وپەرا ءانشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى شاھيماردان ءابىلوۆ تۋرالى سىر-تولعانىس
شاھيماردان ءانشى امبەگە ايان كەرەكۋ ءوڭىرىنىڭ اربايگەن اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپتى, بالالىق شاعى ءدۇيىم قازاققا ءماشھۇر قانجىعالى بوگەنباي ەلى ەرەيمەنتاۋدا ءوتىپتى. ەستاي انىمەن اۋىزدانىپ, اقان سەرى “باي-بايلاپ” اڭىراتقان قۇلاگەردەي پىراقتىڭ قۇسالى اڭىزىمەن ايالانىپتى. ءبىرجان سال ءانىنىڭ كوز جەتپەس بۇرمالارىنا بويلاپتى. يمانجۇسىپتىڭ جولداسقا سۇلۋ قىزدان ولجا سالعان قىزىقتارىنا قانىپتى. ءبىر جاعى قارقارالى, ءبىر جاعى بايان تاۋدىڭ كۇمىسكومەي قايىرمالى ءلۇپىلىن تىڭداپتى. كۇمبىرلەگەن كوكشەتاۋدىڭ دابىسى قىر استىنان ىنتىقتىرا ەستىلىپ تۇرىپتى. وسى جايلاردىڭ زاڭدى جالعاسىنداي, ۇلتىمىزعا قاتىستى قالت ەتكەن جاقسى جاڭالىقتى ءىلىپ اكەتەتىن سول كۇندەردەگى “لەنينشىل جاستا”: “مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تاياۋدا وتكەن رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اقمولا وبلىسى ەرەيمەنتاۋ ورتا مەكتەبىنىڭ ونىنشى كلاسس وقۋشىسى ش.ءابىلوۆ قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتورياعا ەمتيحانسىز قابىلداندى” دەگەن قىسقا حابار جاريالانعان.
ايتكەنمەن, تاعدىر ۇيعارىمى ولاي بولماپتى. ونەردەگى جەڭىل جولدى, ارزان اتاقتى, لاپ ەتىپ تەز تۇتانىپ جانىپ كەتۋدى شاھي جاس ءوزى اۋەلدەن قالاماپتى. البەتتە, تاپ سول كەزدە ول ۇلى ءانشى ەنريكە كارۋزونىڭ “كىم ەرتە باستاسا, سول ەرتە اياقتايدى” دەگەن ءتامسىلىن ەستىمەگەن دە شىعار. بىراق قالاي بولعاندا دا, كونسەرۆاتورياعا ءتۇسۋ تابانداتقان ءتورت جىلعا شەگەرىلىپ, ءتورت جىلدىق تاعات پەن تولعانىستان كەيىن, ءتورت جىلدىق سارىلىس پەن ساعىنىشتان كەيىن, تايبۋرىلدىڭ قىرىق ءۇش كۇن كەمدىگىندەي, شاھيمارداننىڭ شابىت مۋزاسى دا ءتورت جىل كەشىگىپ جەتكەن ەدى. سودان بەرى ۇزىن ىرعاسى قىرىق جىل ۋاقىت وتكەن ەكەن. اتام قازاق “جولاۋشىنىڭ كەشىككەنىنەن ءسۇيىن” دەيدى عوي. سول ايتقانداي, بۇگىندە ونىڭ ەسىمى ءان سۇيەتىن, ونەر سۇيەتىن قاۋىمعا, ويلى تىڭداۋشىعا ءوز ەلىمىزدەن شەت جەرلەردە دە كەڭىنەن ءمالىم. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ءانشىسى, قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتوريانىڭ پروفەسسورى, ءماسكەۋ حالىقارالىق شىعارماشىلىق اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى شاھيماردان ءابىلوۆ قازاقتىڭ مۋزىكا مادەنيەتىندەگى ءبىرتۋار تۇلعا, بەتكە ۇستار بىرەگەي بەدەلدەرىنىڭ ءبىرى دەگەن ساليقالى تۇجىرىمعا قاۋىم توقتاعالى قاشان.
ولاي بولسا, ايگىلى ءانشى جايىنداعى القيسسامىزدىڭ ءبىرىنشى شەگىنىسىن وسى تۇستا جاساۋىمىز كەرەك ءتارىزدى.
سوناۋ جەتپىسىنشى-سەكسەنىنشى جىلداردا اتاقتى, اتاقسىز انشىلەرىمىز سالتاناتتى جيىنداردا, اسىرەسە, رەسمي كونتسەرتتەردە ەۋروپا, ورىس رومانستارىن ورىنداۋشى ەدى. ال قازاق رومانستارى مەن اندەرىنە كلاسسيكا رەتىندە دەن قويمايتىن. قازاقتا رومانس جوقتاي, رومانس مەكتەبى, كلاسسيكالىق ورەدەگى ءان مەكتەبى قالىپتاسپاعانداي كورەتىن, الەمگە ءماشھۇر اريالارمەن پارا-پار, ءبىر مىسقال كەم ەمەس, تەڭدەسسىز, ءىنجۋ-مارجان حالىق اندەرىمىز بەن سەگىز سەرى, سال ءبىرجان, اقان سەرى باستاعان حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ تەرەڭ سەزىمدى كەرەمەت تۋىندىلارىن, تالاي-تالاي تاماشا ءتول رومانستارىمىزدى كلاسسيكا رەتىندە ۇسىنۋعا ۇيالشاقتايتىنبىز. باياعى نامىسسىزدىق!
بۇل جاعداياتتى شاھيماردان سەزىنبەي قالعان جوق. سول سەبەپتەن ءوزىنىڭ قانات قاققان, ەندى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن قۇرمانعازى كونسەرۆاتورياسىندا بەرگەن العاشقى كلاسسيكالىق, ۇستازدىق, پروفەسسيونالدىق جەكە كونتسەرتىنە دايىندىق بارىسىندا كوپ ىزدەندى, تىڭ دا باتىل قادامدار جاسادى. ەرمەك, بيبىگۇل, روزا جامانوۆالاردىڭ شەتەلگە بارعاندا ءراسىم ءۇشىن ايتاتىن قازاق اندەرىنىڭ كلاسسيكا دەپ ەمەس, فولكلور دەپ قابىلدانىپ جۇرگەنىن دە ءبىر ءسات كۇيىنە ەسكە الىپ, جۇرەگى اۋىرىپ, مۇڭايدى. سولاردىڭ ءبارىن ەسكەرە كەلگەندە ءوزىنىڭ وسى ىلكى كونتسەرتىن قازاقستان كومپوزيتورلارىنىڭ رومانستارى مەن قازاقتىڭ حالىق اندەرىنەن مونشاقتاي ءتىزىپ, انسۇيەر قاۋىمعا ءان كلاسسيكاسى رەتىندە ۇسىندى. كونتسەرتتىك باعدارلاماسىنىڭ تاجىنە ءبىرجان, اقان سەرى, مۇحيت, اباي, ەستاي اندەرىن ءبىر-ءبىر گاۋھار تاستاي جارقىراتا قاداپ, اسەمدەي ايشىقتادى. مۇنداعى ويى – ءبىزدىڭ قازاقتا دا كەرەمەت ءان كلاسسيكاسى بار ەكەندىگىن كورسەتۋ, سونى ءبىر جۇيەگە سالىپ, وزىندىك ءتولتۋما مەكتەپ جاساۋ ەدى. نەتكەن ىزگىلىكتى ماقسات دەسەڭىزشى!
