەنششين ليشاەت يح پولنوتسەننوگو ۋچاستيا ۆ جيزني وبششەستۆا ي وكازىۆاەت نەگاتيۆنوە ۆليانيە نا ينستيتۋت سەمي. رەشەنيە ەتوگو نابولەۆشەگو ۆوپروسا ۆوزموجنو تولكو وبششيمي ۋسيليامي گوسورگانوۆ ي نەپراۆيتەلستۆەننىح ورگانيزاتسي.

پري ەتوم كليۋچەۆايا رول زدەس وتۆوديتسيا سپەتسيالنىم پودرازدەلەنيام مينيستەرستۆا ۆنۋترەننيح دەل پو زاششيتە جەنششين ي دەتەي وت ناسيليا، سوزداننىم ەششە ۆ 1999 گودۋ. وني دولجنى بىت ەففەكتيۆنىم زۆەنوم ۆزايمودەيستۆيا پوليتسي س گراجدانسكيم وبششەستۆوم.

ودناكو ۆ سۆوە ۆرەميا يح شتاتنايا چيسلەننوست بىلا سوكراششەنا پوچتي ناپولوۆينۋ، پريچەم ۆ تەح رەگيوناح، گدە نايبولەە چاستو فيكسيرۋيۋتسيا فاكتى بىتوۆوگو ناسيليا. ەتۋ پروبلەمۋ نا پلوششادكە سوۆەتا پودنيمالا سوتسيولوگ گۋلميرا يلەۋوۆا.

پورۋچايۋ مينيستەرستۆۋ ۆنۋترەننيح دەل پو ۆوزموجنوستي ۆوسستانوۆيت شتات سپەتسپودرازدەلەني پو زاششيتە جەنششين ي دەتەي وت ناسيليا.

ۆ ەتوي سۆيازي وتمەچۋ ينيتسياتيۆۋ ايگۋل ورىنبەك. ونا پرەدلوجيلا ۆۆەستي سپەتسياليزاتسيۋ جەنششين-سلەدوۆاتەلەي پو ناسيلستۆەننىم پرەستۋپلەنيام، سوۆەرشەننىم پروتيۆ جەنششين ي دەتەي. ەتو پوزۆوليت نە دوپۋسكات فاكتى پرەدۆزياتوگو ي نەتاكتيچنوگو وتنوشەنيا ك پوتەرپەۆشيم.

راحيم وشاكباەۆ پەرەدال منە پيسمو-وبراششەنيە ۆيدنىح يۋريستوۆ ي وبششەستۆەننىح دەياتەلەي س پروسبوي زاكونوداتەلنو ۋجەستوچيت ناكازانيە زا سەمەينو-بىتوۆوە ناسيليە. ەتۋ ينتەرەسنۋيۋ ينيتسياتيۆۋ سلەدۋەت شيروكو وبسۋديت ي ۆوزموجنو مى پريمەم سووتۆەتستۆۋيۋششيە مەرى ۆ زاكونوداتەلنوم پوريادكە.

سلەدۋيۋششي ۆاجنىي ۆوپروس – وبەسپەچەنيە پراۆ چەلوۆەكا ۆ پەنيتەنتسيارنىح ۋچرەجدەنياح ي سلۋجەبنىح پومەششەنياح پوليتسي.

پراكتيكا پوكازىۆاەت، چتو دەيستۆۋيۋششايا سيستەما ۆيدەونابليۋدەنيا نە ۆ پولنوي مەرە وبەسپەچيۆاەت مونيتورينگ پرويسحودياششەگو ۆ ستەناح ەتيح زاۆەدەني.

منوگيە مەستا ۆ نيح ۆسە ەششە وستايۋتسيا ۆنە پوليا زرەنيا.

نۋجنو پەرەسموترەت كونتسەپتسيۋ ۆيدەوكونتروليا دەياتەلنوستي پراۆووحرانيتەلنىح ورگانوۆ، وسوبەننو ۆ چاستي ۋسترانەنيا فاكتوروۆ، سپوسوبستۆۋيۋششيح ۋكرىتيۋ پروتيۆوپراۆنىح دەيستۆي.

يمەننو پوەتومۋ ۆ سۆوەم پوسلاني يا پورۋچيل ۆنەدريت سيستەمۋ ۆيدەونابليۋدەنيا، كوتورايا دولجنا وحۆاتيت ۆسە «نەۆيديمىە» ۋچاستكي.

