اقتوبە قالاسىنىڭ 41-رازەزد اۋدانىندا احمەدجان قويشىعۇلوۆ اتىندا كوشە بار. ال ونىڭ قانداي ادام بولعانىن, قاي داۋىردە ءومىر سۇرگەنىن, ەلىمىزگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن كوپشىلىك جۇرت بىلە بەرمەيدى. بىلمەگەندىكتەن دە, كەيىنگى كەزدەردە كوشەلەرگە كىم-كورىنگەننىڭ ەسىمى بەرىلەتىن بولدى دەپ ورىنسىز كىنالاپ جاتادى. ەگەر الدىن الا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ, كوشە اتاۋى بەرىلگەن تۇلعا تۋرالى جان-جاقتى ماعلۇمات بەرىلسە, ومىردەن ءوتىپ كەتكەن ادامدى بۇلاي جاڭساق عايباتتاۋعا ورىن قالماس ەدى. ءبىز بىلەتىن جانە وسى ماقالانىڭ ارقاۋى بولعان احمەدجان قويشىعۇل ۇلى ءىرى تۇلعا, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى.
اقتوبە قالاسىنىڭ 41-رازەزد اۋدانىندا احمەدجان قويشىعۇلوۆ اتىندا كوشە بار. ال ونىڭ قانداي ادام بولعانىن, قاي داۋىردە ءومىر سۇرگەنىن, ەلىمىزگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن كوپشىلىك جۇرت بىلە بەرمەيدى. بىلمەگەندىكتەن دە, كەيىنگى كەزدەردە كوشەلەرگە كىم-كورىنگەننىڭ ەسىمى بەرىلەتىن بولدى دەپ ورىنسىز كىنالاپ جاتادى. ەگەر الدىن الا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ, كوشە اتاۋى بەرىلگەن تۇلعا تۋرالى جان-جاقتى ماعلۇمات بەرىلسە, ومىردەن ءوتىپ كەتكەن ادامدى بۇلاي جاڭساق عايباتتاۋعا ورىن قالماس ەدى. ءبىز بىلەتىن جانە وسى ماقالانىڭ ارقاۋى بولعان احمەدجان قويشىعۇل ۇلى ءىرى تۇلعا, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى.
باستاۋ
مەنىڭ الدىمدا قۇجاتتار جاتىر. بۇلاردى ونىڭ جاقىن ءىنىسى, مەنىڭ سىنىپتاس دوسىم, ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ بەلگىلى مامانى سانسىزباي قۋاتوۆ ەلىمىزدىڭ ورتالىق مۇراعاتتارىنان سۇراتىپ الدىرعان. ونىڭ كوپشىلىگى قايراتكەردىڭ ءبىر كەزدە ءوز قولىمەن تولتىرىلعان ءىس قاعازدارى. 1964 جىلدىڭ 2 قاڭتارىندا ورىس تىلىندە جازىلعان ءومىربايانىندا ول مىناداي دەرەكتەر بەرەدى. «مەن, قويشىعۇلوۆ ا.ق. 1905 جىلى اقتوبە وبلىسىنىڭ ويىل اۋدانىندا اقشاتاۋ اۋىلدىق كەڭەسىندە كالينين ۇجىمشارىندا كەدەي-شارۋانىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلىپ, 1922 جىلعا دەيىن تۇردىم. اكەم قويشىعۇل اجايپوۆ ۇستا بولدى, 1945 جىلى دۇنيەدەن ءوتتى. شەشەم 1951 جىلى قايتىس بولدى. 1912 جىلدان 1918 جىلعا دەيىن ەكى كلاستىق ورىس-قىرعىز ۋچيليششەسىندە, 1918 جىلدان 1921 جىلعا دەيىن ورىنبور قالاسىندا مۇعالىمدەر سەمينارياسىندا وقىدىم. قازان توڭكەرىسىمەن بايلانىستى وقۋدىڭ ءۇشىنشى كۋرسىنان كەتتىم...