شاھيمارداننىڭ پايىمداۋىنشا, قازاقتىڭ ءان مەكتەبىنىڭ اتاسى – ەڭ ءبىرىنشى, ءبىرجان, ياعني ءان ونەرىندەگى ابايىمىز – ءبىرجان. وسى ءان مەكتەبىنەن ەڭ ءبىرىنشى ۇلگى العان, تاعىلىمىن تانىعان – اباي. اباي – عۇلاما, دانالىق حاكىمى, ال ءان تارابىنا كەلگەندە, ءبىرجاننىڭ شاكىرتى. ءبىرجان ءداستۇرىنەن ۇيرەنىپ, ونى سىرشىل دا ويلى سازبەن ءىلگەرى دامىتقان اباي كەلە-كەلە ءوزىنىڭ وزگەشە ءان مەكتەبىن قالىپتاستىردى. ابايدىڭ ءان مەكتەبىنىڭ مادەنيەتى بيىك, دانالىق شالقارىنان نارلەنگەن, وي مەن سەزىمدى ۇشتاستىرا عاجايىپ ۇيلەسىمدىلىككە جەتكەن, الەمدىك رۋحاني قازىنالارمەن ۇندەستىك, جاراسىم تاپقان. اقىل-پاراساتى تەلەگەي-تەڭىز اباي قازاقتا ءبىرىنشى بولىپ رومانس جانرىنىڭ نەگىزىن قالادى. گەتە, پۋشكين, لەرمونتوۆتاردىڭ رۋحاني ورىسىنە شىققان اباي قازاقتىڭ ءان مادەنيەتىن جاڭا ۇنمەن, جاڭا ءساۋلەلى سازبەن, “سىلدىراعان كەلىسىممەن” بايىتتى.
“ابايدىڭ ءان مەكتەبى” دەمەكشى, الەمدە تالاي-تالاي تاماشا ءان مەكتەپتەرى بار. يتاليان ءان مەكتەبى, ورىستاردىڭ, نەمىستەردىڭ ءان مەكتەبى... ون توعىزىنشى عاسىردىڭ وزىندە-اق كەمەل پروفەسسيوناليزمگە جەتكەن قازاق ءان مەكتەبى وسىلاردان كەم بە ەكەن؟ قازاق ءانىنىڭ تامىلجىتىپ ايتار تاريحىنىڭ ءوزى قانداي؟! تەك ايداي الەمگە ءالى تانىتا الماي, كورسەتە الماي جۇرگەنىمىز بولماسا؟! شاھيماردان ىلعي وسىڭداي ءبىر تۇيتكىلدى ويلارعا قالىپ, بەيمازا كۇي كەشەتىن. ويپىرماي دەيمىز-اۋ, كەيدە, قاي جەردە جۇرسە دە, ءماسكەۋدە, ايتپەسە, باسقا ءبىر شەتەلدە ءان ايتقاندا, “سۇرشا قىزدى” نەمەسە “سىرىمبەتتى” ءۇزىلدىرىپ شىرقاعاندا, بىلگىر پروفەسسورلار كەلىپ: “مىناۋ نە دەگەن عالامات اريا! مۇنى شىعارعان كومپوزيتور كىم؟ مىناۋ كەرەمەت كلاسسيكا عوي!” دەپ قايران قالىساتىن. جۇرەكتە ءبىر ساۋلە بولدى ما, جۇرەك, شىركىن, يمپەريانىڭ قۇلايتىنىن سەزدى مە, ايتەۋىر, ءبىرىنشى كونتسەرتىن تابىستى وتكىزگەننەن كەيىن ەرەكشە تولعانىسقا بولەندى, بويىندا ءبىر جىگەر, سەرپىلىس, سەنىم پايدا بولىپ, جاڭادان سونى ىزدەنىستەرگە جەتەلەيتىڭدەي. ويىنىڭ قازىعى – قازاقتىڭ كلاسسيكالىق ءان مەكتەبىن قالاي, قاي سيپاتتا كورسەتۋ كەرەك؟ شاھيماردان سوڭدا, وسى سۇراقتىڭ جاۋابىن ىزدەگەندە ۇلى ابايعا كەلىپ تىرەلىپ ەدى.
