عىلىم • 11 اقپان، 2021

كۇن سوزدىگى: ماتيلدا ەففەكتىسى

111 رەت كورسەتىلدى

ماتيلدا ەففەكتىسى – ايەلدەردىڭ عىلىمعا قوسقان ۇلەسىن جۇيەلى تۇردە جوققا شىعارۋ، ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ قۇنىن تومەندەتۋ جانە ايەلدەردىڭ اتقارعان جۇمىسىن ارىپتەس ەرلەردىڭ يەلەنۋى.

بۇل ەففەكت جايىندا العاش رەت دجوسەلين گەيدج (1826-1898) ءوزىنىڭ «ايەل ونەرتاپقىش رەتىندە» اتتى وچەركىندە سيپاتتاعان. ال «ماتيلدا ەففەكتىسى» تەرمينىن 1993 جىلى تاريحشى مارگارەت ۆ.روسسيتەر ەنگىزگەن. مۇنداي شەتتەتۋگە ۇشىراعانداردىڭ ءبىرى فيزيكا سالاسى بويىنشا نوبەل سىيلىعىن العان العاشقى ايەل، كورنەكتى عالىم ماريا سكلودوۆسكايا-كيۋري (1867-1934). ول ۇمىتكەرلەر قاتارىنا نوبەل سىيلىعى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى، شۆەد ماتەماتيگى ماگنۋس گيوستا ميتتاگ-لەففلەر مەن كۇيەۋى پەر كيۋريدىڭ وتىنىشىمەن عانا ەنگىزىلدى. ماريا سكلودوۆسكايا-كيۋري ەشقاشان فرانتسيا عىلىم اكادەمياسىنا قابىلدانباعان. 1960 جىلداردىڭ اياعىندا دجوسەلين بەلل بەرنەلل العاشقى راديوپۋلسارلاردى اشقان ەدى. اتالعان جاڭالىق ءۇشىن 1974 جىلى فيزيكا سالاسىنداعى نوبەل سىيلىعى ونىڭ جەتەكشىسى ەنتوني حيۋيش پەن مارتين رايلعا بەرىلىپ، دجوسەلين بەرنەلل ەسىمى ۇمىتىلدى.

بىراق جاس عالىمنىڭ نوبەل سىيلىعىنان شىعارىلۋىن فرەد حويل سىندى تانىمال استرونومدار سىنعا الدى.

1991-2005 جىلدارداعى مىڭنان استام عىلىمي جاريالانىمداردى تالداۋدىڭ نەگىزىندە، ەر عالىمدار ايەلدەرگە قاراعاندا ەر اۆتورلاردىڭ جاريالانىمدارىنان ءجيى دەرەك كەلتىرەتىندىگى انىقتالعان.

سوڭعى جاڭالىقتار

اقجايناق استانا

ەلوردا • كەشە

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار