ەكولوگيا • 25 اقپان، 2021

تابيعاتقا قارسى تاعىلىق: بۇعان جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستىڭ تالابى توقتام سالا ما؟

1232 رەت كورسەتىلدى

مۇناي مەن گاز سەكىلدى تابيعي بايلىقتىڭ ۇستىندە وتىرعان اتىراۋدا تۇمسا تابيعاتقا جاسالىپ وتىرعان تاعىلىق توقتار ەمەس. سونىڭ كەسىرىنەن ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ جۇتار اۋاسى ءجيى-ءجيى لاستانادى. بىرەسە كۇكىرتتىڭ ءيىسى قولقانى قابادى. ەندى بىردە قامىس ورتەنىپ، كوكجيەكتەن كوتەرىلگەن قارا ءتۇتىن كوك جۇزىندە قاپتايدى. شاھار ماڭىنداعى قوقىس الاڭى دا ءالسىن-ءالسىن وتقا ورانادى. بىراق قورشاعان ورتانى لاستاۋعا كىنالىلەردىڭ انىقتالماي قالاتىنى، ءتىپتى قانداي شارا قولدانىلعانى اشىق ايتىلمايتىنى تۇرعىنداردى الاڭداتىپ وتىر. تەك كەيبىر مەكەمەلەردىڭ عانا اتى اتالىپ، سوڭىندا ءبارى ايىپپۇل تولەۋمەن قۇتىلادى. ال ايىپپۇل سالۋمەن شەكتەلۋ اتىراۋلىقتار جۇتار اۋان­ى تازارتا ما؟

اتىراۋ – لاستانعان قالانىڭ ءبىرى

مۇنداي پىكىردى ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماع­زۇم مىرزاعاليەۆ اتىراۋلىق ۇەۇ وكىل­دەرىمەن، ەكوبەلسەندىلەرمەن كەزدەسۋدە ءبىل­دىردى. ءمينيستردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن اپتادا اتىراۋدا جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستىڭ نورمالارىن تالقىلاعان كەڭەس ءوتتى.

– ءبىزدى ايماقتاعى ەكولوگيالىق جاع­داي الاڭداتادى. اتىراۋ ەلىمىزدىڭ ەڭ لاس­تانعان قالالارىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. ارينە، بۇل جاعدايدى جاقسارتۋ قا­جەت. بۇل ماڭىزدى جۇمىستا بەلسەندى ازا­­مات­تار تاراپىنان قولداۋ، كومەك قا­جەت. مەن قاشاندا سىندارلى ديالوگقا اشىق­پىن، – دەدى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ. – ءبىز اتىراۋدىڭ ەكولوگتارىمەن، قوعام وكىل­دەرىمەن بىرنەشە رەت كەزدەستىك. سونداي كەز­دەسۋلەردىڭ ناتيجەسىندە جول كارتاسى قابىلداندى. جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستە وسى باعىتتا پەرسپەكتيۆالى مۇمكىندىكتەر اشىلادى. ەڭ ماڭىزدىسى، كودەكس ءىرى لاس­تاۋشى كاسىپورىنداردىڭ الەۋمەتتىك جا­ۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ءمينيستردىڭ ورىنباسارى احمەتجان پى­رىمقۇلوۆتىڭ دەرەگىنە جۇگىنسەك، جا­ڭا كودەكسكە سايكەس، 2022 جىلدان باس­تاپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تا­بي­­عاتتى قورعاۋ شارالارىنان تۇسەتىن ەكو­لو­گيالىق تولەمدەر ەسەبىنەن 100% كولە­مىندە قارجىلاندىرىلادى. ماسە­لەن، اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋ دەڭ­گەيى جوعارى 10 قالانىڭ قاتارىنا كى­رەتىن اتىراۋداعى جاعدايدى شەشۋ ءۇشىن ەكولوگيالىق كودەكس شەڭبەرىندە «لاس­تاۋشى تولەيدى جانە تۇزەتەدى» قاعي­داتىن ەنگىزۋ كوزدەلىپتى. مۇندا ەڭ وزىق قول­جەتىمدى تەحنولوگيالارعا كوشۋ، قور­شاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋدىڭ جا­ڭا تاسىلدەرىن قولدانۋ، ەكولوگيالىق زاڭنا­مانى بۇز­عانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋ، شىعارىندىلار مونيتورينگىنىڭ اۆتومات­تاندىرىلعان جۇيەسىن ەنگىزۋ، ءوندىرىس جانە تۇتىنۋ قالدىقتارىن باس­قارۋدى جە­تىلدىرۋ سياقتى باعىتتار ىسكە اسىرىلادى.