ءيا, اباي – ۇلى اقىن, فيلوسوف قانا ەمەس, ول سونىمەن قاتار ۇلى كومپوزيتور. جيىرما شاقتى ءان, رومانستار شىعارعان. شاھيماردان سولاردى تۇگەندەپ جيىپ-تەرۋگە كىرىستى. سونداي-اق, سوناۋ سىدىق مۇحامەدجانوۆتان باستاپ قازاقستاننىڭ كۇللى كومپوزيتورلارى اباي ولەڭدەرىنە اندەر مەن رومانستار جازعان. اباي سوزىنە ءان جازۋ دا وڭاي ەمەس. ول ءۇشىن ۇلكەن تالانت, بىلىمدىلىك, اباي الەمىنە ءۇڭىلىپ, بويلاماق كەرەك. بۇكىل الەمدە سولاي. ۇلى اقىنداردىڭ مۇرالارىنا مىقتى كومپوزيتورلار عانا مۋزىكا شىعارادى. پۋشكين ولەڭدەرىنە گلينكا, چايكوۆسكي, مۋسورگسكيلەر اۋەن-ساز جازعان. قازاق كومپوزيتورلارى دا اباي تاقىرىبىنا, اباي ولەندەرىنە نوتالى مۋزىكانىڭ سيقىرلى سوقپاعىن تارتقاندا وسى بيىك مۇرات, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك تۇرعىسىنان قارادى, ءوز مۋزىكالارى ارقىلى وزدەرى دە ابايدىڭ دەڭگەيىنە, ورەسىنە جەتۋگە تالپىندى. مىنە, وسىنداي شىعارمالاردى تىرنەكتەپ, ىجداھاتتاپ ىزدەستىرىپ قاراسا, اباي ولەڭدەرىنە ارنالىپ جازىلعان جۇزدەن اسا اندەر مەن رومانستار بار ەكەن.
دەمەك, بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, قازاقستاندا, قازاقتىڭ ۇلتتىق توپىراعىندا رومانس جانە كلاسسيكالىق ءان مەكتەبى قۇرىلىپ, قالىپتاسىپ بولعان. قازاقتىڭ ءان مەكتەبى, ونىڭ مادەنيەتى ەشكىمنەن كەم ەمەس, دەڭگەيى ءبىر, ماقتان ەتۋگە تۇرارلىق, تىپتەن, ارتىقشىلىقتارى دا كوپ. شاھيمارداننىڭ ەندىگى الدىنا قويعان ماقساتى – وسى عاجايىپتى, اسىل قازىنانى قازاقستانعا عانا ەمەس, ءدۇيىم دۇنيەگە, كۇللى الەمگە پاش ەتىپ كورسەتۋ ەدى.
وسىلايشا, ۇلتتىق ءان كلاسسيكاسىمەن قاتار, ابايدىڭ ءان الەمىنە بويلاۋ باستالدى. ابايدىڭ ولەڭدەگى ارمانى مەن شاھيمارداننىڭ ونەردەگى ماقساتى وسىلايشا جاراسىپ, ءبىر ارنادا توعىستى. اۋەلدەن-اق ارمانى ۇلى اقىنعا دەگەن ماحابباتپەن ءبۇر جارىپ, ابايدى ونەردەگى ءپىرى ساناعان شاھيمارداننىڭ كونسەرۆاتوريا بىتىرگەندەگى ديپلوم جۇمىسىنىڭ ءوزى احمەت جۇبانوۆ پەن لاتيف حاميديدىڭ “اباي” وپەراسىنداعى اباي پارتياسى بولاتىن. بۇگىندەرى شاكەڭ: “اللا-اۋ, ءوزىم سول كەزدە قانداي باتىل بولعانمىن؟!” دەپ تاڭدانا, ميىعىنان ك ۇلىپ قويادى. ال, سول 1977 جىلى ابايدى اڭىراتىپ ەرەن جۇرەكپەن شىرقاعان سىرباز ستۋدەنتكە مەملەكەتتىك ەمتيحان كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى لاتيف اعا: “بۇل بالا بيىك ماتۋر, وبسۋجدەنيۋ نە پودلەجيت” دەپ بەس قويعىزىپ ەدى-اۋ. قازىرگى شاقتا بيبىگۇل – بۇلبۇل تولەگەنوۆا بولسا, شاھيمارداننىڭ اباي پارتياسىنداعى جان دۇنيەسىنەن, ءبىتىم-بولمىسىنان, بايسال قالپىنان, ءتىپتى, گريمدەلگەن كەزدەگى كەلبەت-اجارىنان دا ابايعا دەگەن مول-مول ۇقساستىقتار تاۋىپ, سۇيسىنە قايران قالىپ وتىرادى. لاتيف اعا دا “بەستى” بەكەر ەمەس, ءبىلىپ-اق قويعان ەكەن!
