ەلورداداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا بولىپ وتكەن «پارىز-2013» بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى جونىندەگى رەسپۋبليكالىق كونكۋرس قورىتىندىسىن شىعارۋ سالتاناتىندا «قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» (قپو) «ۇزدىك الەۋمەتتىك جوبا» نوميناتسياسى بويىنشا كۇمىس ماراپاتقا يە بولدى. بۇل سالتاناتتى ماراپاتتاۋ شاراسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ, پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆتىڭ, ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن باسقا دا رەسمي تۇلعالاردىڭ قاتىسۋى وعان ەرەكشە مارتەبە بەردى.
ەلورداداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا بولىپ وتكەن «پارىز-2013» بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى جونىندەگى رەسپۋبليكالىق كونكۋرس قورىتىندىسىن شىعارۋ سالتاناتىندا «قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» (قپو) «ۇزدىك الەۋمەتتىك جوبا» نوميناتسياسى بويىنشا كۇمىس ماراپاتقا يە بولدى. بۇل سالتاناتتى ماراپاتتاۋ شاراسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ, پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆتىڭ, ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن باسقا دا رەسمي تۇلعالاردىڭ قاتىسۋى وعان ەرەكشە مارتەبە بەردى.
قپو «كۇمىس پارىزدى» باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ورتالىعى ورال قالاسىنداعى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ قۇرىلىسى الەۋمەتتىك جوباسىن جۇزەگە اسىرعاندىعى ءۇشىن يە بولدى. مەكتەپتىڭ جاڭا عيماراتى ءۇش قاباتتان جانە ءبىر كەشەنگە بىرىكتىرىلگەن بەس بلوكتان تۇرادى, ول 1200 وقۋشىعا ارنالعان.
قپو مەكتەپتى تەك قانا سالىپ قانا قويعان جوق, سونىمەن قاتار, ونى تولىق جابدىقتادى. ءبىلىم ورداسىندا ساپالى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتىلىكتەر, سونىڭ ءىشىندە ەڭبەك دارىستەرىن وتكىزۋگە ارنالعان شەبەرحانا, مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ بولمەسى, كىتاپحانا, ءتىل ۇيرەتۋ سىنىپتارى, باستاپقى اسكەري دايىندىق دارىستەرىن وتكىزۋگە ارنالىپ جابدىقتالعان بولمە, اسحانا جانە باسقا دا ارناۋلى ورىنجايلار بار.
«قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» كونسورتسيۋمى يگەرىپ جاتقان باتىس قازاقستان وبلىسىندا ورنالاسقان قاراشىعاناق مۇناي-گاز كوندەنساتتى كەنىشى الەمدەگى اسا ءىرى كەن ورىندارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. بۇگىنگى تاڭدا قاراشىعاناق قازاقستاندا وندىرىلەتىن گازدىڭ 44 پايىزىن جانە سۇيىق كومىرسۋتەگىنىڭ 14 پايىزدان استامىن بەرەدى. بۇل ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 17 ميلليارد اقش دوللارىنان استام بولاتىن قازاقستانداعى حالىقارالىق ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار, قاراشىعاناق تەك كومىرسۋتەگىنىڭ اسا ءىرى قورى عانا ەمەس. كونسورتسيۋم, مىنە, 15 جىل بويى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. بۇعان قوسا كومپانيا ءوزىنىڭ نەگىزگى وندىرىستىك نىساندارى باتىس قازاقستان وبلىسىندا ورنالاسقاندىقتان جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا دا يگى ىقپال ەتۋدە.
كومپانيا قىزمەتىندە نەگىزگە الىنعان باستى قاعيداتتار قاتارىندا ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ەڭبەكپەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ, كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىن قولدانۋ, قازاقستاندىق ۇلەس كولەمىن ۇلعايتۋ, ۇلتتىق كادرلاردى دايىنداۋ باعدارلاماسىن جەتىلدىرۋ جانە حالىقتى الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولداۋ شارالارى ەنگىزىلگەن. قپو بازالىق قاعيداتى – وندىرىستىك قىزمەتتى ورنىقتى دامىتۋ جانە ارىپتەستىكتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى قاعيداتتارىنا سايكەس جۇرگىزۋ.
قپو كونسورتسيۋم ءارىپتەستەرىنىڭ جانە وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن كومپانيانىڭ كوپتەگەن قىزمەتكەرلەرى تۇرىپ جاتقان بقو تۇرعىندارىنىڭ, ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا ۇلەسىن قوسا وتىرىپ بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەسىندە ۇلگىلى كومپانيا رەتىندە جۇمىس جۇرگىزۋگە ۇمتىلۋدا.
قاراشىعاناقتىڭ ينۆەستيتسيالارى باتىس قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرۋىنا كوپ جاعداي جاساپ جاتىر. ونى انىق كورۋگە بولادى. قپو جىل سايىن الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا 20 ميلليون اقش دوللارىن ءبولىپ كەلەدى. بۇل قارجىعا ءار جىلدا بىرنەشە الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. نىسانداردىڭ ءتىزىمى مەن ارتىقشىلىعى جۇرتشىلىقتى قاتىستىرا وتىرىپ وبلىس باسشىلىعى ايقىندايدى. قپو الەۋمەتتىك باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى باعىتى دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, ءمادەنيەت جانە سپورت نىساندارىن سالۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ورايدا, الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ قۇرىلىسى تەك قازاقستاندىق مەردىگەرلەردىڭ كۇشىمەن اتقارىلاتىندىعىن اتاپ ايتقان ءجون. مۇنىڭ ءوزى وڭىردەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرۋدە.
ماسەلەن, 2012-2013 جىلدارى «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا قپو قاتىسۋىمەن وبلىستا 5 جاڭا مەكتەپ سالىندى. ولاردىڭ بىرەۋى ورال قالاسىندا, ال تورتەۋى جەكەلەگەن اۋدانداردا; سونىڭ ءىشىندە اقجايىق اۋدانىنىڭ اقسۋات كەنتىندە, قاراتوبە اۋدانىنىڭ ۇشاعاش كەنتىندە, تەرەكتى اۋدانىنىڭ كونەكەتكەن كەنتىندە جانە اقجايىق اۋدانىنىڭ سايقۇدىق كەنتىندە ورنالاسقان. مۇنىڭ سىرتىندا قپو قارجىسىنا ورال قالاسىندا بالالارباقشاسى تۇرعىزىلدى. جول قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, جوندەۋدەن وتكىزىلدى. وبلىستىڭ ءبورلى اۋدانى ۋسپەنوۆكا كەنتىندەگى مەكتەپكە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى. سونداي-اق, بەرەزوۆكا جانە ۋسپەنوۆكا كەنتتەرىندەگى سۋمەن قامتۋ جۇيەلەرىنە جانە ءبورلى اۋدانىنىڭ جارسۋات كەنتىندەگى مەكتەپ شەبەرحاناسىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى اتقارىلدى. باسقا دا, بىرقاتار شارالار جۇزەگە اسىرىلدى.
بۇرىنىراق «قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» كومپانياسى وبلىستا ءبىرقاتار, الەۋمەتتىك ءمانى بار قۇرىلىستاردى جۇرگىزگەن ەدى. ماسەلەن, ورال قالاسىنداعى سالتانات ءۇيىنىڭ, بوكەي ورداسى اۋدانىنىڭ شالعايدا جاتقان بيسەن كەنتىندەگى وتباسىلىق-دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, تەرەكتى اۋدانى سارىومىر كەنتىندەگى مادەنيەت ءۇيى جانە شىڭعىرلاۋ اۋدانى شىڭعىرلاۋ كەنتىندەگى مۋزىكا مەكتەبى قۇرىلىستارىن پايدالانۋعا بەردى.
قپو باس ديرەكتورى داميانو راتتي بۇل الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋى قپو مەن باتىس قازاقستان وبلىسى باسشىلىعىنىڭ اراسىندا قالىپتاسقان جەمىستى ىنتىماقتاستىق جانە ارىپتەستىك قاتىناستار ناتيجەسىندە مۇمكىن بولعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. ءماسەلەن, «پارىز» سىيلىعىنا يە بولۋ جايىنا تۇسىنىكتەمە بەرگەن داميانو راتتي «ءبىز ءۇشىن بۇل ماراپات – كومپانيانىڭ وڭىردەگى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ ىسىنە قاتىسۋىنا بەرىلگەن جوعارى باعا. جوعارى وندىرىستىك كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزە وتىرىپ قپو قاراشىعاناق كەن ورنىن يگەرۋدەن الىنعان يگىلىكتەردىڭ ءوڭىردىڭ جانە بۇتىندەي العاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇرعىندارىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ىسىنە جۇمساۋدى كوزدەيدى», دەدى.
