اتىراۋ – لاستانعان قالانىڭ ءبىرى
مۇنداي پىكىردى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ اتىراۋلىق ۇەۇ وكىلدەرىمەن, ەكوبەلسەندىلەرمەن كەزدەسۋدە ءبىلدىردى. ءمينيستردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن اپتادا اتىراۋدا جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستىڭ نورمالارىن تالقىلاعان كەڭەس ءوتتى.
– ءبىزدى ايماقتاعى ەكولوگيالىق جاعداي الاڭداتادى. اتىراۋ ەلىمىزدىڭ ەڭ لاستانعان قالالارىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. ارينە, بۇل جاعدايدى جاقسارتۋ قاجەت. بۇل ماڭىزدى جۇمىستا بەلسەندى ازاماتتار تاراپىنان قولداۋ, كومەك قاجەت. مەن قاشاندا سىندارلى ديالوگقا اشىقپىن, – دەدى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ. – ءبىز اتىراۋدىڭ ەكولوگتارىمەن, قوعام وكىلدەرىمەن بىرنەشە رەت كەزدەستىك. سونداي كەزدەسۋلەردىڭ ناتيجەسىندە جول كارتاسى قابىلداندى. جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستە وسى باعىتتا پەرسپەكتيۆالى مۇمكىندىكتەر اشىلادى. ەڭ ماڭىزدىسى, كودەكس ءىرى لاستاۋشى كاسىپورىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءمينيستردىڭ ورىنباسارى احمەتجان پىرىمقۇلوۆتىڭ دەرەگىنە جۇگىنسەك, جاڭا كودەكسكە سايكەس, 2022 جىلدان باستاپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تابيعاتتى قورعاۋ شارالارىنان تۇسەتىن ەكولوگيالىق تولەمدەر ەسەبىنەن 100% كولەمىندە قارجىلاندىرىلادى. ماسەلەن, اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋ دەڭگەيى جوعارى 10 قالانىڭ قاتارىنا كىرەتىن اتىراۋداعى جاعدايدى شەشۋ ءۇشىن ەكولوگيالىق كودەكس شەڭبەرىندە «لاستاۋشى تولەيدى جانە تۇزەتەدى» قاعيداتىن ەنگىزۋ كوزدەلىپتى. مۇندا ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالارعا كوشۋ, قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن قولدانۋ, ەكولوگيالىق زاڭنامانى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋ, شىعارىندىلار مونيتورينگىنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ەنگىزۋ, ءوندىرىس جانە تۇتىنۋ قالدىقتارىن باسقارۋدى جەتىلدىرۋ سياقتى باعىتتار ىسكە اسىرىلادى.
– ءىرى كاسىپورىندار 10 جىل ىشىندە ەكولوگيالىق تيىمدىلىك باعدارلاماسىنا سايكەس ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋى ءتيىس. وسى كەزەڭدە ولار ەميسسيا ءۇشىن تولەمنەن بوساتىلادى. ەگەر كاسىپورىندار وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگياعا اۋىسپاسا, وندا ەميسسيالار ءۇشىن تولەمدەر وسەدى. ماسەلەن, 2025 جىلى 2 ەسە, 2028 جىلدان 4 ەسەگە كوبەيسە, 2031 جىلدان باستاپ 8 ەسە وسەدى. ەكولوگيالىق كودەكسكە سايكەس اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك تە كۇشەيتىلەدى. سونىڭ ىشىندە قورشاعان ورتاعا ەميسسيالار نورماتيۆتەرىنەن اسىپ كەتكەنى ءۇشىن اكىمشىلىك ايىپپۇل 10 ەسەگە ۇلعايدى. ال قالدىقتاردى جيناۋ نەمەسە جاعۋ كەزىندە اتموسفەرالىق اۋانى قورعاۋ جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىن ساقتاماعانى ءۇشىن ايىپپۇل 5 ەسەگە دەيىن ارتتى, – دەيدى ول.
ەكولوگيالىق كودەكستىڭ مۇنداي جاڭا نورمالارىنا قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. ماسەلەن, «اتامەكەن ەكو» قوعامدىق قورىنىڭ ءتو-راعاسى, ەكوامباسسادور ارمان ءحايرۋلليننىڭ ايتۋىنشا, كودەكستىڭ 175-بابىنا سايكەس كاسىپورىندار انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ نۇسقامالارىن قاتاڭ ورىنداۋى ءتيىس. ولاي بولماعان جاعدايدا مەرزىم اياقتالعان ساتتەن باستاپ ءوسىمپۇل ەسەپتەلەدى. ەكوامباسسادوردىڭ ايتۋىنشا, بۇل – قاجەتتى قادام.
