ايماقتار • 25 اقپان، 2021

مىقتى مادەنيەت – رۋحانيات قاينارى

258 رەت كورسەتىلدى

كوروناۆيرۋس كەلىپ، ەل ىشىنە لاڭ سالعان كۇردەلى كەزەڭدە قارا­عاندى وبلىستىق مادەنيەت، ارحيۆ­تەر جانە قۇجاتتاما باس­قار­ماسى دا جۇمىس ءتارتىبىن ون­لاين رەجىمگە كوشىرگەن بولا­تىن. راس، باسىندا كوپتەگەن ىرگەلى جوبا بويىنشا ىركىلىس­تىڭ بولعانى بەلگىلى ەدى. دەگەنمەن جۇمىستى دۇرىس ۇيىم­داستىرىپ، ۇجىمدى ورتاق ماق­ساتتا جۇمىلدىرا ءبىلۋدىڭ ناتي­جەسىندە سەڭنىڭ كوبەسى سوگىلىپ، ءىس ىلگەرى جىلجي باستاعان.

«وتكەن جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ مادەني ۇيىمدار ونلاين رە­جى­مدە جۇمىس ىستەۋگە كوشتى، دەيدى اتالعان باسقارمانىڭ باسشىسى ەركە­بۇلان جۇماكەنوۆ. – تەحنيكالىق قيىن­دىقتارعا قاراماستان، ونلاين ءىس-شارا­لاردى وتكىزۋ قولعا الىندى. بۇعان قازاق­ستاننىڭ مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى كۇنىنە ارنالعان «رۋحاني قازىنا» ءىىى رەسپۋبليكالىق ونلاين-فەستيۆالىندە ءوڭىرىمىزدىڭ مادەني قىزمەتكەرلەرى­نىڭ جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ، زور جەتىستىكپەن ورالعاندارى دا­لەل. وبلىس ورتالىقتارى مەن رەسپۋب­ليكا­لىق ماڭىزى بار قالالار ارا­سىن­دا قاراعاندى ءوڭىرىنىڭ مادە­نيەت ۇجىم­دارى مەن جەكەلەي قىزمەت­كەر­لە­رىمىز جەڭىمپازدار سانى بويىنشا رەس­پۋبليكا كولەمىندە ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. كىتاپحانا، مۋزەي جانە مادەني-دەمالىس قىزمەتتەرى اتالىمدارى بويىنشا جەتى جۇلدەلى ورىن وبلىسىمىزدىڭ مادەنيەت مايتالماندارىنا بۇيىردى».

پاندەميا دەمەكشى، وبلىستا توتەن­شە جاعداي جاريالانىپ، كارانتين ەنگى­­زىلگەندە قاراعاندى، تەمىرتاۋ جانە جەزقازعان تەاترلارىنداعى كيىم تسەح­تارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ «Biz­Birge­miz» ەرىكتىلەر اكتسياسى اياسىندا مە­دي­تسينالىق بەتپەردەلەر تىگۋدى ۇيىم­داستىرىپ، دارىگەرلەردى، اسكەري قىز­مەتكەرلەردى، از قامتىلعان وتباسىلاردى قورعاۋعا جانە قولداۋعا وزدەرىنىڭ قوماقتى ۇلەس قوسقانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولۋشى ەدى.

وڭىردەگى مادەنيەت سالاسىندا «جۇ­مىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» جانە «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ماڭىزدى قولداۋعا يە بولعا­نىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى.

مى­سا­لى وتكەن جى­لى وب­لىستا 2،6 ملرد تەڭگەگە 48 ما­دە­نيەت نىسانى جوندە­لىپتى. ونىڭ ىشىن­دە جەزقازعان وڭىرىن­دەگى تە­رەك­تى اۋىلىنىڭ كلۋبىنا، وب­لىس­تىق اكادە­ميا­لىق قازاق دراما تەات­رى­نىڭ شاتىرىنا كۇردەلى جوندەۋ، قاراعاندىداعى كەنشىلەر مادەنيەت سارايىندا شتانكەت جابدىعىن اۋىستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.

وبلىستىڭ قالالارى مەن اۋداندا­رى­نىڭ 23 مادەني-دەمالىس ۇيىمى، ءتورت كىتاپحانا، بەس مۇراعات، التى مۋزەي، تەمىرتاۋ بالالار مەن جاس­وس­پىرىمدەر تەاترى جوندەۋدەن وت­كەن. «جالپى ال­عاندا، بارلىق باعدار­لا­مالار، سونىمەن قاتار قالا مەن اۋدان­نىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرى ەسەبىنەن بار­لىعى 96 مادەنيەت نىسانىنا 3 ملرد 843 ملن 244 مىڭ تەڭگەنىڭ جون­دەۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلدى»، دەيدى ەركە­­بۇلان جۇماكەنوۆ.

تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتا­ما­سىز ەتۋ ماسەلەسىندە دە كوپ شارۋا اتقا­رىلعان. مىسالى مادەنيەت جانە ارحيۆ نىساندارىندا 794 جۇمىس ورنى قۇرى­لىپ، جۇمىسقا 855 ادام تارتىلدى. ونىڭ ىشىندە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنان 415 ادام جۇ­مىسقا ورنالاستىرىلعان.

قاراعاندى وبلىسىندا تاريحي-ما­دەني ەسكەرتكىشتەردى ساقتاۋ، ولاردى زەرتتەۋ جانە ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىنا ايرىقشا ءمان بەرىلىپ كەلەدى. بۇل ورايدا وتكەن جىلى ورتالىق قازاقستاننىڭ ەجەلگى مەتاللۋرگيا ەسكەرتكىشتەرى، قاراشوقى قورىمىنداعى، جوشى حان كەسەنەسى جانىنداعى تاريحي-مادە­ني ورىندار، تەڭىز، ۇلىتاۋ جانە جەز­قازعان ايماقتارىنداعى التىن وردا كەزە­ڭىندەگى تاريحي-مادەني ەسكەرت­كىشتەردەگى ارحەولوگيالىق قازبالار بويىنشا  كەڭ اۋقىمدى جۇمىستار جۇر­­گىزىلگەنىن ايتۋعا بولادى.

بۇدان بولەك، ءسۇتتىباي بي كەسەنەسى، اقتوعاي وڭىرىندەگى دايىر تورە، قىس­تاۋباي، تەرەكتى كەسەنەلەرى، ۇلىتاۋ ايماعىنداعى وسپان كەسەنەسى، قارقارا­لىداعى كولباي كەسەنەسى، اباي اۋدانىندا ورىن تەپكەن تايماس باتىر كەسەنەسى سىندى تاريحي جادىگەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى دا قار­قىندى جۇرگىزىلدى.

قازىرگى تاڭدا جۇرتتى ەرەكشە قى­زىقتىرىپ جۇرگەن تاريحي مەكەننىڭ ءبىرى – شەت اۋدانى اۋماعىنداعى تال­دى تاريحي-ارحەولوگيالىق پار­كى­نىڭ ەسكەرتكىشتەرى. بۇگىندە مۇندا ارحەو­لوگيالىق عىلىمي-زەرتتەۋ جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قولعا العان شارۋالار تولىعىمەن اياقتالعاننان كەيىن، وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا قۇرامىنا «سارىارقا» پيراميداسى جانە باسقا دا كونەدەن قالعان باعا جەتپەس جادىگەر ەنەتىن تالدى تاريحي-ارحەولوگيالىق پاركى اشىلادى دەپ جوسپارلانعان.