1922-1924 جىلدار ارالىعىندا ورال قالاسى, قاراتوبە, ويىل كەنتتەرىندەگى بايلانىس جۇيەسىندە پوشتالىق-تەلەگرافتىق قىزمەتكەر بولىپ جۇمىس جاسادىم. 1924 جىلدان 1927 جىلعا دەيىن قىزىل ارميادا ءوز ەركىممەن قىزمەت ەتىپ, ساراتوۆ قالاسىنداعى اتتى اسكەر بولىمىندە ۆزۆود كومانديرى بولدىم.
اسكەر قاتارىنان ورالعاننان كەيىن, ەكى جىل سوت-تەرگەۋ ورگاندارى جۇيەسىندە جۇمىس ىستەدىم. ماڭىزدى ىستەر بويىنشا تەرگەۋشى, اۋداننىڭ پروكۋرورى قىزمەتتەرىن اتقاردىم. 1929 جىلدان 1938 جىلعا دەيىن ەلىمىزدىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە جاۋاپتى قىزمەتتەردە ىستەدىم.
1938 جىلدان 1939 جىلعا دەيىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىندە, 1939-1940-جىلدار ارالىعىندا قازاق كسر-ىنىڭ اۆتوكولىك حالىق كوميسسارياتىن باسقاردىم. 1940-1942-جىلدارى حالىق كوميسسارلارى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, قازاق كسر-ى مەملەكەتتىك باقىلاۋ حالىق كوميسسارى قىزمەتتەرىندە جۇمىس ىستەدىم.
1942 جىلدان 1947 جىلعا دەيىن قازاقستان ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ قورعانىس ونەركاسىبى بويىنشا حاتشىسىنا, مۇنان كەيىن ءۇشىنشى حاتشىسىنا سايلانىپ, پارتيانىڭ باسشىلىق قىزمەتتەرىن جۇرگىزدىم.
1947-1950-جىلدارى قىزىلوردا وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى, ودان كەيىن ءۇش جىل قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ جانىنداعى سۋ شارۋاشىلىعى باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, 1954-جىلدارى ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمدارىن اتقاردىم.
1955 جىلدان 1961 جىلعا دەيىن قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى جانىنداعى قونىستانۋشىلاردى ورنالاستىرۋ جانە ۇيىمداستىرۋ باس باسقارماسىن باسقارىپ, سول جىلدىڭ قاراشا ايىندا وداقتىق ماڭىزى بار زەينەتكەرلىك دەمالىسقا شىقتىم.
1922 جىلدان 1932 جىلعا دەيىن كومسومول مۇشەسى, 1932 جىلدان كوكپ مۇشەسىمىن, پارتيالىق جازام جوق.
العان ماراپاتتارىم: ەكى «قىزىل جۇلدىز», ەڭبەك قىزىل تۋ, I دارەجەلى ۇلى وتان سوعىسى جانە «قۇرمەت بەلگىسى» وردەندەرى. « ۇلى وتان سوعىسىندا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن», «گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن», باسقا دا بىرنەشە مەدالدار.
ۇيلەنگەنمىن, ايەلىم, ەكى ۇلىم, ءبىر قىزىم بار. بالالارىم جوعارى ءبىلىمدى, ءوز ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى».
مىنە, وسىدان ءبىر جىلى كەم, ەلۋ جىل بۇرىن, ءوز قولىمەن جازىلعان رەسمي قۇجاتتان ەلى ءۇشىن قىزمەت ەتكەن ازاماتتىڭ بۇكىل ءومىر جولى كورىنىپ تۇر. ءبىز سول ونەگەلى عۇمىر, ۇلكەن ەڭبەكتىڭ ءۇش كەزەڭىن عانا وي ەلەگىنەن وتكىزبەكپىز.
مەمۋارداعى مالىمەت
الدىڭعى ەسىمدى بۇگىندە كۇللى الەم بىلەدى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ شەشۋشى جىلدارىندا اسا وڭتايلى قارۋ جاساعان جانە ونى كەيىن جەتىلدىرگەن مامان. سول ەسىمى اڭىزعا اينالعان اتاقتى م.ت.كالاشنيكوۆتىڭ «قارۋ جاساۋشى-كونسترۋكتوردىڭ جازبالارى» دەپ اتالعان كىتابى بار. 1992 جىلى ماسكەۋدىڭ اسكەري باسپاسى اسكەري مەمۋارلار سەرياسى بويىنشا شىعارعان (كالاشنيكوۆ م.ت. زاپيسكي كونسترۋكتورا-ورۋجەينيكا / ليتەراتۋرنايا زاپيس م.م.مالىگينا. – م.:ۆوەنيزدات, 1992. – 304, [28] س. – (ۆوەننىە مەمۋارى). – 50 000 ەكز. – ISBN 5-203-01290-3).