1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسى ءار قازاق ازاماتىنا وي سالعانى بەلگىلى. شاھيماردان سول ۋاقىتتاردا اباي ولەڭدەرىنە جازىلعان رومانستاردان كونتسەرت دايىنداپ جۇرگەن. تۇرتىنەكتەپ قاراپ ءجۇرىپ, كومپوزيتور ەركەعالي راحماديەۆتىڭ “قالىڭ ەلىم, قازاعىم, قايران جۇرتىم” رومانسىنا ۇشىراستى. ءسۇيىنىشتى ولجاعا جولىققانداي كەنەلىپ, كوڭىلى ءبىرتۇرلى بۇرلەنىپ قالدى. بىرقىدىرۋ ۋاقىتتان كەيىن قازاقستان كومپوزيتورلارى وداعىنىڭ پلەنۋمى بولدى. سوندا شاھيماردان ادەيى وسى رومانستى تاڭداپ, ساحناعا شىعىپ شىرقادى. كوپشىلىكتىڭ ىشىندەگى قاتپارلى بۋىرقانىس, قالىڭ شەر شىقتى. رومانستى ورىنداپ بولعاننان كەيىن قاراسا, ەكى-ءۇش اپايىنىڭ كوزدەرى جاسقا شىلانىپتى.
ءبىر قىزىعى, بۇل رومانستى راحماديەۆ ەرتەرەكتە, وتىز جاس شاماسىندا جازعان ەكەن. سودان ءاۋ باستا ەشكىم قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ىنتا ءبىلدىرىپ ورىنداي قويماعاسىن, ەلەۋسىز قالىپ, ۇمىتىلىپ كەتكەن شىعارما كورىنەدى. اۋەلى, سونداي ءبىر شىعارما جازعانى كومپوزيتوردىڭ ءوزىنىڭ دە ەسىنەن شىعىپ كەتكەن. بۇل ءجايت وعان دا وقىس جاڭالىق, توسىن سىيلىق بولدى. رومانس ۇلتتىق قاسىرەتتى, قازاق مۇراتىن كۇڭىرەنتىپ تۇر. جەلتوقسان وقيعاسىنان كەيىن مۇنداي شىعارمانى ورىنداۋعا دا ەرلىك كەرەك ەدى. ءاۋ دەگەندە سازگەر اعانىڭ دا جۇرەگى “وسى قالاي بولار ەكەن؟” دەگەندەي لۇپىلدەگەنىمەن, پافوسى كەرەمەت, الەمدىك دەڭگەيدەگى, الەۋەتى كۇشتى رومانسىنىڭ جاريا بولىپ, جارىققا شىققانىنا كەۋدەسىن قۋانىش كەرنەدى. سول قۋانىشپەن تىنىسى اشىلىپ, وسىنىڭ بايعازىسىنا دەپ, شاھيماردانداي ىزەتتى ىنىسىنە ارناپ اباي سوزدەرىنە تاعى دا التى رومانس جازىپ بەردى. تولەگەن مۇحامەدجانوۆ ءىزىن سۋىتپاي ءتورت رومانس شىعارىپ سىيلادى. ءسويتىپ, رەپەرتۋار مولايا بەردى. اباي كونتسەرتتەرىنىڭ ءتورت قۇبىلاسى تەڭەلىپ, ماڭدايى جارقىراپ, جولى اشىلىپ, ابايدىڭ ءان دارياسىنىڭ تيەگى وسىلاي اعىتىلدى.