تەپەر دليا دوستيجەنيا پوستاۆلەننوي تسەلي مينيستەرستۆۋ ۆنۋترەننيح دەل سوۆمەستنو س زاينتەرەسوۆاننىمي گوسورگانامي ي پراۆوزاششيتنيكامي نۋجنو رازرابوتات پلان كونكرەتنىح دەيستۆي. پريچەم رەچ يدەت نە تولكو و كونترولە دەيستۆي سوترۋدنيكوۆ پراۆووحرانيتەلنىح ورگانوۆ، نو ي زاكليۋچەننىح. پوسكولكۋ مى زناەم، چتو وني يسپولزۋيۋت پراكتيكۋ پروۆوكاتسيوننىح دەيستۆي ۆ ادرەس سوترۋدنيكوۆ پراۆووحرانيتەلنىح ورگانوۆ. تو ەست كونترول بۋدەت، كاك بى وبويۋدنىي ي ساموە گلاۆنوە بۋدەت وبەسپەچەنا پروزراچنوست.  ۆ رەزۋلتاتە ەتوي پروزراچنوستي  مى موجەم پرينيمات سووتۆەتستۆۋيۋششەە رەشەنيە. بۋدەت ياسنا ۆسيا كارتينا

ۆ رامكاح ەتوگو پروەكتا اكتيۆنۋيۋ رابوتۋ پروۆوديت جەميس تۋرماگامبەتوۆا.

مى دولجنى پولۋچيت چەتكۋيۋ كارتينۋ توگو، گدە ي كاك سودەرجاتسيا زادەرجاننىە، پودوزرەۆاەمىە ي وسۋجدەننىە، كاكيە مەرى ۆ وتنوشەني نيح پرينيمايۋت پرەدستاۆيتەلي پراۆوپوريادكا.

 

*  *  *

سترويتەلستۆو پراۆوۆوگو گوسۋدارستۆا نەۆوزموجنو بەز سيلنوي ي نەزاۆيسيموي ادۆوكاتۋرى.

ەففەكتيۆنوست گوساپپاراتا ۆ زناچيتەلنوي ستەپەني سۆيازانا س سوزدانيەم ۆوزموجنوستەي دليا پروفەسسيونالنوي زاششيتى پراۆ ي ينتەرەسوۆ گراجدان ي پرەدپرياتي.

وت ەتوگو تاكجە زاۆيسيت ۋروۆەن پرەدپرينيماتەلسكوي ي ينۆەستيتسيوننوي اكتيۆنوستي ۆ سترانە.

پوەتومۋ رول ادۆوكاتا زدەس سلوجنو پەرەوتسەنيت.

ۆ رامكاح ناتسيونالنوگو سوۆەتا ادۆوكاتسكايا پروبلەماتيكا نەودنوكراتنو پودنيمالاس ايمان ۋماروۆوي.

منوگيە ينيتسياتيۆى چلەنوۆ سوۆەتا ناشلي وتراجەنيە ۆ زاكونوپروەكتە «و ۆنەسەني يزمەنەني ي دوپولنەني ۆ نەكوتورىە زاكونوداتەلنىە اكتى رەسپۋبليكي كازاحستان پو ۆوپروسام ادۆوكاتسكوي دەياتەلنوستي ي يۋريديچەسكوي پوموششي».

ۆ چاستنوستي، موجنو وتمەتيت پرەدلوجەنيە پو يسكليۋچەنيۋ نورمى و پوجيزنەننوم ليشەني ادۆوكاتوۆ ليتسەنزي زا پروستۋپكي، سۆيازاننىە س نەسوبليۋدەنيەم پروفەسسيونالنوي ەتيكي، پرينتسيپوۆ وكازانيا يۋريديچەسكوي پوموششي.

وتدەلنوگو ۆنيمانيا زاسلۋجيۆايۋت نوۆەللى پو پوۆىشەنيۋ سوستيازاتەلنوستي ستورون، وبەسپەچەنيۋ راۆەنستۆا پروكۋرورا ي ادۆوكاتا ۆ سۋدەبنوم پروتسەسسە.

پروشۋ پارلامەنتاريەۆ پري راسسموترەني داننوگو زاكونوپروەكتا پرينيات ۆو ۆنيمانيە پرەدلوجەنيا چلەنوۆ ناتسيونالنوگو سوۆەتا.