وسى كولەمدى كىتاپتا اۆتور قازاق كسر ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ قورعانىس ونەركاسىبى جونىندەگى حاتشىسى قىزمەتىن اتقارعان قويشىعۇلوۆ تۋرالى دا جازادى. ءبىز كىتاپتىڭ سول تۇسىن تولىق اۋدارىپ ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
* * *
«سوعىس كەزىندە قولىندا ءوز بەتىمەن جاساعان پيستولەت-پۋلەمەتى بار جارالى اعا سەرجانتتىڭ اياق استىنان پايدا بولۋى تالايلاردى, ونىڭ ىشىندە, سۇيەگىنە دەيىن كاسىپقوي اسكەري ادامعا بىرقاتار كۇدىك تۋدىراتىنى تۇسىنىكتى ەدى: قارۋ قايدان ءجۇر, قانداي ماقسات؟ مەنىڭ ويدا جوقتا ساپ ەتە ءتۇسۋىمدى وبلىستىق اسكەري كوميسسارياتتىڭ اديۋتانتى تاپ سولاي قابىلدادى. مەن وعان جارالى بولۋىما بايلانىستى دەمالىستا بولعان كەزدە پيستولەت-پۋلەمەتتىڭ جاڭا ۇلگىسىن جاساعانىمدى جانە وزىممەن بىرگە سونى الىپ كەلىپ وتىرعانىمدى بايانداعانىمدا, ونىڭ شىن مانىندە ەسى شىعىپ كەتتى.
مەن اسكەري كوميسساردىڭ وزىنە جەتە المادىم, اديۋتانتتىڭ بۇيرىعى بويىنشا تابان استىندا تۇتقىنعا الىندىم. پيستولەت-پۋلەمەتتىڭ ۇلگىسىن مەنەن سول جەردە تارتىپ الدى, بەلبەۋىمدى شەشتىردى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اسقان قىراعىلىق تانىتىلدى جانە ول جەردە ەشكىمگە رەنجۋدىڭ رەتى دە جوق ەدى. ماعان ءبارى ايقىندالعانىن, تەز شەشىلۋىن كۇتىپ جاتۋدان باسقا ەشتەڭە قالمادى.
* * *
ءۇشىنشى تاۋلىك ءوتتى, ال مەنىڭ تاعدىرىم ءالى شەشىلگەن جوق. ءبىر مەزەتتە تۇسكە قاراي ەسىك اشىلىپ, تابالدىرىقتان اسكەري كوميسسارياتتىڭ مەنى سونشالىقتى ازاپ شەكتىرىپ, قاپالاندىرعان اديۋتانتى كورىندى. ول ماعان بەلبەۋىمدى, پيستولەت-پۋلەمەتىمدى قايتارىپ بەردى جانە سونداي جىلى سويلەپ:
– جولداس اعا سەرجانت, تومەن ءتۇسىڭىز. وندا ءسىزدى كولىك كۇتىپ تۇر. تەك اۋەلى ءوزىڭىزدى تارتىپكە كەلتىرىڭىز, – دەدى.
باسپالداق بويىمەن تۇسكەنىم سول ەدى, پودەزدەن-اق كوشەدە, شىنىندا دا, قارا ءتۇستى جەڭىل كولىكتىڭ تۇرعانىن كوردىم. اديۋتانت قولىمەن ونى كورسەتىپ, ەسىگىن اشۋدى ۇمسىندى. ەندى مەنىڭ باس قاتىرۋىما تۋرا كەلدى: مۇنداي قۇرمەت نە ءۇشىن, كىم ماعان قامقورلىق جاساپ وتىرعان؟
كولىككە وتىرعان سوڭ مۇنىڭ ءمانىسىن جانىمداعىلاردان سۇرادىم. ولار بىردەن:
– قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ورتالىق كوميتەتىنە, ورتالىق كوميتەت حاتشىسى جولداس قويشىعۇلوۆقا ءسىزدى جەتكىزۋگە بۇيرىق بولدى, – دەپ كەسىپ ايتتى.
