الماتىدا “1941-1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسىنداعى كەڭەس حالقىنىڭ جەڭىسى جانە قازىرگى كەزەڭ” اتتى عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا وتكەن ەدى. الماتى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسى, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە بولعان جيىنعا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, عالىمدار قاتىسىپ, ەل باسىنا تونگەن اۋىر جىلدار جونىندە باياندادى. ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا ارنالعان عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيادا نەمىس-فاشيست باسقىنشىلارىمەن شايقاستاعى اعا ۇرپاقتىڭ قاھارماندىق وشپەس ەرلىگى جانە جاس ۇرپاقتىڭ قاسيەتتى وتان الدىنداعى پارىزى اڭگىمە وزەگىنە اينالدى.
– فاشيستىك باسقىنشىلاردىڭ كەڭەس وداعىنىڭ حالقىنا اكەلگەن قاسىرەتى مەن قايعىسى وراسان. ولار وداق بويىنشا 1710 قالانى جانە 70 مىڭنان استام سەلولاردى ءورتەپ, تۇرعىنداردىڭ دۇنيە-مۇلكىن توناپ, كۇل-تالقانىن كوككە ۇشىردى. سونىمەن قاتار, 32 مىڭ وندىرىستىك كاسىپورىن, 100 مىڭداي كولحوز جانە ەكى مىڭعا جۋىق سوۆحوز وسىنداي ويرانعا ۇشىرادى. ەڭ باستىسى جانە ەشقاشان ورنى تولمايتىن وتە اۋىر جاراقات – ول ادام ءومىرى بولاتىن. ەلىمىز سۇراپىل سوعىستا 20 ميلليوننان استام ۇلدارى مەن قىزدارىنان ايىرىلدى. ءسوز رەتى كەلگەندە اتاپ ايتارلىعى, قازاقستان كەڭەس وداعىنىڭ فاشيزمگە قارسى جويقىن شايقاسىنداعى جەڭىسىنە ايتارلىقتاي مول ۇلەس قوستى.
قازاقستاندىقتار قاندى مايداندا قاھارماندىق پەن قايسارلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى, 602939 ادام جاس ۇرپاقتىڭ باقىتتى بولاشاعى ءۇشىن ەرلىكپەن قازا تاپتى. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى, حالىق قاھارماندارى, قازاق حالقىنىڭ ەرجۇرەك قىزدارى – ءاليا مولداعۇلوۆا, مانشۇك مامەتوۆا مەن حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ەسىمى ماڭگىگە ەل ەسىندە قالدى. ەلىمىزدە سوعىس قاسىرەتىن تارتپاعان بىردە-ءبىر شاڭىراق قالعان جوق. سوندىقتان دا ميلليونداعان مايدانگەرلەردىڭ ومىرىمەن, انالاردىڭ كوز جاسىمەن كەلگەن جەڭىستى قادىرلەپ, قۇرمەتتەيىك. جاستار اعا ۇرپاقتىڭ ۇلاعاتىنا ادال بولسىن,– دەدى الماتى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەرەنعايىپ شايحۋتدينوۆ ءوز ويىن ورتاعا سالىپ.