 

بەسىنشى. ساياسي رەفورمالاردى جۇيەلى نەگىزدە جۇزەگە اسىرۋ.

ۇلتتىق كەڭەس باستاماشى بولعان رەفورمالاردىڭ ەكى توپتاماسى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە تىڭ سەرپىن بەردى.

ءبىز قازىردىڭ وزىندە سول ماڭىزدى باستامالاردىڭ جەمىسىن كورىپ وتىرمىز. 

جەتىنشى شاقىرىلىمداعى پارلامەنتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا مەن ساياسي رەفورمالاردىڭ ءۇشىنشى توپتاماسىن ۇسىندىم.

وعان ۇلتتىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ، ساياسي پارتيالاردىڭ، ساراپشىلار مەن ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ ۇسىنىستارى نەگىز بولدى.

قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسىن ودان ءارى دامىتىپ، ادام قۇقىعىن قورعاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن تىڭ باستامالار كوتەرۋ وتە ماڭىزدى. سونداي-اق بۇل ساياسي باسەكەنى كۇشەيتەدى، ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك ساياساتقا ىقپال ەتۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرادى.

ساياسي رەفورمالاردىڭ ءۇشىنشى توپتاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولدانىستاعى زاڭناماعا تۇزەتۋ ەنگىزىلەدى.    

قۇزىرلى ورگاندارعا ءتيىستى زاڭ جوبالارىن جەدەل ازىرلەۋدى تاپسىرامىن.

ۇلتتىق كەڭەسكە مۇشە پارلامەنت دەپۋتاتتارى جانە بۇكىل دەپۋتاتتىق كورپۋس بۇل جۇمىسقا بەلسەنە كىرىسەدى دەپ سەنەمىن.

وسى سالاداعى جۇيەلى وزگەرىستەر ەل ىشىندە عانا ەمەس، حالىقارالىق بايقاۋشىلار تاراپىنان دا كەڭ قولداۋ تابۋدا.

مەنىڭ بىرقاتار شەتەلدىك ارىپتەستەرىم جانە بەدەلدى ساراپشىلار ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالار تۋرالى وڭ پىكىر ايتۋدا.

ولار ساياسي جاڭعىرۋدىڭ سان قىرلى جانە كۇردەلى ۇدەرىس ەكەنىن وتە جاقسى تۇسىنەدى.

ال، رەفورمالاردى سىنايتىندار كوبىنەسە ماسەلەگە ءۇستىرت قارايدى نەمەسە جاعدايىمىزدىڭ ەرەكشەلىگىن ادەيى تۇسىنگىسى كەلمەيدى.

ءبىز تۇيتكىلدى تۇستارىمىزدى جاقسى بىلەمىز. ۇستانىمىمىز – ايقىن.

بارلىق ماسەلەلەردى كەڭ اۋقىمدى ديالوگ پەن مامىلە ارقىلى بىرتىندەپ شەشەمىز.  

ساياسي جاڭعىرۋدى مىندەتتى تۇردە جۇزەگە اسىرامىز.  بۇل – ءبىزدىڭ ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان نەگىزگى ماقساتتارىمىزدىڭ ءبىرى. مەن وسى ماسەلەگە ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىرمىن.

ءبىز رەفورمالاردى بىرەۋگە ۇناۋ ءۇشىن، ولاردىڭ الدىندا جاقسى كورىنۋ ءۇشىن نە بولماسا بىرەۋلەرگە ەسەپ بەرۋ ءۇشىن جۇرگىزىپ وتىرعانىمىز جوق.

رەفورمالاردى ەشكىمگە جالتاقتاماي، ۇدايى ىسكە اسىراتىن بولامىز.

باستى ماقسات – ەلىمىزدىڭ كۇش-قۋاتىن، الەۋەتىن نىعايتۋ جانە ەڭ الدىمەن، حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلداۋ. بۇعان ەشكىمنىڭ كۇمانى بولماۋعا ءتيىس.

تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تاجىريبەسىن دامىتۋ جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى سايلاۋ ينستيتۋتىن نىعايتۋ.     