* * *
قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى مەنى ىقىلاس قويىپ تىڭدادى. ول, ارينە, قولونەرشىلىكپەن قولدان جاسالعان قارۋدىڭ مەيلىنشە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىنىن بىردەن ءتۇسىندى. وعان تەحنيكالىق قۇجاتتار نەگىزدەلىپ دايارلانۋى كەرەگىن دە ءبىلدى. ءالى دە ونىڭ بىرنەشەۋىن جانە جەتىلگەن ءتۇرىن جاساۋ كەرەك بولاتىن. تەك ونى قايدا جاساۋعا بولادى؟ جولداس قويشىعۇلوۆ تەلەفون تۇتقاسىن الىپ, ءوزىن بىرەۋمەن جالعاستىرۋدى سۇرادى. سوسىن ماعان بۇرىلىپ:
– بىزدە قارۋ جاساۋ ءىسىنىڭ اسقان بىلگىرى بار. شىندىعىندا, ول اۆياتسيالىق, ەكىنشى رانگاداعى اسكەري ينجەنەر كازاكوۆ – ماسكەۋدىڭ اۆياتسيالىق ينستيتۋتىنىڭ فاكۋلتەت دەكانى. مەن ونى قازىر وسىندا شاقىردىم. مىنە, ەندى, سونىمەن بىرگە جۇمىس ىستەيتىن بولاسىڭ. فاكۋلتەتتەگى جوعارى كۋرستىڭ ستۋدەنتتەرى سىزدەرگە تەحنيكانى جوبالاۋدى, سىزۋدى, ەسەپتەۋدى ۇيرەتىپ, جاردەمدەسەدى. وندا ءبارىن قايتا جاساۋعا, جەتىلدىرىلگەن ۇلگىلەرىن دايارلاۋعا بايلانىستى جۇمىستاردى جاقسى مەڭگەرە الاسىزدار. بۇل ىستە ولاردىڭ باي تاجىريبەلەرى بار. قۇرال-سايماندارمەن, قوندىرعىلارمەن دە جاقسى جابدىقتالعان. مەن ول جەردە بىرنەشە رەت بولدىم. ينستيتۋتتا جۇمىس ىستەيتىن كوپتەگەن مامانداردى, عالىمداردى بىلەمىن, – دەدى.
كازاكوۆ كەلگەسىن:
– اندرەي يۆانوۆيچ, اعا سەرجانتتى ءوزىڭىزدىڭ قامقورلىعىڭىزعا الۋدى وتىنەمىن. ونىڭ سىزگە ۇسىناتىنى بار, مەنىڭ ويىمشا, بۇل ءىس قىزىقتى جانە بولاشاعى ايقىن ءىس. جاس كونسترۋكتورعا جاردەمدەسىپ, ۇلگىنى بىرگە جاساپ كورىڭىزدەر. جۇمىس بارىسى تۋرالى ماعان حابارلارسىزدار. اتۋ سىناعى جۇرەر كەزدە, بىردەن حابار ايتىڭىزدار. پيستولەت-پۋلەمەتتىڭ العاشقى سىناقشىسى بولعىم كەلەدى. تابىس تىلەيمىن, – دەپ شىعارىپ سالدى.
* * *
ينستيتۋتتا جۇمىس توبى قۇرىلدى. (كۇندەلىكتى جۇمىس جاعدايىندا ونى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ارناۋلى توبى دەپ اتادىق). وعان پيستولەت-پۋلەمەتتىڭ بۇدان ارعى ۇلگىلەرىمەن اينالىسۋ تاپسىرىلدى.
* * *
سىناق قالانىڭ سىرتىندا, تاۋدا وتەتىن بولدى. قويشىعۇلوۆ الدەبىر گەنەرال-مايورمەن بىرگە كەلدى. پيستولەت-پۋلەمەتتىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, ونىڭ قالتقىسىزدىعىن ءبىرىنشى بولىپ تەكسەردى. گەنەرال-مايور قارۋدىڭ جۇمىسى جونىندە ءوزىنىڭ ويىن ءبىر سوزبەن ءبىلدىردى:
– جاقسى.