شىن مانىسىندە دە, بۇگىندە ۇلى وتان سوعىسىن ءوز كوزىمەن كورمەگەن, ونىڭ اۋىزبەن ايتىپ جەتكىزگىسىز اۋىر ازابىن باستان كەشپەگەن كەيبىرەۋلەردىڭ ۇلى جەڭىس تۋرالى ويعا سىيمايتىن ورىنسىز پىكىرلەر ايتۋى كوپشىلىكتىڭ, اسىرەسە وق پەن وتتىڭ ورتاسىنان ورالعان مايدانگەرلەر جانىنا ۇلكەن جاراقات سالۋدا. بۇگىنگى باقىتتى ءومىر ءۇشىن جاستار اعا ۇرپاقتىڭ الدىندا ماڭگى قارىزدار جانە كەلەشەكتە دە وتان قورعاۋشىلارعا دەگەن قادىر-قۇرمەت ودان ءارى كوبەيمەسە ازايماق ەمەس. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, قازاقستاننىڭ حالىق قاھارمانى, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, “قۇرىلعانىنا نەبارى جيىرما جىل عانا بولعان جاپ-جاس مەملەكەتتىڭ ساقاداي-ساي قارۋلانعان فاشيستىك گەرمانيانى ويسىراتا جەڭۋى شىندىعىندا دا وراسان ەرلىك”. “ەڭ ءبىر تاڭعالارلىعى, حالىقتىڭ سول كەزدەگى تۇرمىستىق جاعدايى ناشار بولعانىنا قاراماستان, ولار جوعارى ىنتىماقتاستىق پەن ۇلى دوستىقتىڭ, مىزعىماس بىرلىكتىڭ ۇلگىسىن تانىتىپ, ۇلى جەڭىسكە قول جەتكىزدى. مىڭداعان ۇلدارىمىز, قىزدارىمىز “تۋعان وتان ءۇشىن” دەپ قىرشىنىنان قيىلدى. بۇگىن دە, ەرتەڭ دە جانە كەلەشەكتە دە ولاردىڭ الدىندا ءبارىمىز ماڭگى قارىزدارمىز. “سوعىس بىزدەن اقيقاتتى تالاپ ەتەدى, سول سەبەپتەن دە ونى بۇگىن كەيبىرەۋلەردىڭ بۇرمالاۋىنىڭ قاجەتى جوق. سوندىقتان دا, تاۋەلسىز قازاقستان حالقى, ءبىزدىڭ ءبارىمىز, ەل يگىلىگى ءۇشىن جان اياماي ەڭبەك ەتۋىمىز قاجەت” دەيدى ساعادات نۇرماعانبەتوۆ.
ازاماتتىق ۇستانىمى مىعىم, تۋعان ەلىنىڭ باقىتتى بولاشاعى ءۇشىن وتقا ءتۇسكەن مايدانگەرلەر ەرلىگى توڭىرەگىندە بايانداعان “نۇر وتان” حدپ الماتى قالالىق فيليالى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى امانگەلدى كاريمۋللين “بۇگىنگى بەيبىت اسپان ءۇشىن” ولارعا ماڭگى قارىزدار جاندار اتىنان ءوز العىسىن ءبىلدىردى. كامەلەتتىك جاسقا تولار-تولماستان قولدارىنا قارۋ الىپ, لاۋلاعان وت پەن ءولىم ۋىن سەپكەن مايدان دالاسىنا اتتانعاندار تۋعان جەردى ءسۇيۋدىڭ, پاتريوتيزمنىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتكەندىگى جونىندە جيىندا ءسوز العاندار جان-جاقتى تۇردە ايتىپ بەردى. ۇلى جەڭىسكە جانە قازىرگى كەزەڭگە ارنالعان عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيانىڭ سەكتسيالىق وتىرىسىندا عالىمدار ۇلى جەڭىستىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي اسپەكتىلەرى جانە قازىرگى كەزدەگى جەرگىلىكتى سوعىستاردىڭ ماڭىزدى پروبلەمالارىن تىلگە تيەك ەتتى.
الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك سەيدۋمانوۆ جيىندا كوپشىلىك كوپتەن كۇتكەن قۋانىشتى حاباردى جاريا ەتتى. قازاق حالقىنىڭ اتى اڭىزعا اينالعان باتىر ۇلى – باۋىرجان مومىش ۇلىنا الماتىداعى 28 پانفيلوۆشىلار پاركىندە ەسكەرتكىش ورناتىلاتىندىعى حابارلاندى. سونىمەن, ەر ەسىمى ەل ەسىندە ماڭگى قالا بەرمەك.
باقىت بالعارينا.
الماتى.