اۋىلدا، اۋداندا تۇراتىن ءاربىر جان ءوزىنىڭ جانە وتباسىنىڭ بولاشاعىنا ءوزى جاۋاپتى ەكەنىن سەزىنۋگە ءتيىس. ولاردىڭ پىكىرى بارىنشا ەسكەرىلۋى كەرەك.    

 مەن بىلتىرعى جولداۋىمدا ۇكىمەتكە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋدى تاپسىردىم. ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا.

بۇل قۇجاتتىڭ جوباسىن رەفورمالار جونىندەگى جوعارى كەڭەس الداعى ۋاقىتتا قارايتىن بولادى.  

ال، ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ماسەلەنى كەيىنگە ىسىرماي، ءتيىستى زاڭ جوباسىن دايىنداۋعا كىرىسۋ كەرەك. 

ستراتەگيالىق ماڭىزى بار وسى قۇجاتتاردا بۇگىنگى احۋالدىڭ ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلۋگە ءتيىس.

 

*  *  *

قازىر ءبىز كەنتتەردىڭ، اۋىلدار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋعا دايىندالىپ جاتىرمىز.

سايلاۋ بيىل شامامەن تامىز-جەلتوقسان ايلارى اراسىندا وتەدى.

وسى جىلى 786 اۋىل اكىمىنىڭ وكىلەتتىگى اياقتالادى. ياعني، 800 جۋىق ەلدى-مەكەندى قامتيتىن جەرگىلىكتى سايلاۋ ناۋقانى وتەدى. بۇل ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعا بولماق.  

سايلاۋ تۋرالى زاڭناماعا ەنگىزىلەتىن بارلىق وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار پىسىقتالۋدا. ءتيىستى زاڭ الداعى ۋاقىتتا قابىلدانادى. سودان كەيىن عانا كەنتتەردىڭ، اۋىلدار مەن اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ تىكەلەي سايلاۋىنا قاجەتتى بارلىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نەگىز تولىعىمەن قالىپتاسادى دەپ ايتا الامىز.  بىراق، ءبىز مۇنىمەن شەكتەلىپ قالمايمىز.

كەلەسى ماڭىزدى قادام – اۋدان اكىمدەرىنىڭ تىكەلەي سايلاۋى.

مەن بۇل سايلاۋدى 2024 جىلى وتكىزۋ كەرەك دەپ سانايمىن. وسى باستاما ەلىمىزدى دەموكراتيالاندىرۋعا جانە جەرگىلىكتى باسقارۋ ينستيتۋتىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىن.

تۇپتەپ كەلگەندە، اۋدانداردا سايلاۋ وتكىزۋ حالىق بيلىگىن ورناتۋدىڭ ايقىن كورىنىسى بولماق. سوندىقتان قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا قاجەتتى دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن.    

 

*  *  *

كازاحستان وتنوسيتسيا ك منوگوچيسلەننوي گرۋپپە ستران، گدە زاپرەششەنو دۆوينوە گراجدانستۆو.

سووتۆەتستۆۋيۋششايا نورما ەست ۆ ناشەي كونستيتۋتسي.

ودناكو ۆ پوسلەدنەە ۆرەميا مى ۆسە چاششە فيكسيرۋەم فاكتى ناليچيا دۆوينوگو گراجدانستۆا داجە ۋ گوسۋدارستۆەننىح سلۋجاششيح. ەتو نەدوپۋستيمو پو پونياتنىم پريچينام.

داننايا پروبلەما وچەن سەرەزنايا، پوسكولكۋ كاساەتسيا ناتسيونالنوي بەزوپاسنوستي. نۋجنو پرەسەكات پودوبنىە فاكتى.

ۆ پروشلوم گودۋ ۆ سۆوەم پوسلاني يا دال پورۋچەنيە ۋۆولنيات س زانيماەمىح دولجنوستەي گوسۋدارستۆەننىح سلۋجاششيح، رۋكوۆوديتەلەي كۆازيگوسۋدارستۆەننىح ورگانيزاتسي ۆ سلۋچاە ۆىياۆلەنيا ۋ نيح دۆوينوگو گراجدانستۆا.

پروشۋ پراۆيتەلستۆو ي اگەنتستۆو پو دەلام گوسۋدارستۆەننوي سلۋجبى دولوجيت و رەزۋلتاتاح پرودەلاننوي رابوتى.

پو ۆسەي ۆيديموستي ترەبۋەتسيا ەششە بولەە ۋجەستوچيت وتۆەتستۆەننوست زا تاكيە نارۋشەنيا.

 

*  *  *

حالقىمىز ءۇشىن جەر ماسەلەسى قاشاندا اسا ماڭىزدى. 

بۇل – مەملەكەتتىگىمىزدىڭ بەرىك نەگىزى جانە قاسيەتتى سيمۆولى. 

قازاقتىڭ جەرى شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايدى دەپ بىرنەشە رەت ايتتىم.

بۇل ماسەلەگە قاتىستى قاۋەسەتتەردى توقتاتۋ قاجەت.

سوندىقتان، مەن مىناداي ناقتى شەشىمدەر قابىلدادىم.

بىرىنشىدەن، شەتەلدىكتەرگە جانە شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالارعا  اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن ساتۋعا، جالعا بەرۋگە زاڭ جۇزىندە ءبىرجولا تىيىم سالۋدى تاپسىرامىن.

بۇل شەتەلدىكتەردىڭ ۇلەسى بار زاڭدى تۇلعالارعا دا قاتىستى. مەن مۇنى پرەزيدەنتتىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسى ارقىلى جەدەل تۇردە جۇزەگە اسىرۋ قاجەت دەپ شەشتىم.    

پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ءدال وسى ماسەلەگە بايلانىستى ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋى كەرەك. 

ەكىنشىدەن، ءبىر ايدىڭ ىشىندە جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانى قۇرىپ، 25 ناۋرىزدا جۇمىسقا كىرىسۋدى تاپسىرامىن. كوميسسيانىڭ قۇرامىنا اگرارلىق سەكتوردىڭ بەدەلدى وكىلدەرىن جانە جەر ماسەلەسىن جەتىك بىلەتىن ساراپشىلاردى قوسۋ كەرەك.

ۇشىنشىدەن، ۇكىمەتكە بيىلعى تامىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جەر رەفورماسىنىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى بويىنشا ورتاق مامىلە ارقىلى تۇبەگەيلى بايلام جاساۋدى تاپسىرامىن.

تورتىنشىدەن، كوميسسيا جۇمىسىنىڭ ءاربىر كەزەڭى جانە وندا ۇسىنىلعان شارالار تۋرالى حالىقتى ۇنەمى حاباردار ەتىپ وتىرۋ كەرەك.

باستى مىندەتتىڭ ءبىرى – كوميسسيا جۇمىسىنىڭ جانە شەشىم قابىلداۋدىڭ مەيلىنشە اشىقتىعىن كورسەتۋ.

ءبىز جەرگە قاتىستى قوعام تاراپىنان كوتەرىلگەن بارلىق ماسەلەنى دۇرىس جانە ءتيىمدى شەشە  الامىز دەپ سەنەمىن.  

بۇل شەشىمدەر، ەڭ الدىمەن، ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋعا جانە ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا ارنالعان.

ەڭ باستىسى، جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايتىنى تۋرالى تۇبەگەيلى شەشىم قابىلداندى.

 

قۇرمەتتى كەڭەس مۇشەلەرى!

بۇگىنگى وتىرىستا اۋقىمدى ءارى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلادىق.

ەلىمىزدى جۇيەلى رەفورمالاۋعا قاجەتتى ناقتى شارالاردى ايقىندادىق، ءتيىستى شەشىمدەردى قابىلدادىق.

بيىل – مەملەكەتىمىز ءۇشىن ەرەكشە جىل.

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىق بەلەسىن اتاپ وتەمىز. سونداي-اق بۇل – ايرىقشا سىن-قاتەرلەر كەزەڭى.

ءبىز كەز-كەلگەن قيىندىققا دايىن بولۋىمىز كەرەك. ەلىمىزدىڭ بولاشاقتاعى دامۋ جولى وسى سىننان سۇرىنبەي وتۋىمىزگە بايلانىستى.

ءبىز جوسپارلاعان وزگەرىستەردى ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋعا كۇش-جىگەرىمىزدى سالۋىمىز كەرەك.

بارلىق نەگىزگى باعىتتار مەن سالالار بويىنشا العا ىلگەرىلەۋىمىز قاجەت. بۇل ماقساتقا سىندارلى جانە ءوزارا سەنىمدى ديالوگتىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزۋگە بولادى.