– ءىرى كاسىپورىندار 10 جىل ىشىندە ەكولوگيالىق تيىمدىلىك باعدارلاماسىنا سايكەس ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيا­لاردى ەنگىزۋى ءتيىس. وسى كەزەڭدە ولار ەميسسيا ءۇشىن تولەمنەن بوساتىلادى. ەگەر كاسىپورىندار وزىق قولجەتىمدى تەحنو­لوگياعا اۋىسپاسا، وندا ەميسسيالار ءۇشىن تولەمدەر وسەدى. ماسەلەن، 2025 جىلى 2 ەسە، 2028 جىلدان 4 ەسەگە كوبەيسە، 2031 جىلدان باستاپ 8 ەسە وسەدى. ەكولوگيالىق كودەكسكە سايكەس اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك تە كۇشەيتىلەدى. سونىڭ ىشىندە قورشاعان ورتاعا ەميسسيالار نورماتيۆتەرىنەن اسىپ كەتكەنى ءۇشىن اكىمشىلىك ايىپپۇل 10 ەسەگە ۇلعايدى. ال قالدىقتاردى جيناۋ نەمەسە جاعۋ كەزىندە اتموسفەرالىق اۋانى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىن ساقتاماعانى ءۇشىن ايىپپۇل 5 ەسەگە دەيىن ارتتى، – دەيدى ول.

ەكولوگيالىق كودەكستىڭ مۇنداي جاڭا نورمالارىنا قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. ماسەلەن، «اتامەكەن ەكو» قوعامدىق قورىنىڭ ءتو-ر­اعا­­سى، ەكوامباسسادور ارمان ءحايرۋل­ليننىڭ ايتۋىنشا، كودەكستىڭ 175-بابىنا سايكەس كاسىپورىندار انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ نۇسقامالارىن قاتاڭ ورىنداۋى ءتيىس. ولاي بولماعان جاعدايدا مەرزىم اياقتالعان ساتتەن باستاپ ءوسىمپۇل ەسەپتەلەدى. ەكوامباسسادوردىڭ ايتۋىنشا، بۇل – قاجەتتى قادام.

– بۇرىن كاسىپكەرلىك كودەكس قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاندارعا لاستانۋ فاكتىلەرى كەزىندە جەدەل ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەدى. ەندى لاستاۋشى زاتتار شىعارىندىلارىنىڭ نورماتيۆتەرىنەن ەداۋىر اسىپ كەتۋى تۋرالى باق-تاعى جاريالانىمداردى تالداۋ ناتيجەلەرى جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن نەگىز بولۋى كەرەك. ەكولوگياعا قاتىستى ماسەلە تۋىنداعاندا، بيۋروكراتياعا جول بەرىلمەگەنى ءجون، – دەپ ەسەپتەيدى ا.حايرۋللين.

 

«تەڭىزدە» بۋداقتاعان ءتۇتىن

ءمينيستردىڭ الاڭدايتىنداي ءجونى بار. ويتكەنى اتىراۋ وڭىرىندە مۇناي-گاز وندىرىلەتىن كەن ورىندارى كوپ. سونىڭ ىشىندە «تەڭىز» كەنىشىنىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنى داۋسىز. ءدال وسى كەن ورنىن يگەرۋگە العاش رەت شەتەل ينۆەستيتسياسى تارتىلىپ، بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىلدى. شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسكەن كاسىپورىن ەلدىڭ، مۇنايلى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق دامۋىنا ۇلەسىن قوسىپ وتىر. بىراق كەن ورنىنان وندىرىلەتىن مۇناي قۇرامىنداعى كۇكىرتتەن قورشاعان ورتاعا كەلەر قاۋىپ كوپ. ماسەلەن، بىل­تىرعى 19 ساۋىردە الەۋمەتتىك جەلىدە كەن ورنىنداعى كەشەندى تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردىڭ بىرىنەن «سارى» ءتۇتىن بۋداقتاعان ۆيدەو تارادى.

ال قازان ايىندا قاراباتان ەلدى مەكە­نىنىڭ تۇسىنداعى «بولاشاق» مۇناي مەن گازدى كەشەندى دايىنداۋ قوندىرعىسىندا قارا ءتۇتىن بۋداقتادى. وسىعان وراي وب­لىس­تىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ قىز­­مەت­كەرلەرى ءموبيلدى جىلجىمالى زەرت­حانامەن ەلدى مەكەنىنىڭ اۋماعىنا باردى. ەكولوگتار اۋانى لاستاۋشى شى­عا­رىندىلاردىڭ (قارا ءتۇتىننىڭ) كوزى «نورت كاسپيان وپەرەيتينگ كومپاني ن.ۆ.» كومپانياسىنىڭ «بولاشاق» مۇناي مەن گازدى كەشەندى دايىنداۋ قوندىر­عىسىنىڭ فاكەلدى قوندىرعىسى ەكەنىن انىقتادى.

وسى ورايدا «اتامەكەن ەكو» قوعام­دىق قورىنىڭ توراعاسى ارمان ءحايرۋل­ليننىڭ مالىمەتىنشە، ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى تابيعات پايدالانۋشىلارعا تىم كوپ ەميسسيا ءليميتىن بەرەدى. ماسەلەن، «تەڭىزشەۆرويل» جشس-ءنىڭ بىلتىرعى ءبىرىن­شى جارتىجىلدىقتاعى ناقتى شى­عا­رىن­دىلارى 28،073 مىڭ توننانى، جىل­دىق ءليميتى 120،537 مىڭ توننانى قۇرايدى. ال NCOC كومپانياسى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا رۇقسات ەتىلگەن 108، 348 مىڭ توننا ءليميتتىڭ 11،6 پايىزىن پايدالانىپتى.

 

زاۋىتتان زاۋال تونبەسە...

ء«اموز» جشس ەكولوگيا ءبولىمىنىڭ ماماندارىنىڭ مالىمەتىنشە، وتكەن جى­لى 1 قاراشادا ساعات 16.00-دە ەلەكتر اقاۋى­نىڭ سالدارىنان سارقىندى سۋدى بيو­­لوگيالىق تازارتۋ بلوگى تۇندىر­عى­شىنىڭ شلامدى رەتسيركۋلياتسيالاۋ سور­عىسى توقتاپ قالعان. سوعان بايلانىستى تۇندىرعىشتىڭ قۇم سۇزگىسىنە شىعاتىن ورىندا قالقىما جانە ورگا­نيكالىق زاتتار (بيوشلام) شىعارىن­دىلارى شامادان استى. بۇل كەزدە قۇم سۇزگىسى بلوگىندا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، اتالعان بلوك تەحنولوگيالىق سحەمادان ۋاقىتشا اجىراتىلىپتى. سو­نىڭ سالدارىنان بيو­­لوگيالىق تازارتۋ قۇرى­لىستارىنان قۇرامىندا قالقىما جانە ورگانيكالىق زاتتارى بار سارقىندى سۋ ءنورماتيۆتى تازارتىلعان سارقىندى سۋ ارناسىنا اعىپ كەتكەن. ال ساعات 23.00-دە بيولوگيالىق تازارتۋ قۇرىلىستارىنىڭ جۇمىسى قال­پىنا كەلتىرىلدى. سونىمەن قاتار ءنورما­تيۆتى-تازارتىلعان سارقىندى سۋ ارناسىندا بيوشلامنىڭ بۋلانۋ ورىستەرىنە ودان ءارى وتۋىنە جول بەرمەيتىن بوگەتتەر ورناتىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ارناداعى بيوشلام ۆاكۋمدىق ماشينالارمەن سورىلىپ، زاۋىتقا قايتا اكەلىندى.

مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى قالا ىرگەسىندە ورنالاسقاندىقتان، تۇرعىندار ودان قور­شاعان ورتاعا تونەر زاۋال تونبەگەنىن قالايدى. دەگەنمەن، الگىندەي وندىرىس­تىك اقاۋ ءوڭىر جۇرتشىلىعىنىڭ الاڭداۋ­شىلىعىن تۋعىزدى. سول سەبەپتەن، «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقارما توراعا­سى­نىڭ مۇناي وڭدەۋ جانە مۇناي حيمياسى جونىندەگى ورىنباسارى دانيار تيەسوۆ اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا ارنايى كەلدى.

– قالا ءۇشىن كۇردەلى وقيعا ورىن الدى. بۇعان زاۋىت جاۋاپتى. قالا تۇرعىندارىنان كەشىرىم سۇرايمىز. «قازمۇنايگاز» باس­شىلىعى جاعدايدى ءجىتى باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر. ءبىز زاۋىتتا اۋقىمدى جاڭ­عىر­­تۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. بىراق وكى­نىشكە قاراي، قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ سا­نا-سەزىمى، وندىرىستىك تسيكلدەر ءۇشىن جە­كە جاۋاپكەرشىلىگى جاعى ءالى دە جاڭ­عى­­رۋ ۇس­تىندە. بۇل قىزمەتكەرلەر دە – وسى قا­لا­نىڭ تۇرعىندارى. ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ نا­تي­جەسى اتىراۋ تۇرعىندارىنىڭ امان-ساۋ­لىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. زاۋىت اسا قىسقا مەرزىم ىشىندە جاعدايدى تۇزە­تىپ، الداعى ۋاقىتتا وسىنداي اپاتتاردى بولدىرماۋ جونىندە ءتيىستى شارالار قابىلداۋعا ءتيىس، – دەدى د.تيەسوۆ.

كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى شۋحرات دانبايدىڭ ايتۋىنشا، زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ ناتيجەسىندە بىلتىر اتموسفەراعا لاستاۋشى زاتتار شىعارىندىسىنىڭ ءليميتى 20 123 توننانى قۇراعان. الايدا ناقتىسىندا اتموسفەراعا شىعارىلعان لاستاۋشى زاتتاردىڭ كولە­مى 11 772 توننامەن شەك­تەلىپتى. ال سار­قىندى سۋلارمەن لاس­تاۋشى زاتتاردىڭ تو­گىندىلەرى ءۇشىن 23 231 توننا ليميت بەل­گى­لەنسە، جىل ىشىندە ونىڭ كولەمى 11 789 توننانى قۇراپ وتىر. ەندى وتىن گازىن تۇتىنۋدى جانە ءتيىستى شىعارىندىنى قىسقارتۋ ءۇشىن مۇنايدى باستاپقى وڭ­دەۋ قون­دىرعىلارىنىڭ كەيبىرىندە تەحني­كالىق ەسكىرگەن وتتىقتاردى اۋىستىرۋ جۇرگ­ىزىلمەك.

– ءبىزدىڭ زاۋىتتا اتموسفەرالىق اۋاداعى كۇكىرتتى سۋتەكتىڭ، ازوت پەن كومىرتەك تو­تىق­­تارىنىڭ، كۇكىرتتىڭ قوستوتىعى مەن كومىرسۋتەكتەردىڭ قۇرامىن باقىلايتىن ءتورت اۆتوماتتى باقىلاۋ ستانساسىنىڭ بازاسىندا ەكولوگيالىق مونيتورينگ جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق بيىلدان باستاپ بەنزول، كسيلول، تولۋول كونتسەنتراتسياسىن باقىلايتىن قوسىمشا اناليزاتورلار ورناتىلدى. ەكو-مونيتورينگ ەسەپتەرى ساعات سايىن «قازگيدرومەت» رمك سەرۆەرىنە، اتىراۋ قالاسىنداعى جانە زاۋىتتاعى Led-ەكراندارعا بەرىلەدى، – دەيدى ش.دانباي.

بىلتىر زاۋىت ۇجىمى اتىراۋ قالا­سىنىڭ 1 گەكتاردان استام اۋماعىن كوگال­دان­دىرۋعا اتسالىسىپتى. بۇرىننان كو­گال­داندىرىلعان 224 گا اۋماققا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ال بيىل «ساسىق ساي» مەن زاۋىتتىڭ بۋلاندىرعىش توعانىنىڭ 860 گا اۋماعىن قوسا العاندا، جالپى اۋدا­نى شامامەن 1421 گا جەر ۋچاسكەسىن كوگالداندىرۋدى كوزدەپ وتىر. وسىعان وراي قازىر كاسىپورىننىڭ باستاماسىمەن TAZALYQ جوباسىن ىسكە اسىرۋ قولعا الىندى.

– TAZALYQ جوباسى قورشاعان ورتانى قورعاۋعا، ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا، تۇرعىنداردىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىت­تالىپ وتىر. وسى ماقساتتا زاۋىتتا اعىن­دى سۋلاردى تازارتۋ قوندىرعىلارىن جا­ڭارتۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل اعىندى سۋلاردى ساپالى تازارتۋدى، لاستايتىن اعىندى سۋلاردىڭ كولەمىن ازايتۋ مەن اتموسفەراعا لاستاۋشى زاتتاردىڭ بۋلانۋىن توقتاتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن زاماناۋي تەحنولوگيالىق پروتسەستەردى وندىرىسكە ەنگىزۋدى كوزدەيدى، – دەيدى كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى ش.دانباي.

ونىڭ ايتۋىنشا، زاۋىت ءۇشىن بۇل جوبانىڭ ەكونوميكالىق پايداسى جوق. بىراق قالاداعى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن قاجەت. سونداي-اق قور­شاعان ورتانى قورعاۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالاردىڭ ىشىندە زاۋىت ەلوۋ-ات-2، ەلوۋ-اۆت-3 قوندىرعىلارىنىڭ پەش­تەرىندەگى تەحنيكالىق ەسكىرگەن وتتىقتاردى اۋىستىرۋ جوسپارلانىپتى. بۇل وتىن گازىن تۇتىنۋ مەن قوندىرعى پەشتەرىندە وتىن گازىن جاعۋ كەزىندە لاستاۋشى زاتتاردى ازايتادى.

– ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتىمىز – قورشا­عان ورتاعا لاستاۋشى زاتتار شىعا­رىن­دىلارىنىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋ. ايماقتىڭ ەكولوگياسى اۋانىڭ لاستانۋىنان جوعارى كورسەتكىشكە يە بولىپ وتىر. سوندىقتان وندىرىستىك پروتسەسكە جاسىل تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ءۇشىن كەشەندى شارالاردى تەزىرەك قابىلداۋ قاجەت، – دەيدى مينيستر م.مىرزاعاليەۆ.
ايىپپۇل اۋا بولماسا دا...

تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ كوبى قورشاعان ورتانى قورعاۋ زاڭدىلىعى بۇزىلسا، ايىپپۇل تولەۋمەن قۇتىلۋعا بەيىم. ويتكەنى ب ۇلىنگەن تابيعاتتى قال­پىنا كەلتىرگەننەن گورى ايىبىن ايىپ­پۇلمەن وتەگەندى جەڭىل كورەتىن سەكىلدى. ماسەلەن، اتىراۋ وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى-باس مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ينسپەكتورى سىرىم تىلەگەنوۆتىڭ مالىمەتىنشە، بىلتىرعى 9 ايدا جالپى سوماسى 810 ملن 57 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ تۋرالى 42 نۇسقاما بەرىلىپتى. ونىڭ ىشىندە 35 نۇسقاماعا سايكەس 78 ملن 592 مىڭ تەڭگە مەملەكەت پايداسىنا ءوندىرىلىپ الىندى.

– ەرىكتى تولەم مەرزىمىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى «تەڭىزشەۆرويل» جشس، «اتىراۋ سۋ ارناسى» كمك جانە «اك حولدينگ قۇرىلىس كومپانياسى» جشس-نە قاتىستى 729 ملن 445 مىڭ تەڭگە سوماسىنداعى زالالدى وتەۋ تۋرالى 5 نۇس­قاما سوتقا جولداندى، – دەيدى سىرىم تىلەگەنوۆ. – جالپى سوماسى 2 ملن 19 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن 2 نۇسقامانىڭ وتەۋ مەرزىمى ءالى وتكەن جوق.