دانا حاكىمنىڭ ءوز اندەرى مەن ولەڭدەرىنە جازىلعان رومانستاردان قۇرالعان العاشقى اباي كونتسەرتتەرىن كوپپەن بىرگە اقيىق ءانشى, ەلدىڭ سۇيىكتىسى, جۇسىپبەك ەلەبەكوۆتىڭ شاكىرتى جانىبەك كارمەنوۆ تە تىڭداعان بولاتىن. ءوزى دە شىڭعىستاۋدىڭ بەل بالاسى, اباي اۋلەتىنەن دەرلىك جانىبەك اباي الەمىن تەرەڭ ءتۇيسىنىپ تۇسىنەتىن, اسىرەسە, ۇلى اتاسىنىڭ ءان-مۋزىكا مۇراسىنىڭ بىلگىرى, قامقور جاناشىرى, ناسيحاتشىسى ەدى. ءجانىبەكتىڭ تالعامىنان تابىلىپ ۇناي قويۋ دا قيىننىڭ قيىنى. شاھيمارداننىڭ اباي ءاندەرىن كلاسسيكالىق مانەردە ايتۋى ءجانىبەككە ۇنادى. جارقىلداي ك ۇلىپ كەلىپ قولىن الىپ: “شاكە, قۇتتى بولسىن, ەندى ابايدىڭ كەلەسى كونتسەرتتەرىن ەكەۋمىز بىرگە وتكىزىپ, مەن جۇرگىزۋشىسى بولايىن” دەپ ۇسىنىس جاسادى. قارا ءتىلدىڭ سۇڭعىلا شەشەنى ەدى عوي اياۋلى جانىبەك, ءارى اباي ءانىن, فيلوسوفياسىن ۇعىپ, ءبىلىپ تۇرعان سوڭ نەسىن ايانسىن, ەكى دوس العاشقىسىن جامبىل فيلارمونياسىندا ء“اندى سۇيسەڭ, مەنشە ءسۇي” جانە ەكىنشىسىن “كوڭىل قۇسى قۇيقىلجىر شارتاراپقا” دەپ اتاپ, كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىعا ءبىر سەرپىلتىپ, ەكى لەكتسيا-كونتسەرتتى بەرىپ تە تاستادى. جۇرت سىلتىدەي تىنىپ ۇيىپ تىڭداپ وتىردى. جانىبەكتىڭ اڭگىمەسى, شاھيماردان ءانى دومبىرانىڭ قوس ىشەگىندەي ۇيلەسىپ, تىڭداعان جۇرتتى ءتانتى ەتتى. ابايدىڭ ۇلى جۇرەگىنىڭ مۇڭلىق ماحابباتىن, كۇرسىنىس-كۇڭىرەنىسىن, مۇڭ-شەرىن, وي-تولعانىسىن, ارماندارىن توگىلدىرە جىرلاپ, شىرقاپ, ءتۇسىندىرىپ باقتى. اباي دانالىعى حالىققا وسىلايشا العاش رەت سانالى تۇردە ءان ارقىلى ءبىر جۇيەگە ءتۇسىرىلىپ جەتكىزىلە باستادى.
شاھيماردان تراكتوۆكاسىنداعى اباي اندەرى مۇلدەم باسقاشا تۇرلەنىپ سالا بەرگەن. بايسال دا مۇڭدى, سۇلۋ دا سىمباتتى, كۇيلى دە ويلى. قاس شەبەر ىزعان گاۋھار تاستاي ءمىنسىز... ەكى دوستىڭ ابايعا بايلانىستى ارمان-جوسپارلارى كوپ ەدى. جانىبەكتەن قاپىدا كوز جازىپ قالعاننان كەيىن شاھيماردان ءبىر جىلداي ءان ايتا الماي ءجۇردى. سودان سوڭ اباي اتاسى مەن جانىبەك دوسىنىڭ رۋحىنا ارناپ “ولەڭ – ءسوزدىڭ پاتشاسى, ءسوز ساراسى” اتتى كونتسەرتىن ىشتەي مۇڭايا ءجۇرىپ, تەرەڭنەن تەبىرەنە ءجۇرىپ جالعىز بەرىپ ەدى.