 

*  *  *

فورميروۆانيە ەففەكتيۆنىح ۆەرتيكالنىح سۆيازەي مەجدۋ گوسۋدارستۆوم ي وبششەستۆوم – ودنا يز ۆاجنەيشيح زاداچ ناتسيونالنوگو سوۆەتا.

ناريادۋ س ەتيم ەگو ميسسيەي ياۆلياەتسيا ي ۆىسترايۆانيە كونسترۋكتيۆنوگو گوريزونتالنوگو ديالوگا مەجدۋ رازليچنىمي وبششەستۆەننىمي گرۋپپامي، ليدەرامي منەني.

ك سوجالەنيۋ، سەگودنيا مى نابليۋداەم سنيجەنيە كاچەستۆەننوگو ۋروۆنيا وبششەستۆەننوي ديسكۋسسي.

نەرەدكي سيتۋاتسي، كوگدا تە يلي ينىە دەياتەلي ۆ پوگونە زا «حايپوم» بۋدوراجات ي ۆۆوديات ۆ زابلۋجدەنيە گراجدان ي نيچەم نە پودكرەپلەننىمي ي وتكروۆەننو پوپۋليستسكيمي زاياۆلەنيامي.

ياركي پريمەر – دەسترۋكتيۆنايا پوزيتسيا تاك نازىۆاەمىح انتيۆاكسەروۆ.

ناستوراجيۆاەت نەپريميريموست ۆزگليادوۆ، ودنوبوكوست پودحودوۆ ۆ وبسۋجدەني رازليچنىح سوتسيالنو زناچيمىح ۆوپروسوۆ.

ۆسە ەتو ۆەدەت ك دەزوريەنتاتسي وبششەستۆا، فورميرۋەت اتموسفەرۋ نەدوۆەريا درۋگ ك درۋگۋ ي، ۆ كونەچنوم سچەتە، تورموزيت پروگرەسس ناتسي.

نەدوپۋستيمو، چتوبى تاكيە نەگاتيۆنىە پروياۆلەنيا ستالي دومينيرۋيۋششەي تەندەنتسيەي.

وبششەستۆەننايا دەياتەلنوست – ەتو ۆىسوكايا ميسسيا، نو ۆ توجە ۆرەميا ەتو ي ۆىسوكايا وتۆەتستۆەننوست، پرەجدە ۆسەگو، پەرەد سوگراجدانامي.

وچەن ۆاجنو پونيمات پوسلەدستۆيا سۆويح سلوۆ ي دەيستۆي.

زاداچا ناتسيونالنوگو سوۆەتا سپوسوبستۆوۆات فورميروۆانيۋ گارمونيچنوي وبششەستۆەننوي سرەدى، ۋكورەنەنيۋ نورم تسيۆيليزوۆاننوگو ديالوگا.

ۆى دولجنى زاداۆات تون ۆ ەتوم ۆوپروسە.

بۇل رەتتە، «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى باستى ءرول اتقاراتىنىن قايتالاپ ايتقىم كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا الەۋمەتتىك ارىپتەستىك پەن جاناشىرلىق ءداستۇرى نىعايا تۇسەرى ءسوزسىز.

جۇرتشىلىق وڭ وزگەرىستەرگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ جاتقانىن سەزىنۋگە ءتيىس.

ءبىز جاڭعىرۋدىڭ تۇپكى ماقساتى ءادىل قوعام قۇرۋ ەكەنىنە ءاردايىم باسا نازار اۋدارۋىمىز قاجەت. ءار ازاماتىمىز ساياساتتا، ەكونوميكادا جانە الەۋمەتتىك سالادا تەڭ قۇقىقتارعا يە بولۋى كەرەك.

ازاماتتاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋ جانە ولاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتى. وسىنى ۇمىتپاعان ءجون.

بىزگە ناقتى ءىس پەن ناقتى ناتيجەگە جەتكىزەتىن يدەولوگيا قاجەت. وسىنداي ايقىن ۇستانىم ءححى عاسىردا باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت بولىپ قالىپتاسۋىمىزعا جول اشادى.

بارشاڭىزعا راقمەت!

بارشاڭىزعا تابىس تىلەيمىن!

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلداناعا ەل ريزا

سپورت • كەشە

جۇمەكەننىڭ «بالاۋساسى»

رۋحانيات • كەشە

سۇيىسپەنشىلىك ساباعى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار