وقيعا • 25 اقپان، 2021

اردان اتتاعان الاياقتار اڭقاۋ ەلدى سان سوقتىرىپ ءجۇر

163 رەت كورسەتىلدى

تولعاۋى توقسان، قىم-قۋىت تىرلىگى مول بۇگىنگى قوعامدا اردان اتتاپ، ادال جانداردى الداپ جۇرگەن الاياقتار از ەمەس. ماسەلەن، وبلىستىق سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى ءمالىم ەتكەندەي، سوڭعى جىلدارى سوت وندىرىسىندە قارالاتىن قىلمىستىق ءىستىڭ كوبى الاياقتىققا بايلانىستى بولىپ وتىر. ويتكەنى الاياقتار «اڭقاۋ ەلگە ارامزا مولدانىڭ» كەرىمەن الداپ-ارباۋدىڭ الۋان ءتاسىلىن مەڭگەرىپ العان.

– ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك، الاياق­­تىق ارەكەت كوبەيىپ وتىر. ازاماتتار الاياقتاردان ساق­تان­باي، كوڭىلى قالاعانىن زاڭ­سىز جول­مەن الۋ ءۇشىن ءاپ-ساتتە ساق­تا­نۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ۇمىتىپ كەتەدى. سونداي ىستەردىڭ ءبىرى №2 اتىراۋ قالالىق سوتىندا قىل­مىستىق كودەكستىڭ 190-بابىنىڭ 1-بولىگىندە كوزدەلگەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى جاساعان ازا­ماتشاعا قاتىستى قارالدى. سوت­تا كۇدىكتىنىڭ ماتەريالدىق جاع­­دايىن جاقسارتۋدى كوزدەگەنى انىق­تالدى. وسى ماقساتىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن الاياقتىق نيەتپەن جابىر­لەنۋشىنىڭ سەنىمىنە كىرىپ، بانك­تەن 50 ملن تەڭگە نەسيە الىپ بەرەمىن دەپ جالعان ايتقان. ءسوي­تىپ تانىسىنىڭ 2 ملن 300 مىڭ تەڭگەسىن يەمدەنىپ العان، – دەيدى وب­لىستىق سوتتىڭ ءباسپاسوز حاتشى­سى بورانباي عاليەۆ.

سوت وتىرىسىندا كۇدىككە ىلىن­گەن ازاماتشا كىناسىن مويىنداپ، پروتسەستىك كەلىسىم جاساۋعا ءوتى­نىش ءبىلدىرىپتى. بىراق سوت ۇكى­مى­مەن كۇدىكتى تاعىلعان ايىپقا ساي­كەس كىنالى دەپ تانىلىپتى. دە­گەن­مەن، الاياقتىق ارەكەتى د­الەل­دەن­گەن ازاماتشانىڭ ونشا اۋىر ەمەس ساناتتاعى قىلمىستى جاسا­عانى ەسكەرىلىپ، 1 جىل مەر­زىمگە باس بوستاندىعىن شەكتەۋ جازاسىنا سوتتالدى. ال جابىر­لەنۋ­شىنىڭ ازاماتتىق تالابى قاناعات­تاندىرىلدى.

بۇل – سوتتا قارالعان كوپ ءىس­تىڭ ءبىرى. وبلىستىق پوليتسيا دە­پارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى، پوليتسيا پولكوۆنيگى بولات كوشقاليەۆتىڭ مالىمەتىن­شە، بىلتىر وڭىردە 1230 الاياقتىق قىلمىسى تىركەلىپتى. راس، الدىڭ­عى جىلمەن سالىستىرعاندا، 59 قىلمىسقا نەمەسە 4،6 پايىزعا تومەندەدى. الاياقتىق قىلمىستىڭ اراسىندا ينتەرنەت جەلىسىندە جاسال­عان 640 دەرەك بار. بۇرناعى جىلى وسىنداي 466 دەرەك تىركەلگەنىن ەسكەرسەك، مۇنداي قىل­مىستىق ارەكەت 37،3 پايىزعا ءوسىپ وتىر.

– پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى ينتەرنەتتەگى الاياق­تىق قىلمىستاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءۇش ارنايى بەينەرو­ليك دايىنداپ، الەۋمەتتىك جەلى­لەر ارقىلى تاراتىلدى. سونى­مەن قاتار، تۇرعىندار كوپ شوعىر­لاناتىن ورىندار مەن قوعام­دىق اۆتوكولىكتەرگە بۋكلەتتەر ءىلىنىپ، ينتەرنەت الاياقتىقتان ساقتانۋدىڭ جولدارى ناسيحاتتالىپ كەلەدى، – دەيدى بولات كوش­قاليەۆ. – ويتكەنى ينتەرنەتتەگى الاياق­تىقتىڭ كوپ كەزدەسەتىن ءتۇرى – پاتەردى جالعا بەرۋ، ونلاين نەسيەلەر راسىمدەۋ، «دوحود­نىي بيزنەس»، «كولەسا كز» پاراقشا­لا­رىندا اۆتوكولىكتىڭ قوسالقى بولشەكتەرىن ساتۋ، جۇمىسقا ورنالاس­تىرۋ. بۇعان قوسا، الاياق­تار Instagram، Facebook، Olx پاراق­شالارىندا ءتۇرلى كيىم-كەشەك ساتۋ، ۇتىس ويىندارىن وي­­ناتۋ، جۇمىسقا ورنالاس­تى­رۋ، اق­­شانى ەكى ەسە كوبەيتىپ بە­رۋ جو­نىندە جاريالانعان جارناما­مەن الدايدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، وسىنداي جال­عان مازمۇنداعى جارناماعا الدانعان 122 دەرەك انىقتالىپتى. ال OLX.kz-تە پاتەردى جالعا بەرۋ نەمەسە ساتۋ، ۇيالى تەلەفون، نوۋت­بۋك سەكىلدى ەلەكترونيكالىق زاتتاردى، تون، بىلعارى تون جانە وزگە دە كيىمدەردى ساتۋعا قاتىستى 89 دەرەك تىركەلىپ وتىر. Kolesa.kz سايتىندا اۆتوكولىكتەردى نەمەسە ولاردىڭ بولشەكتەرىن ساتاتىن 62 جالعان اقپارات جاريالانىپتى. Krisha.kz-تە – 7، WhatsApp مەس­سەندجەرىندە ءتۇرلى چاتتار اشىپ، اقشانى ەكى ەسە كوبەيتىپ بە­رۋگە ۋادە ەتكەن – 98، Telegram-دا – 8، ۆكونتاكتە پاراقشاسىندا – 14، Qiwi ءامياندا 57 دەرەك تىركەلىپتى. ءتىپتى ميكروكرەديتتىك ۇيىمدار ارقىلى باسقا تۇلعانىڭ اتىنا 16 نەسيە راسىمدەلىپتى. بۇلار­دان وزگە ينتەرنەت جەلىسىندە الاياقتىق جاساۋ بويىنشا 167 دەرەك بەلگىلى بولىپ وتىر.

– الاياقتىق قىلمىسقا قاتىس­تى قيىن ماسەلەنىڭ ءبىرى – ورتا دارەجەدەگى الاياقتىق قىلمىسىن جاساعان قىلمىسكەرلەردىڭ قو­عام­نان وقشاۋلاۋعا جاتپايتىن نەگىزبەن جاۋاپكەرشىلىككە تار­تىلۋى. ىشكى ىستەر مينيستر­لىگى وسىنى ەسكەرىپ، باس پروكۋرا­تۋراعا قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابىنداعى «بىرنەشە مار­تەلىك» بەلگىسىن اۋىر قىلمىس سانا­­تىنا جاتقىزۋ بولىگىنە وزگە­رىس ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس بەردى. وسىعان وراي 2019 جىلعى 21 قاڭ­تاردا قىلمىستىق كودەكس­كە وز­گەرىس ەنگىزىلىپ، سول جىلعى 2 اق­پاندا زاڭدى كۇشىنە ەندى، – دەيدى ب.كوشقاليەۆ.

قوعام بولعان سوڭ قىلمىس جا­سال­ماي تۇرمايدى. الايدا، قىل­مىس­تىڭ الدىن الۋدىڭ پارمەنى قان­داي؟ پوليتسيا دەپارتامەنتى باس­شىسى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، بىلتىرعى اقپان، تامىز، قازان ايلارىندا وبلىس اۋماعىندا اقپاراتتاندىرۋ جانە بايلانىس سالاسىنداعى قۇ­­قىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جولىن كەسۋ، اشۋ، سونداي-اق، ەركىن اينا­لىمدا تىيىم سالىنعان ونىم­دەردى زاڭسىز دايارلايتىن، كو­بەيتەتىن، تاراتاتىن ادامداردى انىقتاۋ ماقساتىندا جەدەل-پرو­فيلاكتيكالىق ءىس-شارالارى جۇرگىزىلىپتى. الايدا، تىركەلگەن قىلمىستىق ىستەردىڭ اشىلۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان جايت تا بار. ماسەلەن، الاياقتىق قىلمىسى انى­قتالعان كۇدىكتىلەردىڭ كەيبى­رى ەلىمىزدىڭ وزگە وبلىستارى­نان، ءتىپتى كورشىلەس رەسەي فە­دەرا­­تسيا­سىنان بولىپ وتىر. بىل­تىر ەل اۋماعىندا توتەنشە جاع­دايدىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىس­تى ىسساپارلارعا شىعۋدا قيىندىقتار كەزدەسىپتى.

– بىلتىر الاياقتىق قۇ­قىق بۇزۋ­شىلىق جاساعانى ءۇشىن 208 كۇدىكتى قىلمىستىق جاۋاپكەر­شىلىككە تارتىلدى. ونىڭ ىشىندە 85 كۇدىكتىگە قاتىستى قوزعالعان قىل­مىستىق ىستەر سوتقا جولدان­دى. ال 123 ادامعا قاتىستى قىل­مىس­تىق ىستەر اقتالمايتىن نەگىز­دەر­مەن توقتاتىلدى، – دەيدى ب.كوشقاليەۆ.

«دانىككەننەن قۇنىققان جامان» دەمەكشى، الداۋ-ارباۋمەن «تابىس» تاباتىن الاياقتاردىڭ ارانى اشىلىپ بارادى. الاياقتار قۇر­بانىن از اقشاعا ەمەس، ميلليونداردى قۇرايتىن قارجىعا «وتىرعىزادى». ماسەلەن، پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە بىل­تىرعى 22 جەلتوقساندا اتىراۋ قا­لا­سىنىڭ 29 جاستاعى تۇرعىنى الاياق­قا الدانعانى تۋرالى شاعىم ءتۇسىرىپتى.

– شاعىمدانۋشى 3 بولمەلى پاتەر الىپ بەرەمىن دەگەن 38 جاس­تاعى ازاماتشانىڭ سوزىنە سەنىپ، 2 ملن تەڭگە قاراجاتىن بەرگەن. ناتيجەسىندە پاتەردەن دە، اقشا­سىن قايتارۋدان دا ءۇمىتىن ۇز­گەن جابىرلەنۋشى الاياقتىڭ تورى­نا تۇسكەنىن اڭعارعان. پو­لي­تسيا قىزمەتكەرلەرى جەدەل-تەر­گەۋ ءىس-شاراسىن جۇرگىزىپ، اتال­عان قىل­مىستى جاسادى دەگەن كۇ­دىك­پەن 38 جاستاعى ازاماتشانى ۇستادى. قازىر كۇدىكتىگە قا­تىس­تى قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ءجۇرىپ جاتىر، – دەيدى پوليتسيا دەپارتامەنتى ءباس­پاسوز قىزمەتىنىڭ وكىلى گۇل­نازيرا مۇقتاروۆا.

جالپى، بىلتىر الاياقتىق قىلمىسىنان تەك اسا ءىرى مولشەردە كەلتىرىلگەن زالال تۇرىنە قاتىستى 10-عا جۋىق دەرەك تىركەلدى. ماسە­لەن، سول جىلعى اقپاندا ءوڭىر پولي­تسەيلەرى سالىمشىلاردى ال­دا­عان «نۇراليكاپيتال» جشس قۇ­رىلتايشىسىنا حالىقارالىق ىز­دەۋ جاريالاعان ەكەن. ال ماۋسىمدا كۇدىكتى الماتى قالاسىندا ۇستالدى.

جەلتوقساندا پوليتسيا دە­پار­­تا­مەنتىنە تۇرعىنداردان جا­ۋاپ­كەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىك­تەستىكتەردىڭ ءبىرىنىڭ ديرەكتورىنا قاتىستى 40-تان استام ارىز ءتۇستى. ارىز بەرۋشىلەر ونىڭ اي سايىنعى پايىزدىق مول­شەر­­­لەمەمەن اقشا قاراجاتىن (اكتيۆ­تەردى) اينالىسقا سالۋدى ۇسىنعان الاياقتىق ارەكە­تى تۋرالى شاعىمداندى. ديرەك­تور­دىڭ جابىرلەنۋشىلەرگە 300 ملن تەڭگەگە جۋىق ماتە­ريال­دىق زالال كەلتىرىلگەنى انىق­­تالىپتى. سونداي-اق، پولي­تسيا دەپارتامەنتىنىڭ تەرگەۋ باس­قارماسى «QI-Trade Kazahstan» جشس-نە قاتىستى قارجى پيراميداسىن قۇرۋ دەرەگىمەن قىل­مىستىق ءىستى تەرگەپ جاتىر.

مىنە، اتىراۋدا وزگەنىڭ الا ءجىبىن اتتاماعان اقكوڭىل جانداردى الداپ، تاقىرعا وتىرعىزعان الاياقتىق ارەكەتتەردىڭ ءبىر پاراسى وسىلاي ءورىلىپ وتىر. قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارى اردان ات­تاعان الاياقتاردى ۇستاعانمەن، اۋىردىڭ ءۇستى، جەڭىلدىڭ استىمەن ءجۇرىپ، جەڭىل تابىس تابۋعا قۇنىققان ارسىزداردىڭ قاراسى ازايار ەمەس.

 

اتىراۋ وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

تۇركىستانعا 3000 جىل

رۋحانيات • بۇگىن، 12:10

2002 ادام كوروناۆيرۋستان ەمدەلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:32

سارىالا قازدىڭ قاڭقىلى ەستىلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:51

قور نارىعى قىمباتتادى

الەم • بۇگىن، 08:33

بابا اماناتىنا ادالدىق

رۋحانيات • بۇگىن، 08:07

بالۋاننىڭ العاشقى التىنى

كۇرەس • بۇگىن، 08:02

پسج ەسە قايتاردى

فۋتبول • بۇگىن، 07:59

جارىستى جەڭىسپەن باستادى

بوكس • بۇگىن، 07:56

جاقاەۆتىڭ تاقياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:47

شىلىكتى اۋىلىن سۋ باستى

ايماقتار • بۇگىن، 07:44

Ever Given مىسىردا قالدى

الەم • بۇگىن، 07:28

جەر تۋرالى زاڭ سەناتقا جولداندى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:22

ۇقساس جاڭالىقتار