ۇلى اقىننىڭ 150 جىلدىعى قارساڭىندا شاھيماردان ءانشى بايتاق قازاقستاندى ارالاپ, ەلۋدەن استام كونتسەرت قويدى. اباي ءاندەرىن الەم جۇرتشىلىعىنا تىڭداتىپ, مويىنداتتى. اباي ءاندەرى ونىڭ ونەرناماسىنىڭ ۇلكەن ءبىر ارناسى عانا.
مۋزىكا مادەنيەتىمىزدەگى ورنىن ويىپ تۇرىپ العان شاھيماردان قايدار ۇلى شەبەر ورىنداۋشىلىعى ارقىلى دۇنيەجۇزىلىك كلاسسيكانى جەتىك مەڭگەرگەن, ءاربىر كونتسەرتى تىڭدارمان جۇرەگىنە جول تاۋىپ جاتادى. ونىڭ رەپەرتۋارىنان چايكوۆسكي, راحمانينوۆ, شۋبەرت, برامس, ۆەردي, موتسارت سياقتى كومپوزيتورلاردىڭ اندەرى مەن رومانستارى كەڭ ورىن العان. سونداي-اق, اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ءسوليسى رەتىندە الەمدىك ايتۋلى وپەرالاردىڭ باس قاھارماڭدارىنىڭ بەينەلەرىن دە ءساتتى سومداپ كەلەدى. پارتيالارىنىڭ اتىنا قاراپ-اق اڭعارساق: اباي, ريگولەتتا, جەرمون, اموناسرو, ەسكاميلو, گريازنوي, تومسكي, جانبوتا, سكارپيا. كەيىن بۇل تىزىمگە مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتاندىرعان ۇلت ۇرانشىسى بۇقار جىراۋ پارتياسى كىردى.
كونسەرۆاتوريا ۇستازى, پروفەسسور ءابىلوۆ قىرىقتان استام ءانشى تاربيەلەدى, ولاردىڭ اراسىندا حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتتارى ا.يبراەۆ, د.ۋاشەۆ, م.تويكەنوۆ, ت.مۇساباەۆ, د.حامزينا, ج.عابدۋللينا سياقتى دارىڭدار بار. ءانشى, سونىمەن قاتار, قوعامدىق قىزمەتكە جانە قازاقستان مەن شەتەلدەگى ءتۇرلى ءداستۇرلى كونكۋرستاردىڭ جيۋري مۇشەسى رەتىندەگى پارىزدى جۇمىسقا دا كوپ ءمان بەرەدى. اتاپ ايتار بولساق, ولاردىڭ ىشىندە فينليانديا, يتاليا, اۆستريا مەن شۆەتسياداعى ء“ححى عاسىر ونەرى”, ماسكەۋدەگى “حالىقارالىق ورىس رومانسياداسى”, قازانداعى ر.ياحين اتىنداعى, ۋفا مەن كيەۆتەگى انشىلەر كونكۋرستارى بار.