– بۇرىن كاسىپكەرلىك كودەكس قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاندارعا لاستانۋ فاكتىلەرى كەزىندە جەدەل ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەدى. ەندى لاستاۋشى زاتتار شىعارىندىلارىنىڭ نورماتيۆتەرىنەن ەداۋىر اسىپ كەتۋى تۋرالى باق-تاعى جاريالانىمداردى تالداۋ ناتيجەلەرى جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن نەگىز بولۋى كەرەك. ەكولوگياعا قاتىستى ماسەلە تۋىنداعاندا, بيۋروكراتياعا جول بەرىلمەگەنى ءجون, – دەپ ەسەپتەيدى ا.حايرۋللين.
«تەڭىزدە» بۋداقتاعان ءتۇتىن
ءمينيستردىڭ الاڭدايتىنداي ءجونى بار. ويتكەنى اتىراۋ وڭىرىندە مۇناي-گاز وندىرىلەتىن كەن ورىندارى كوپ. سونىڭ ىشىندە «تەڭىز» كەنىشىنىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنى داۋسىز. ءدال وسى كەن ورنىن يگەرۋگە العاش رەت شەتەل ينۆەستيتسياسى تارتىلىپ, بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىلدى. شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسكەن كاسىپورىن ەلدىڭ, مۇنايلى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ۇلەسىن قوسىپ وتىر. بىراق كەن ورنىنان وندىرىلەتىن مۇناي قۇرامىنداعى كۇكىرتتەن قورشاعان ورتاعا كەلەر قاۋىپ كوپ. ماسەلەن, بىلتىرعى 19 ساۋىردە الەۋمەتتىك جەلىدە كەن ورنىنداعى كەشەندى تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردىڭ بىرىنەن «سارى» ءتۇتىن بۋداقتاعان ۆيدەو تارادى.
ال قازان ايىندا قاراباتان ەلدى مەكەنىنىڭ تۇسىنداعى «بولاشاق» مۇناي مەن گازدى كەشەندى دايىنداۋ قوندىرعىسىندا قارا ءتۇتىن بۋداقتادى. وسىعان وراي وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءموبيلدى جىلجىمالى زەرتحانامەن ەلدى مەكەنىنىڭ اۋماعىنا باردى. ەكولوگتار اۋانى لاستاۋشى شىعارىندىلاردىڭ (قارا ءتۇتىننىڭ) كوزى «نورت كاسپيان وپەرەيتينگ كومپاني ن.ۆ.» كومپانياسىنىڭ «بولاشاق» مۇناي مەن گازدى كەشەندى دايىنداۋ قوندىرعىسىنىڭ فاكەلدى قوندىرعىسى ەكەنىن انىقتادى.
وسى ورايدا «اتامەكەن ەكو» قوعامدىق قورىنىڭ توراعاسى ارمان ءحايرۋلليننىڭ مالىمەتىنشە, ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى تابيعات پايدالانۋشىلارعا تىم كوپ ەميسسيا ءليميتىن بەرەدى. ماسەلەن, «تەڭىزشەۆرويل» جشس-ءنىڭ بىلتىرعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى ناقتى شىعارىندىلارى 28,073 مىڭ توننانى, جىلدىق ءليميتى 120,537 مىڭ توننانى قۇرايدى. ال NCOC كومپانياسى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا رۇقسات ەتىلگەن 108, 348 مىڭ توننا ءليميتتىڭ 11,6 پايىزىن پايدالانىپتى.
زاۋىتتان زاۋال تونبەسە...