وتكەن جىلى كارانتيندىك شەكتەۋ­لەرگە قاراماستان، زور جۇمىستار اتقا­رىپ، اينالاسىنا رۋحاني شۋاق شاش­قان مەكەمەلەردىڭ ءبىرى وبلىس­تاعى كىتاپحا­نالار بولدى. ونلاين رەجى­مىن­دە جۇمىسقا كوشكەن كىتاپحانا­­لار رەسپۋب­ليكالىق «سەن نەتكەن با­قىت­تى ەدىڭ، كەلەر ۇرپاق…» دەپ اتال­عان قاسىم امان­جولوۆ وقۋلارى، قازاق­­ستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ 25 جىل­دىعىنا ارنايى «قازاقستان − تاتۋ­­لىق پەن بىرلىك مەكەنى» ۇزدىك تاك­تيل­دى كى­­تابىنىڭ رەسپۋبليكالىق باي­قاۋى، قا­زاق اقىنى جۇبان مولداعا­ليەۆ­تىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان «مەن – قازاقپىن!» وبلىستىق ءمۇشاي­راسى، وبلىستىق اباي وقۋلارى سياق­تى ماز­مۇندى ءىس-شارالاردى ۇيىم­­داس­تىر­دى. سونداي-اق جەرگىلىكتى Saryarqa تەلەارناسىندا «جەتىستىك فور­­مۋ­لا­سى» تەلەۆيزيالىق جوباسى جۇ­­­زەگە اسى­رىلدى. بۇل باعدارلاما اياسىن­­دا جاس ءارى تابىستى كاسىپكەرلەر، ار­تىس­تەر، سپورتشىلار، پەداگوگتەر جانە ەرىك­تىلەر ەفير ارقىلى ەل الدىنا شى­­عىپ، بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى دەگەن تاقى­­رىپ­تارى بويىنشا اڭگىمە ءوربىتتى.

وڭىردە وسكەلەڭ ۇرپاقتى ارقا اقىن­­دار مەكتەبىنىڭ شەبەرلىگىمەن تا­­­نىس­تى­رۋ ماقساتىندا ايتىستار، ءمۇ­شاي­­­رالار، «بۇقا­رەكەڭ جىرلايدى» اتتى  جىرشى، جى­راۋلار بايقاۋلارى، سونىمەن قاتار ءداس­تۇرلى حالىق اندەرى مەن كۇيشىلەر­دىڭ كونكۋرستارى ۇدايى وتكىزىلىپ تۇرا­دى. بۇل ساباقتاستىق كارانتين كەزىندە دە ۇزىلمەدى.

وبلىستا جۇمىسى تسيفرلى فورمات­قا كوشىرىلگەن مەكەمەنىڭ ءبىرى – «سا­رى­جايلاۋ» كينوتەاترى بولدى. اتال­عان كينوتەاتر سوڭعى 10 جىلدان بە­رى وتان­دىق كينونى ناسيحاتتاۋ باعى­تىندا بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. بۇل ماقساتتا مەكەمە ءوزىنىڭ رەپەرتۋارىن نەگىزىنەن شاكەن ايمانوۆ اتىن­داعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىندا تۇسىرىلگەن قازاق تىلىندەگى وتاندىق كارتينالاردان جاساقتا­عان. ايتا كەتۋ كەرەك، اتالعان كينو ونىم­دەرى ءتۇرلى جاستاعى كورەرمەندەر اراسىندا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىردى. كينوتەاتر ۇجىمىنىڭ تاعى ءبىر قول­عا العان تىڭ جوباسى – مەكەمە قىز­­مەت­كەرلەرى وزدەرى اۆتور رەتىندە ۆي­دەو­فورماتتاعى كينوساباقتار دايا­ر­­-
لاپ، ولاردى مەكەمەنىڭ سايتىندا جا­ريا­لاپ وتىرادى. ال اتالعان كينوتەاتر ۇيىمداستىرعان «قاراعاندى وب­لى­­سىنداعى «قازاقفيلم» كۇندەرى» ات­تى اۋقىمدى جوبا ءوڭىردىڭ مادەني ومى­رىندەگى ايتۋلى وقيعا بولىپ كوپ­شى­لىكتىڭ ەسىندە قالدى.

باسقارمانىڭ بيىلعى قول­عا العان جوسپارلارى دا اۋقىمدى. تاۋەل­سىز­­دى­گىمىزدىڭ 30 جىلدىعىن مەرەكە­لەۋ­مەن بىرگە جامبىل جاباەۆتىڭ 175 جىل­­دىعىن، قازاقستاننىڭ تەاتر ونە­رى­­نىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى، قازاق­ستاننىڭ حالىق ءارتىسى سەرالى قوجامقۇلوۆتىڭ 125 جىلدىعىن، قازاق كسر حالىق ءارتىسى، ءانشى ماناربەك ەرجانوۆتىڭ 120 جىلدىعىن جانە قاسىم امانجولوۆتىڭ 110 جىلدىق مەرەيتويلارىن اتاپ ءوتۋ كوزدەلگەن.