– نەسى بار, اسكەري مامان جوعارى باعا بەردى, – دەدى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى قويشىعۇلوۆ ماعان جاقىن كەلىپ. – راسىندا دا, وسى ءسوز شىندىققا سايكەس كەلە مە, سوعان ءوزىم جەكە كوز جەتكىزگىم كەلەدى. بۇعان جاس كونسترۋكتور قالاي قارايدى؟ قارسى بولماي ما؟
مەن ءوزىمنىڭ ريزالىعىمدى ءبىلدىردىم.
ول ۇلگىنى ۇلكەن قۇلشىنىسپەن سىناپ كوردى. ءسىرا, پيستولەت-پۋلەمەتتىڭ ءىس-قيمىلى قاتتى ۇناعان بولۋ كەرەك. ونىڭ اتۋعا اۋەستەنگەنى سونداي, ءبىز وزىمىزبەن بىرگە الىپ كەلگەن پاتروننىڭ قالاي تاۋسىلعانىن اڭعارماي قالدىق. ورتالىق كوميتەتتىڭ حاتشىسى جەردەن كوتەرىلىپ, بارلىعىمىزعا ۇلگىلى جۇمىسىمىز ءۇشىن العىس ايتتى جانە ماعان:
– سەن كەرەمەت ەڭبەكتەندىڭ. الايدا, ءبىزدىڭ پىكىرىمىز ءالى دە اقىرعى ەمەس. ءبىز تەك ءسىزدىڭ تابىستارىڭىزعا بىرگە قۋانا الامىز. شەشۋشى ءسوزدى ەندى اتىس قارۋىنىڭ ماماندارى ايتادى. سوندىقتان, جولداس كالاشنيكوۆ, سامارقاندقا بارۋعا جينالىڭىز. وندا قازىر دزەرجينسكي اتىنداعى ارتيللەريا اكادەمياسى ورنالاسقان.
سول جەردە جانە كازاكوۆكا نازار اۋدارىپ:
– اندرەي يۆانوۆيچ, سىزدەن ورتا ازيا اسكەري وكرۋگىنىڭ اسكەري كەڭەسىنە جانە سامارقاندتاعى پروفەسسور بلاگونراۆوۆقا ۇسىنىس حات ازىرلەۋىڭىزدى سۇرايمىن. مەن ولارعا ءوزىم قول قويامىن, – دەدى.
قاتەلەسۋ جانە كەشىرىم
سوعىسقا دەيىن تاعدىرىن قازاقستانمەن بايلانىستىرعان كالاشنيكوۆتىڭ كەيىن ەسىمى الەمگە تانىلعان, قانداي اتاقتى ادام بولعانى كوپشىلىككە بەلگىلى. ول ءوزىنىڭ مەمۋارىن دا ارادا جارتى عاسىر وتكەننەن سوڭ جازىپ وتىر. ۋاقىت ۇلكەن كىسىنىڭ جادى كوپ نارسەنى كومەسكى تارتتىراتىنى كەزدەسىپ تۇراتىن جاعداي. كونسترۋكتور دا ءبىر كەزدەگى وقيعانى, وزىنە قامقور بولعان باسشىنىڭ ەڭبەگىن سول كۇيى ەسىندە ساقتاعانمەن, اتى-ءجونىن جازعاندا قاتەلەسەدى. ارينە, ءوزى ومىردەن الدەقاشان وتكەنمەن احمەدجان قويشىعۇلوۆتىڭ ارتىندا قالىڭ ەل, وتباسى, بالا-شاعاسى, ۇرپاعى بار. جاسى ۇلعايعانمەن جولداسىنىڭ دا كوزى ءتىرى. قىزى ءاسيا احمەدجانقىزى وقىمىستى ادام. كىتاپتان اكەسى تۋرالى جازىلعان جولداردى وقيدى. سوسىن وسى ءبىر-ەكى جىلدىقتا, كالاشنيكوۆ قازاقستانعا كەلگەن كەزدە كىتاپ تۋرالى العىسىن, پىكىرىن ايتىپ حات تاپسىرادى.