ء«اموز» جشس ەكولوگيا ءبولىمىنىڭ ماماندارىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى 1 قاراشادا ساعات 16.00-دە ەلەكتر اقاۋىنىڭ سالدارىنان سارقىندى سۋدى بيولوگيالىق تازارتۋ بلوگى تۇندىرعىشىنىڭ شلامدى رەتسيركۋلياتسيالاۋ سورعىسى توقتاپ قالعان. سوعان بايلانىستى تۇندىرعىشتىڭ قۇم سۇزگىسىنە شىعاتىن ورىندا قالقىما جانە ورگانيكالىق زاتتار (بيوشلام) شىعارىندىلارى شامادان استى. بۇل كەزدە قۇم سۇزگىسى بلوگىندا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, اتالعان بلوك تەحنولوگيالىق سحەمادان ۋاقىتشا اجىراتىلىپتى. سونىڭ سالدارىنان بيولوگيالىق تازارتۋ قۇرىلىستارىنان قۇرامىندا قالقىما جانە ورگانيكالىق زاتتارى بار سارقىندى سۋ ءنورماتيۆتى تازارتىلعان سارقىندى سۋ ارناسىنا اعىپ كەتكەن. ال ساعات 23.00-دە بيولوگيالىق تازارتۋ قۇرىلىستارىنىڭ جۇمىسى قالپىنا كەلتىرىلدى. سونىمەن قاتار ءنورماتيۆتى-تازارتىلعان سارقىندى سۋ ارناسىندا بيوشلامنىڭ بۋلانۋ ورىستەرىنە ودان ءارى وتۋىنە جول بەرمەيتىن بوگەتتەر ورناتىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ارناداعى بيوشلام ۆاكۋمدىق ماشينالارمەن سورىلىپ, زاۋىتقا قايتا اكەلىندى.
مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى قالا ىرگەسىندە ورنالاسقاندىقتان, تۇرعىندار ودان قورشاعان ورتاعا تونەر زاۋال تونبەگەنىن قالايدى. دەگەنمەن, الگىندەي وندىرىستىك اقاۋ ءوڭىر جۇرتشىلىعىنىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزدى. سول سەبەپتەن, «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقارما توراعاسىنىڭ مۇناي وڭدەۋ جانە مۇناي حيمياسى جونىندەگى ورىنباسارى دانيار تيەسوۆ اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا ارنايى كەلدى.
– قالا ءۇشىن كۇردەلى وقيعا ورىن الدى. بۇعان زاۋىت جاۋاپتى. قالا تۇرعىندارىنان كەشىرىم سۇرايمىز. «قازمۇنايگاز» باسشىلىعى جاعدايدى ءجىتى باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر. ءبىز زاۋىتتا اۋقىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. بىراق وكىنىشكە قاراي, قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ سانا-سەزىمى, وندىرىستىك تسيكلدەر ءۇشىن جەكە جاۋاپكەرشىلىگى جاعى ءالى دە جاڭعىرۋ ۇستىندە. بۇل قىزمەتكەرلەر دە – وسى قالانىڭ تۇرعىندارى. ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى اتىراۋ تۇرعىندارىنىڭ امان-ساۋلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. زاۋىت اسا قىسقا مەرزىم ىشىندە جاعدايدى تۇزەتىپ, الداعى ۋاقىتتا وسىنداي اپاتتاردى بولدىرماۋ جونىندە ءتيىستى شارالار قابىلداۋعا ءتيىس, – دەدى د.تيەسوۆ.
كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى شۋحرات دانبايدىڭ ايتۋىنشا, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ ناتيجەسىندە بىلتىر اتموسفەراعا لاستاۋشى زاتتار شىعارىندىسىنىڭ ءليميتى 20 123 توننانى قۇراعان. الايدا ناقتىسىندا اتموسفەراعا شىعارىلعان لاستاۋشى زاتتاردىڭ كولەمى 11 772 توننامەن شەكتەلىپتى. ال سارقىندى سۋلارمەن لاستاۋشى زاتتاردىڭ توگىندىلەرى ءۇشىن 23 231 توننا ليميت بەلگىلەنسە, جىل ىشىندە ونىڭ كولەمى 11 789 توننانى قۇراپ وتىر. ەندى وتىن گازىن تۇتىنۋدى جانە ءتيىستى شىعارىندىنى قىسقارتۋ ءۇشىن مۇنايدى باستاپقى وڭدەۋ قوندىرعىلارىنىڭ كەيبىرىندە تەحنيكالىق ەسكىرگەن وتتىقتاردى اۋىستىرۋ جۇرگىزىلمەك.
– ءبىزدىڭ زاۋىتتا اتموسفەرالىق اۋاداعى كۇكىرتتى سۋتەكتىڭ, ازوت پەن كومىرتەك توتىقتارىنىڭ, كۇكىرتتىڭ قوستوتىعى مەن كومىرسۋتەكتەردىڭ قۇرامىن باقىلايتىن ءتورت اۆتوماتتى باقىلاۋ ستانساسىنىڭ بازاسىندا ەكولوگيالىق مونيتورينگ جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق بيىلدان باستاپ بەنزول, كسيلول, تولۋول كونتسەنتراتسياسىن باقىلايتىن قوسىمشا اناليزاتورلار ورناتىلدى. ەكو-مونيتورينگ ەسەپتەرى ساعات سايىن «قازگيدرومەت» رمك سەرۆەرىنە, اتىراۋ قالاسىنداعى جانە زاۋىتتاعى Led-ەكراندارعا بەرىلەدى, – دەيدى ش.دانباي.
بىلتىر زاۋىت ۇجىمى اتىراۋ قالاسىنىڭ 1 گەكتاردان استام اۋماعىن كوگالداندىرۋعا اتسالىسىپتى. بۇرىننان كوگالداندىرىلعان 224 گا اۋماققا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ال بيىل «ساسىق ساي» مەن زاۋىتتىڭ بۋلاندىرعىش توعانىنىڭ 860 گا اۋماعىن قوسا العاندا, جالپى اۋدانى شامامەن 1421 گا جەر ۋچاسكەسىن كوگالداندىرۋدى كوزدەپ وتىر. وسىعان وراي قازىر كاسىپورىننىڭ باستاماسىمەن TAZALYQ جوباسىن ىسكە اسىرۋ قولعا الىندى.
– TAZALYQ جوباسى قورشاعان ورتانى قورعاۋعا, ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا, تۇرعىنداردىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالىپ وتىر. وسى ماقساتتا زاۋىتتا اعىندى سۋلاردى تازارتۋ قوندىرعىلارىن جاڭارتۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل اعىندى سۋلاردى ساپالى تازارتۋدى, لاستايتىن اعىندى سۋلاردىڭ كولەمىن ازايتۋ مەن اتموسفەراعا لاستاۋشى زاتتاردىڭ بۋلانۋىن توقتاتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن زاماناۋي تەحنولوگيالىق پروتسەستەردى وندىرىسكە ەنگىزۋدى كوزدەيدى, – دەيدى كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى ش.دانباي.
ونىڭ ايتۋىنشا, زاۋىت ءۇشىن بۇل جوبانىڭ ەكونوميكالىق پايداسى جوق. بىراق قالاداعى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن قاجەت. سونداي-اق قورشاعان ورتانى قورعاۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالاردىڭ ىشىندە زاۋىت ەلوۋ-ات-2, ەلوۋ-اۆت-3 قوندىرعىلارىنىڭ پەشتەرىندەگى تەحنيكالىق ەسكىرگەن وتتىقتاردى اۋىستىرۋ جوسپارلانىپتى. بۇل وتىن گازىن تۇتىنۋ مەن قوندىرعى پەشتەرىندە وتىن گازىن جاعۋ كەزىندە لاستاۋشى زاتتاردى ازايتادى.
– ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتىمىز – قورشاعان ورتاعا لاستاۋشى زاتتار شىعارىندىلارىنىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋ. ايماقتىڭ ەكولوگياسى اۋانىڭ لاستانۋىنان جوعارى كورسەتكىشكە يە بولىپ وتىر. سوندىقتان وندىرىستىك پروتسەسكە جاسىل تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ءۇشىن كەشەندى شارالاردى تەزىرەك قابىلداۋ قاجەت, – دەيدى مينيستر م.مىرزاعاليەۆ.
ايىپپۇل اۋا بولماسا دا...
تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ كوبى قورشاعان ورتانى قورعاۋ زاڭدىلىعى بۇزىلسا, ايىپپۇل تولەۋمەن قۇتىلۋعا بەيىم. ويتكەنى ب ۇلىنگەن تابيعاتتى قالپىنا كەلتىرگەننەن گورى ايىبىن ايىپپۇلمەن وتەگەندى جەڭىل كورەتىن سەكىلدى. ماسەلەن, اتىراۋ وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى-باس مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ينسپەكتورى سىرىم تىلەگەنوۆتىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىرعى 9 ايدا جالپى سوماسى 810 ملن 57 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ تۋرالى 42 نۇسقاما بەرىلىپتى. ونىڭ ىشىندە 35 نۇسقاماعا سايكەس 78 ملن 592 مىڭ تەڭگە مەملەكەت پايداسىنا ءوندىرىلىپ الىندى.
– ەرىكتى تولەم مەرزىمىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى «تەڭىزشەۆرويل» جشس, «اتىراۋ سۋ ارناسى» كمك جانە «اك حولدينگ قۇرىلىس كومپانياسى» جشس-نە قاتىستى 729 ملن 445 مىڭ تەڭگە سوماسىنداعى زالالدى وتەۋ تۋرالى 5 نۇسقاما سوتقا جولداندى, – دەيدى سىرىم تىلەگەنوۆ. – جالپى سوماسى 2 ملن 19 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن 2 نۇسقامانىڭ وتەۋ مەرزىمى ءالى وتكەن جوق.
ونىڭ ايتۋىنشا, الدىڭعى جىلى قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋگە بايلانىستى جالپى سوماسى 5 ملرد 91 ملن 44 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان 12 نۇسقاما بەرىلگەن ەكەن. بىلتىر اتالعان سوما تولىعىمەن وتەلىپتى. وسىلايشا, ەكولوگتار وتكەن جىلعى 9 ايدا مەملەكەت كىرىسىنە 5 ملرد 169 ملن 636 مىڭ تەڭگە ءوندىردى.
سونداي-اق وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى-باس مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ينسپەكتور سىرىم تىلەگەنوۆتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بىلتىرعى 9 ايدا تابيعات پايدالانۋشىلاردان وندىرىلگەن ايىپپۇل 224 ملن تەڭگەنى قۇراپ وتىر. وسى كەزەڭدە تابيعات پايدالانۋشىلارعا 46 مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق باقىلاۋ جۇرگىزىلىپتى. ونىڭ 11-ءى – پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ, 35-ءى – جوسپاردان تىس تەكسەرۋ.
– تەكسەرۋ ناتيجەسىندە 130 بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, ونى جويۋ تۋرالى 85 ۇيعارىم بەرىلدى. انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا بايلانىستى 88 ملن 422 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن 54 اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىندى. ايىپپۇلدىڭ 88 ملن 299 مىڭ تەڭگەسى ءوندىرىلدى, – دەيدى سىرىم تىلەگەنوۆ. – بۇعان قوسا بىلتىر سالىنعان 136 ملن 339 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن 5 اكىمشىلىك ايىپپۇل ءوندىرىلىپ وتىر. وسىنىڭ ءبارى قوسا ەسەپتەگەندە, بىلتىرعى 9 ايدا مەملەكەت پايداسىنا وندىرىلگەن ايىپپۇلدىڭ كولەمى 224 ملن 638 مىڭ تەڭگەگە جەتتى.
جاسىل جەلەك جايقالسا يگى
اتىراۋدا جىل سايىن كوگالداندىرۋ قامىمەن سان الۋان كوشەت ەگىلەدى. اكىمدەر ءدال وسىلاي ەسەپ بەرىپ جاتادى. الايدا وبلىس ورتالىعى دا, اۋدان ورتالىقتارى مەن اۋىلدار دا ءالى كۇنگە جاسىل جەلەككە كومكەرىلە قويعان جوق. مۇناي-گاز ونەركاسىبى سالاسىنداعى كاسىپورىندارعا ميلليوندار, ءتىپتى ميللياردتاردى قۇراعان ايىپپۇل سالىنسا دا جۇتار اۋا جۇپارعا اينالماي-اق قويدى. بۇعان «قارا التىنى» مول قازىنالى ءوڭىردىڭ اۋاسىنىڭ جاقسارماعانى دالەل. سوندا قورشاعان ورتانىڭ تازالىعىن قالاي جاقسارتۋعا بولادى؟ ەكولوگيا, تابيعي رەسۋرستار جانە گەولوگيا ءمينيسترى م.مىرزاعاليەۆتىڭ مالىمەتىنشە, اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكولوگيالىق پروبلەماسىن شەشۋ ءۇشىن 40 ءىس-شارادان تۇراتىن جول كارتاسى ازىرلەندى. وندا جاڭا كارىزدىك تازارتۋ كەشەندەرىن سالۋ, ەسكىلەرىن قالپىنا كەلتىرۋ, «ساسىق ساي» مەن «كۆادرات» بۋلانۋ الاڭدارىن رەكۋلتيۆاتسيالاۋ, جايىق وزەنىنىڭ باسسەينىن كوگالداندىرۋ, تازارتۋ, ساۋىقتىرۋ سەكىلدى ماڭىزدى ءىس-شارالار بار.