سونىمەن بىرگە جانات حادجيەۆ اتىن­داعى حالىقارالىق تەاتر فەستي­ۆالىن جانە اشىربەك سىعاي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق تەاترلار بايقاۋىن وتكىزۋ دە جوسپاردا بار. ءداستۇرلى «مۋ­زى­كالىق سارىارقا»، دوsStar، تاتتىمبەت اتىنداعى رەسپۋبليكالىق بايقاۋ، «جۇلدىزدار اللەياسىنىڭ» اشى­­لۋ ءراسىمى، ۇلى دالانىڭ كىندىك تۇسىن­­داعى ۇلىتاۋ وڭىرىندە ۇيىم­­داس­تى­رىلاتىن «جەزكيىك» حالىق­ارالىق مۋزىكا فەستيۆالدەرى سىندى مادەني ءىس-شارالار دا كەزەگىن كۇتىپ تۇر.

ال بىلتىر تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تا­ري­حىن­­داعى اسا ماڭىزدى شارۋانىڭ ء­بىرى – اباي­دىڭ 175 جىلدىعىن اتالىپ ءوتتى. وسى ورايدا قاراعاندى وب­­لىسى بو­يىن­شا مەرەيتويلىق دا­تاعا ار­نالعان جۇز­دەگەن ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلعان ەكەن.

ء«بىز الەم مادەنيەتىنىڭ كو­شىنە ىلەس­­­كەندە جۇتىلىپ كەتپەس ءۇشىن ۇلتى­مىز­­­دىڭ باي مادەني قۇندى­لىقتارىن تور­گە شى­عا­­رۋىمىز قاجەت، – دەيدى وبلىس مادە­نيە­تىنىڭ باسشىسى ەركەبۇ­لان جۇما­ك­ەنوۆ. – بۇعان ەلباسى نۇر­سۇل­تان نازار­­باەۆتىڭ «بولاشاققا باع­­دار: رۋ­حاني جاڭعىرۋ»، « ۇلى دالا­­نىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقا­لالارى، پرەزيدەنت قاسىم-جو­مارت توقاەۆتىڭ «اباي جانە XXI عاسىر­داعى قازاقستان» اتتى ماقالالارىندا ايتىلعان وردالى  ويلار ءجون سىلتەپ، باعىت-باعدارىن ايقىن­­داپ بەرەدى. ياعني كوز جازىپ قال­عان كونە مۇرا­­لارمىزدى تۇگەندەي وتىرىپ، ور­كە­­نيەت­­تىڭ كوشىنە بەت بۇرۋى­مىز كەرەك».

بىلتىر ءوڭىردىڭ مادەنيەت سالاسى بىرقاتار ونەر مايتالمانىنان ايى­رىلىپ قالدى. پاندەميا وب­لىستىڭ رۋحا­ني ومىرىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ جۇرگەن، ءالى دە بولسا بەرەرى كوپ قايرات­كەر تۇلعالاردى ايامادى. دە­گەنمەن ءومىر كوشى توقتاماق ەمەس، تىر­شىلىكتىڭ جالعاسا بەرمەگى حاق. جاقسى­لار­دىڭ سوڭىندا اياقتالماي قالعان ىرگەلى ىس­تەردى ءارى قاراي جالعاستىرۋ – وڭىر­دەگى ما­دەنيەت جانە رۋحانيات سالاسى­نىڭ اۋىر جۇگىن ارقالاعان ماماندار­دىڭ ىزگى ماقساتى.

 

قاراعاندى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس

مەديتسينا • بۇگىن، 22:15

جىراۋلىق ونەردىڭ جاناشىرلارى

رۋحانيات • بۇگىن، 21:56

Big Tech كومپانيالارىنىڭ قارجىلىق ماسەلەسى

باعدارلامالار • بۇگىن، 21:30

ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستامى جاقسى

رۋحانيات • بۇگىن، 18:30

بالقاشتا قار جاۋىپ جاتىر

اۋا رايى • بۇگىن، 15:48

ۇقساس جاڭالىقتار