ءىرى ادام ءار كەزدە ىرىلىگىن كورسەتەدى عوي, اتاقتى كونسترۋكتور ونى ەلەۋسىز تاستاي سالماي, مىناداي جاۋاپ حات جازىپتى:
«قۇرمەتتى ءاسيا احمەدجانقىزى!
ءسىزدىڭ حاتىڭىزدى قىزىعىپ وقىپ شىقتىم جانە ول جەتپىس جىل بۇرىن وتكەن وقيعالاردى ەسكە سالدى. سول الىس جىلداردا ءسىزدىڭ اكەڭىزدىڭ نازار سالىپ, باعا جەتپەس كومەك كورسەتۋىنىڭ, ىقپال جاساۋىنىڭ ارقاسىندا مەنىڭ تاعدىرىم تۇبىرىمەن وزگەردى. مەن قارۋ جاساۋشى-كونسترۋكتور بولدىم!
ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىنەن كۇنى-ءتۇنى باس بۇرا الماي جۇرگەنىنە قاراماستان, ول مەنىڭ العاشقى قارۋىمنىڭ ۇلگىسى – قولدان جاسالعان پيستولەت-پۋلەمەتتى ىلگەرىلەتۋگە ءىس جۇزىندە جاردەم بەرىپ, سوعىس كەزىندە قازاقستانعا قونىس اۋدارعان اسكەري ماماندارعا قاۋىشتىردى. سول ارقىلى مەن اتىس قارۋىن جاسايتىن كونستۋكتورلىق جۇمىسقا قوسىلدىم.
كەشىگىپ تە بولسا, مەن ءوزىمنىڭ ەستەلىك كىتاپتارىمدا ءسىزدىڭ اكەڭىزدى «قايشىعۇلوۆ» دەپ قاتە اتاعانىم ءۇشىن كەشىرىم سۇرايمىن.
حابارىڭىز جانە قۇتتىقتاۋىڭىز بەن تىلەگىڭىز ءۇشىن شىن جۇرەكتەن العىس ايتامىن. شىن كوڭىلدەن سىزگە, ءسىزدىڭ تۋىسقاندارىڭىزعا دەنساۋلىق, جاقسىلىقتار تىلەيمىن!
باس كونسترۋكتور, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ باتىرى, ەكى مارتە ەڭبەك ەرى, گەنەرال-لەيتەنانت م.ت.كالاشنيكوۆ» دەپ قول قويعان. حات وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا جازىلعان.
«قويشىعۇلوۆتىڭكءوك ارباسى»
اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆتىڭ ءوزى باستاماشى بولىپ قابىلداتتىرعان «كوركەيە بەر, تۋعان جەر!» اكتسياسى بار. بيىل ەكىنشى جىل جالعاسۋدا. وسى شارا احمەدجان اعامىزدىڭ ەل ىشىندە اڭىزعا اينالعان ءىس-ارەكەتىن ەسىمە سالادى. رەسپۋبليكا باسشىلىعىندا قىزمەت ىستەگەن جىلدارىندا ءوزىنىڭ تۋعان اۋدانىنا بىرنەشە كوك اربا جىبەرگەن عوي. قازىرگى جاستار اربانىڭ ول كەزدەگى قادىرى تۇگىلى, ونىڭ نە ەكەنىن دە كوز الدارىنا ەلەستەتە الماۋى مۇمكىن. ارينە, سوعىستان كەيىنگى تۋعان ۇرپاق بىلەدى اربانى, بىرنەشە ءتۇرى بار ونىڭ. وگىزگە جەگەتىن ىردۋان اربا. ال مىناۋ سالىستىرمالى تۇردە اتقا جەگۋگە دە ىڭعايلى, ارناۋلى زاۋىتتان شىققان اسەم كوك اربا. ول زاماندا مۇنداي ارباعا مىنگەن ادام باي بالاسىنداي شالقىپ وتىرادى. وڭىردە مۇنان وزگە ونداي اربا جوق, سوندىقتان, حالىق «قويشىعۇلوۆتىڭ كوك ارباسى» دەپ اتاپ كەتكەن. وسىنى انا جىلى بىرەۋ قاتەلەسىپ, باسپاسوزدە «قويشىعۇلوۆتىڭ كوك شايى» دەپ جازدى. كوك شاي ەمەس, ءوزىنىڭ تۋعان جەرى اقشاتاۋعا جاشىكتەپ ءۇندى شايىن جىبەرگەن كەزدەرى دە بولعان. الىستا جۇرسە دە اعامىزدىڭ تۋعان اۋدانى, تۋعان جەرىنە دەگەن ساعىنىشى, سالەمدەمەسى بۇل. ءستاليننىڭ «شاش ال دەسە باس الاتىن» قاتال زامانىندا دا مۇنى ەشكىم قىزمەت بابىن پايدالانۋ دەپ ايىپتاماعان, تۇسىنگەن. ەگەر ازاماتتىڭ ءوزىنىڭ وتباسىنا, تۋما-تۋىسقاندارىنا, تۋعان جەرىنە شاپاعاتى, قايىرى تيمەسە قانداي ادام بولعانى. مەن بۇل جەردە زاڭدى, تازالىقپەن بولاتىن جاقسىلىقتار تۋرالى ايتىپ وتىرمىن.