شەتەلدىڭ انسۇيەر قاۋىمى شاھيمارداندى سوڭعى ون جىل كولەمىندە بەك تانىپ, قاتتى قادىرلەيدى. ول لوندوننىڭ ايگىلى باربيكان ورتالىعىندا ۇلىبريتانيانىڭ كامەرالىق وركەسترىمەن, ءپاريجدىڭ ەڭ مىقتى پلەيەل زالىندا, ماسكەۋدەگى كومپوزيتورلار وداعىنىڭ زالىندا, چايكوۆسكي اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ كىشى زالىندا ءان شىرقادى. باۋىرلاس مەملەكەت – تۇركيانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى س.دەميرەلدىڭ قامقورلىعىمەن قويىلعان “ارارات تۋرالى اڭىز” وپەراسىنداعى احمەت ءرولىن تۇرىكشە ورىنداعان تۇڭعىش قازاق. شاكەڭنىڭ گاسترولدە ساپارلاپ جۇرەر قالالارى: لوندون, پاريج, تەل-اۆيۆ, حەلسينكي, ستوكگولم, بەرلين, موسكۆا, ىستامبۇل, انكارا, كيەۆ, ۆيلنيۋس, تاللينن, تاشكەنت, ۋفا, باكۋ, قازان بوپ ارى قاراي جالعاسىپ جاتسا, ول دا قازاعىنىڭ مەرەيى.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ “بەيبىتشىلىك كۇرەسكەرى” سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, اتاقتى اقىن وسمان تۋركاي شاھيمارداننىڭ ونەرىن: “بۇل – قازاقستاننىڭ ۇلتتىق جانە ينتەرناتسيونالدىق قۇندىلىقتارىن شەكسىز سۇيە, رياسىز ۋاعىزداۋ” دەپ باعالادى. ال ەندى بەلگىلى يتاليان ءجۋرناليسى سيلۆيو يپپوليتي: “ەگەر شاھيماردان اباي پارتياسىن, ۆەرديدىڭ ريگولەتتاسىن ميلانداعى “لا-سكالا” تەاترىندا ورىندايتىن بولسا, مەن ونى كۇندە كەلىپ تىڭداۋدان جالىقپاس ەدىم” دەپ ەرەكشە ءىلتيپات ءبىلدىرۋى ءبىزدىڭ قولىمىزداعى التىننىڭ قادىرىن ودان سايىن ارتتىرا تۇسكەندەي.
وسى ايتىلعانداردان شاكەڭنىڭ ەل مەن ەل اراسىنداعى دوستىق دانەكەرى, اق نيەتتى ونەر قارلىعاشى ەكەنىن اڭعارار ەدىك. سوعان وراي قايراتكەر ءانشىنىڭ ءار كۇنى ايشىقتى وقيعا, ايتۋلى جايتتەرمەن ءورنەكتەلگەن. مىسالى, وتكەن ناۋرىز ايىنىڭ 10-ىندا وعان ماسكەۋ قالاسىندا حالىقارالىق شىعارماشىلىق اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى اتاعىن وسىناۋ ءمارتەبەلى ۇيىمنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى گ.گلادىشەۆ ءوز قولىنان تابىس ەتتى. مۇنداي قۇرمەتكە يە بولعاندار ىشىندە يرينا ارحيپوۆا, شىڭعىس ايتماتوۆتار بولعاندىعىن ەسكەرسەك, شاھيماردان تۇلعاسى دا شىڭداعى شىنارداي بيىكتەي تۇسپەك.
شاھيماردان ءساۋىردىڭ باسىندا ءانشى شاكىرتتەرىن ەرتىپ, ەۋروپاداعى ونەر ساپارىنا اتتانىپ كەتكەن بولاتىن. ۆەنادا دا, يتاليانىڭ ۆينچەسسا قالاسىندا دا ەلباسى اشىپ بەرگەن ونەر جولى ولجالى بولدى. 15 مەملەكەتتىڭ ىشىنەن وزا شاپتى. ستۋدەنتتەر اراسىندا ەميل ساقاۋوۆ قازاقتىڭ حالىق ءانى – “اق قۋراي” مەن ابايدىڭ – “ەسىڭدە بار ما جاس كۇنىڭ” رومانسىن ايتىپ ءبىرىنشى ءجۇلدەنى يەمدەنسە, كاسىبي انشىلەر اراسىندا قوستاناي فيلارمونياسىنىڭ ءانشىسى گۇلميرا ۇمبەتوۆا گران-ءپريدى جەڭىپ العان. ون بەس كۇندىك ساپاردان شاھيماردان ۇستاز بۇعان اسا قۋانىشتى بوپ ورالدى ەلگە.
ءيا, ءان قۋانىشى جانعا ميات, ءان ماعىناسىنىڭ ايتارى كوپ.
قورعانبەك امانجول.
سوڭعى جاڭالىقتار
زاڭگەرلەر جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ تۇجىرىمداماسىن تالقىعا سالدى
اتا زاڭ • كەشە
ەكونوميكالىق قىلمىسقا قاتىسى بارلار تىزىمگە الىنادى
ەكونوميكا • كەشە