وبلىس اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اتىراۋداعى مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ كولەمى – 52 400 گەكتار. ونىڭ ىشىندە ورماندى القاپ – 15 100 گەكتار. ورمان القاپتارى نەگىزىنەن جايىق پەن قيعاش وەندەرىنىڭ جاعاسىندا عانا بار. ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىمەن بىرلەسە جاساقتالعان ورمانداردى تولىقتىرۋ جانە ورمان ءوسىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋعا قاتىستى قادامدىق جوسپار جاسالعان. سوعان سايكەس, وبلىستا 2 800 گەكتار ورمان القابىندا 2020-2025 جىلدارى 7 ملن-نان استام اعاش كوشەتىن ەگۋ جوسپارلانىپ وتىر.
– جايىق وزەنى بويىنداعى توعايلاردى قالپىنا كەلتىرۋ, جايىلما القاپتاردى جاسىل جەلەكپەن كومكەرۋ اتىراۋ ءوڭىرىنىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسارتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى. قازىر مەجەلەنگەن جوسپارعا سايكەس, ءاربىر ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەسى كوشەت ەگىلەتىن ۋچاسكەلەر مەن اعاش تۇرلەرىن انىقتاپ, ناقتى جوسپار جاسالدى. مۇنداي اۋقىمدى جۇمىستاردى اتقارۋ ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق, تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى بولماق. سوڭعى ءۇش جىلدا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 427 ملن تەڭگەگە 3 ورمان مەكەمەسىنىڭ قۇرامىنا ماشينا, تراكتور پاركى, ءورت ءسوندىرۋ ستانسالارى, جۇمىس كەستەسى بار كەشەندەر, 2 ءورت باقىلاۋ مۇناراسى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. سونداي-اق ورمان مەكەمەلەرىن جاراقتاندىرۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 206 ملن تەڭگە ءبولىندى. ال 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان قادامدىق جوسپار كورسەتكىشتەرىن ورىنداۋعا قاجەتتى قارجى كولەمى 769 ملن تەڭگەنى قۇرايدى, – دەيدى اكىم.
اكىمنىڭ پىكىرىنشە, اۋانىڭ لاستانۋى, جاسىل جەلەكتەردىڭ جۇتاڭدىعى – ءجيى كوتەرىلەتىن ماسەلەلەر. كوگالداندىرۋعا قاتىستى اتىراۋ قالاسى مەن اۋداندار اۋماعىنان جالپى كولەمى 5 مىڭ گەكتاردان استام ۋچاسكەنىڭ تىزبەسى جاسالدى. ارنايى بولىنگەن ۋچاسكەلەرگە كوشەت ەگۋ جۇمىستارىنا Nسوس, «تەڭىزشەۆرويل», «ەمبىمۇنايگاز», اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى سەكىلدى ءىرى كومپانيالاردى تارتۋ كوزدەلىپ وتىر.
دەسەك تە, جەتى قات جەر استىنداعى مول بايلىقتى توننالاپ ءوندىرىپ, ميللياردتاپ تاباتىن الپاۋىت كومپانيالار بۇعان بىلەك تۇرە كىرىسە مە؟ ەكولوگيا, تابيعي رەسۋرستار جانە گەولوگيا ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ اتالعان كاسىپورىنداردىڭ ءوڭىردى كوگالداندىرۋعا قاتىسۋ ۇلەسىنىڭ تومەندىگىنە قىنجىلىس ءبىلدىردى.
– مەملەكەت باسشىسى بەس جىلدا 2 ملرد كوشەت ەگۋدى تاپسىردى. ال اتىراۋداعى كومپانيالار وتكەن جىلى ءبىر گەكتار جەرگە جاسىل جەلەك وتىرعىزعانىن «اۋقىمدى جۇمىس» دەپ ەسەپتەيدى. شىندىعىندا, بۇل – وتە از, – دەدى مينيستر.
اتىراۋ وبلىسى