زەينەتكەر بولىپ جءۇءرىپ تە
باسشىلىق قىزمەتتەن الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا زەينەتكەرلىككە شىعىپ كەتسە دە, ءوزىنىڭ سانالى عۇمىرىندا ءدۇمدى جەرلەردە قىزمەت اتقارعان احمەدجان اعانىڭ سول كەزدەگى استانامىز الماتىدا ابىروي-بەدەلى جوعارى بولعان. ءار قوعامنىڭ ءوزىنىڭ جۇمىس ءادىسى بار. كەڭەستىك زاماندا جول, كوپىر, بوگەت سىندى ءىرى نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن جوسپارعا ەنگىزۋ اقىرەت ەدى. وسى قيىندىقتاردى قويشىعۇلوۆتىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن, جەتپىسىنشى جىلدارى ويىل اۋدانىنىڭ باسشىلىعىندا بولعان ازاماتتار جەڭىلدەتىپ جۇرەدى. سونىڭ ارقاسىندا ويىل وزەنىنەن, كەلباتىردان حالىققا قازىرگە دەيىن قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان بەرىك كوپىر تۇرعىزىلادى, تاس جولدار, ونداعان بوگەتتەر, توعاندار سالىنادى. بۇل شارۋالاردىڭ كىلتىن احمەدجان قويشىعۇلوۆتىڭ قالاي تاپقانى جايىندا سول تۇستا ويىل اۋداندىق جول مەكەمەسىن باسقارعان ءارى جاقىن ىنىلەرى, مارقۇم اققالي بەرعاليەۆ قىزىق حيكايا ەتىپ شەرتۋشى ەدى.
اقتوبە توپىراعىندا تۋىپ, قوعام قايراتكەرىنە, رەسپۋبليكا باسشىلىعىنا دەيىن كوتەرىلگەن احمەدجان قويشىعۇلوۆ ەلىم, اقتوبە ايماعى دەپ ومىردەن ەڭىرەپ وتكەن ەرلەردىڭ ءبىرى. سول جولداعى ءىس-ارەكەتى بۇگىندە اڭىزعا اينالعان اڭگىمە. دەمەك, سونداي ادامعا اقتوبە شاھارىنان كوشە بۇيىرۋى – ەردىڭ, ازاماتتىڭ قادىرىن بىلگەندىك. بولاشاقتا سول كوشەدە احمەدجان قويشىعۇلوۆ ەسكەرتكىشى تۇرسا جاراسىمدى بولار ەدى.
P.S.: وسى ماقالا رەداكتسيادا ازىرلەنىپ جاتقان كۇندەرى ينتەرنەتتە مىناداي حابار تارادى. 23 جەلتوقسان كۇنى اتاقتى كونسترۋكتور م.ت.كالاشنيكوۆ دۇنيەدەن وزىپتى. ۇلى وتان سوعىسى اياقتالعاننان بەرگى كەزەڭدە يجەۆسك قالاسىندا تابان اۋدارماي تۇرىپ, ەڭبەك ەتكەن ميحايل تيموفەەۆيچتىڭ جاسى وسى تاياۋدا 94-كە تولعان ەدى.
امانقوس ورىنعاليەۆ,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى.
اقتوبە وبلىسى.