1998 جىلدان باستاپ قپو-نىڭ الەۋمەتتىك سالاعا سالعان ينۆەستيتسيالارىنىڭ جالپى كولەمى, 2011 جىلدىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن «قاراشىعاناق-ورال» گاز قۇبىرى قۇرىلىسىن قوسقاندا 565 ميلليون اقش دوللارىنان اسىپ ءتۇستى.
سونىمەن قاتار, قپو كومپانياسى جەرگىلىكتى حالىقتى قولداۋعا باعىتتالعان باسقا دا بىرقاتار جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا. ماسەلەن, قاراشىعاناق كەن ورنىنا تاياۋ ورنالاسقان ءبورلى اۋدانىنىڭ بەس اۋىلدىق وكرۋگى (بەرەزوۆكا, ۋسپەنوۆكا, پريۋرالنىي, جارسۋات, قىزىلتال) بالالارىنىڭ جازعى دەمالىستارىن «تالاپ» ساۋىقتىرۋ لاگەرىندە وتكىزۋلەرىن ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرادى. بيىلعى جىلى لاگەردە 7-دەن 14-كە دەيىنگى جاس ارالىعىنداعى 160 بالا دەمالدى. ال جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بۇكىل كەزەڭىندە, ياعني 2004 جىلدان باستاپ 2013 جىل ارالىعىندا قپو قارجىسىنا «تالاپ» ساۋىقتىرۋ لاگەرىندە 1200-گە جۋىق بالا دەمالدى.
سونداي-اق, كەن ورنىنىڭ ماڭايىندا ورنالاسقان اۋىلدارداعى 160 زەينەتكەر ءۇشىن شيپاجاي-كۋرورتتىق ەمدەۋدى ۇيىمداستىرۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل باستامانىڭ قولعا الىنىپ, ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقانىنا دا كوپتەگەن جىلدار بولدى. بۇنىڭ سىرتىندا قپو جەرگىلىكتى حالىقتىڭ دامۋى بويىنشا باسقا دا ۇزاق مەرزىمدى باعدارلامالاردى قولعا الىپ وتىر. سولاردىڭ قاتارىندا جىلجىمالى ونەر مەكتەبى, اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋ جوباسى, قاراشىعاناق كەن ورنىنىڭ ماڭايىندا ورنالاسقان اۋىلدىق وكرۋگتەر مەن اقساي قالاسىنداعى وقۋشىلار ءۇشىن گرانتتار مەن ستيپەنديالار بەرۋ باعدارلاماسى بار.
ينۆەستورلار كونسورتسيۋمى (ونىڭ قاتارىنا تاياۋدا قوسىلعان «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى دا كىردى) قاراشىعاناق كەن ورنىن كەڭ كولەمدى يگەرۋگە قۇقىقتىق نەگىز قالاعان ءونىمدى ءبولۋ جونىندەگى نەگىزگى كەلىسىمگە قول قويعان. 1997 جىلدان بەرى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك بەينەسى ايتارلىقتاي ءوزگەردى. سوندىقتان دا, بۇل ءوڭىر تۇرعىندارى قپو قارجىسىنا تۇرعىزىلعان نىسانداردى لايىقتى ماقتانىش ەتەدى. بۇل نىسانداردىڭ بارلىعى الەمدىك ستاندارتتارعا ءسايكەس ساپالى سالىنعان. ەندى ءوڭىردىڭ كوركەيۋى دە قپو-نىڭ بەلسەندى قاتىسۋىمەن تۇرعىزىلعان الەۋمەتتىك قۇرىلىستارىمەن تىعىز بايلانىستا ەكەندىگى اقيقات. قاراشىعاناق كەن ورنىن يگەرۋدەن مەيلىنشە مول تابىسقا كەنەلۋ, بۇل – تەك پايدانى ارتتىرۋ دەگەن ءسوز ەمەس. ول سونداي-اق, قپو-نىڭ ءوڭىر تۇرعىندارىمەن ۇزاق مەرزىمدى مىعىم ارىپتەستىك قاتىناسىنىڭ قالىپتاسقانىن دا ايعاقتايدى. ءيا, قپو-نىڭ جاقىندا العان جوعارى ماراپاتى – وسىنىڭ ناقتى ءبىر دالەلى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتە: قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ. باس ديرەكتورى داميانو راتتي مەن «جايىقاۋىلقۇرىلىس» جشس-ءنىڭ ءوندىرىس جونىندەگى ديرەكتورى جاسلان مىرزابولاتوۆ.