ونىڭ ايتۋىنشا، الدىڭعى جىلى قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ­گە بايلانىستى جالپى سوماسى 5 ملرد 91 ملن 44 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان 12 نۇسقاما بەرىلگەن ەكەن. بىلتىر اتالعان سوما تولىعىمەن وتەلىپتى. وسىلايشا، ەكولوگ­تار وتكەن جىلعى 9 ايدا مەملەكەت كىرىسىنە 5 ملرد 169 ملن 636 مىڭ تەڭگە ءوندىردى.

سونداي-اق وبلىستىق ەكولوگيا دە­پار­تامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى-باس مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ينسپەكتور سىرىم تىلەگەنوۆتىڭ مالىمەتىنە قارا­عاندا، بىلتىرعى 9 ايدا تابيعات پايدالانۋشىلاردان وندىرىلگەن ايىپپۇل 224 ملن تەڭگەنى قۇراپ وتىر. وسى كەزەڭدە تابيعات پايدالانۋشىلارعا 46 مەملەكەتتىك ەكولو­گيالىق باقىلاۋ جۇرگىزىلىپتى. ونىڭ 11-ءى – پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ، 35-ءى – جوس­پاردان تىس تەكسەرۋ.

– تەكسەرۋ ناتيجەسىندە 130 بۇزۋشىلىق انىقتالىپ، ونى جويۋ تۋرالى 85 ۇيعارىم بەرىلدى. انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا بايلانىستى 88 ملن 422 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن 54 اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىندى. ايىپپۇلدىڭ 88 ملن 299 مىڭ تەڭگەسى ءوندىرىلدى، – دەيدى سىرىم تىلەگەنوۆ. – بۇعان قوسا بىلتىر سالىنعان 136 ملن 339 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن 5 اكىمشىلىك ايىپپۇل ءوندىرىلىپ وتىر. وسىنىڭ ءبارى قوسا ەسەپتەگەندە، بىلتىرعى 9 ايدا مەملەكەت پايداسىنا وندىرىلگەن ايىپپۇلدىڭ كولەمى 224 ملن 638 مىڭ تەڭگەگە جەتتى.

 

جاسىل جەلەك جايقالسا يگى

اتىراۋدا جىل سايىن كوگالداندىرۋ قامىمەن سان الۋان كوشەت ەگىلەدى. اكىمدەر ءدال وسىلاي ەسەپ بەرىپ جاتادى. الايدا وبلىس ورتالىعى دا، اۋدان ورتالىقتارى مەن اۋىلدار دا ءالى كۇنگە جاسىل جەلەككە كومكەرىلە قويعان جوق. مۇناي-گاز ونەر­كاسىبى سالاسىنداعى كاسىپورىندارعا ميلليوندار، ءتىپتى ميللياردتاردى قۇرا­عان ايىپپۇل سالىنسا دا جۇتار اۋا جۇ­پارعا اينالماي-اق قويدى. بۇعان «قا­را التىنى» مول قازىنالى ءوڭىردىڭ اۋا­سىنىڭ جاقسارماعانى دالەل. سوندا قور­شاعان ورتانىڭ تازالىعىن قالاي جاق­سارتۋعا بولادى؟ ەكولوگيا، تابيعي رەسۋرس­تار جانە گەولوگيا ءمينيسترى م.مىر­زاعاليەۆ­تىڭ مالىمەتىنشە، اتىراۋ وبلى­سىنىڭ ەكولوگيالىق پروبلەماسىن شەشۋ ءۇشىن 40 ءىس-شارادان تۇراتىن جول كارتاسى ازىر­لەندى. وندا جاڭا كارىزدىك تازارتۋ كەشەن­دەرىن سالۋ، ەسكىلەرىن قالپىنا كەل­تىرۋ، «ساسىق ساي» مەن «كۆادرات» بۋ­لانۋ الاڭدارىن رەكۋلتيۆاتسيالاۋ، جايىق وزە­نىنىڭ باسسەينىن كوگالداندىرۋ، تازار­تۋ، سا­ۋىقتىرۋ سەكىلدى ماڭىزدى ءىس-شارالار بار.

وبلىس اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبە­توۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، اتىراۋداعى مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ كولەمى – 52 400 گەكتار. ونىڭ ىشىندە ورماندى القاپ – 15 100 گەكتار. ورمان القاپتارى نەگىزىنەن جايىق پەن قيعاش وەندەرىنىڭ جاعاسىندا عانا بار. ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىمەن بىرلەسە جا­ساقتالعان ورمانداردى تولىقتىرۋ جانە ورمان ءوسىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋعا قاتىستى قادامدىق جوسپار جاسالعان. سوعان سايكەس، وبلىستا 2 800 گەكتار ورمان القابىندا 2020-2025 جىلدارى 7 ملن-نان استام اعاش كوشەتىن ەگۋ جوسپارلانىپ وتىر.

– جايىق وزەنى بويىنداعى توعاي­لاردى قالپىنا كەلتىرۋ، جايىلما القاپ­تار­دى جاسىل جەلەكپەن كومكەرۋ اتى­راۋ ءوڭىرىنىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسار­تۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى. قازىر مەجە­لەن­­گەن جوسپارعا سايكەس، ءاربىر ورمان شارۋا­شىلىعى مەكەمەسى كوشەت ەگىلەتىن ۋچاس­كەلەر مەن اعاش تۇرلەرىن انىقتاپ، ناقتى جوسپار جاسالدى. مۇنداي اۋقىمدى جۇمىستاردى اتقارۋ ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق، تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى بولماق. سوڭعى ءۇش جىلدا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 427 ملن تەڭگەگە 3 ورمان مەكە­مەسىنىڭ قۇرامىنا ماشينا، تراكتور پاركى، ءورت ءسوندىرۋ ستانسالارى، جۇمىس كەستەسى بار كەشەندەر، 2 ءورت باقىلاۋ مۇنا­راسى سالىنىپ، پايدالانۋعا بەرىل­دى. سونداي-اق ورمان مەكەمەلەرىن جاراقتاندىرۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 206 ملن تەڭگە ءبولىندى. ال 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان قادامدىق جوسپار كورسەتكىشتەرىن ورىنداۋعا قاجەتتى قارجى كولەمى 769 ملن تەڭگەنى قۇرايدى، – دەيدى اكىم.

اكىمنىڭ پىكىرىنشە، اۋانىڭ لاستانۋى، جاسىل جەلەكتەردىڭ جۇتاڭدىعى – ءجيى كوتەرىلەتىن ماسەلەلەر. كوگالداندىرۋعا قاتىستى اتىراۋ قالاسى مەن اۋداندار اۋم­اعىنان جالپى كولەمى 5 مىڭ گەكتاردان استام ۋچاسكەنىڭ تىزبەسى جاسالدى. ارنايى بولىنگەن ۋچاسكەلەرگە كوشەت ەگۋ جۇمىستارىنا Nسوس، «تەڭىزشەۆرويل»، «ەمبىمۇنايگاز»، اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى سەكىلدى ءىرى كومپانيالاردى تارتۋ كوزدەلىپ وتىر.

دەسەك تە، جەتى قات جەر استىنداعى مول بايلىقتى توننالاپ ءوندىرىپ، ميللياردتاپ تاباتىن الپاۋىت كومپانيالار بۇعان بىلەك تۇرە كىرىسە مە؟ ەكولوگيا، تابيعي رەسۋرستار جانە گەولوگيا ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ اتالعان كاسىپورىنداردىڭ ءوڭىردى كوگالداندىرۋعا قاتىسۋ ۇلەسىنىڭ تومەندىگىنە قىنجىلىس ءبىلدىردى.

– مەملەكەت باسشىسى بەس جىلدا 2 ملرد كوشەت ەگۋدى تاپسىردى. ال اتى­راۋداعى كومپانيالار وتكەن جىلى ءبىر گەكتار جەرگە جاسىل جەلەك وتىرعىز­عانىن «اۋقىمدى جۇمىس» دەپ ەسەپتەيدى. شىن­دىعىندا، بۇل – وتە از، – دەدى مينيستر.

 

اتىراۋ وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس

مەديتسينا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار