پرەزيدەنت تاپسىرماسى قالاي ورىندالۋدا؟

ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونومي­كالىق دامۋىنىڭ 2020 جىلعى قورى­تىندىلارى مەن الداعى جوس­پارى تالقىلانعان ۇكىمەت­تىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرە­زيد­ەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سا­تىپ الۋداعى جەرگىلىكتى قام­تۋ­­دى ۇلعايتۋ جونىندەگى جۇ­مىس­­تار بويىنشا بەرىلگەن تاپ­سىر­ما قاناعاتتانارلىقسىز ورىن­­دال­عانىن اتاپ ءوتتى. «وتان­دىق تاۋارلار مەن قىزمەت­تەردى ساتىپ الۋعا ەڭ از قاراجاتتى مەم­­لە­كەتتىك ورگاندار جۇمساي­دى. جەر­گ­ىلىكتى قامتۋ تەك 30 پا­يىز­دى كورسەتىپ وتىر. ينف­را­قۇرى­لىم­دىق باعدار­لامالاردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا مەملەكەتتىك ورگاندار وسى كورسەتكىش بويىنشا 90 پايىز دەڭگەيگە جەتۋى ءتيىس ەدى. ءىس جۇزىندە قازاقستاندىق قامتۋ 83 پايىز عانا قامتاماسىز ەتىلدى. «نۇرلى جەر» جوباسىنا سəي­كەس, سەگىز وڭىردە جۇكتەلگەن تاپ­سىر­ما ورىندالماعان. ناشار كور­­سەت­كىشتەر ەلوردادا – 59 پا­يىز, تۇركىستان, پاۆلودار وبلىس­تارىن­دا – 64 جəنە 61 پايىز», دەدى مەم­لە­كەت باسشىسى. وڭىرگە قاتىستىرا ايت­ساق, جالپى سوماسى 100 ملن تەڭ­گەدەن اساتىن قۇرىلىس-مون­تاج جۇمىستارىنداعى ينفرا­قۇ­رى­لىم­دىق باعدارلامالاردى ىسكە اسى­رۋ شەڭبەرىندە «نۇرلى جەر» مەم­لەكەتتىك باعدارلاما­سى بويىنشا جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسى, ياعني وبلىستىڭ قۇرىلىس الاڭ­دارى­نىڭ وتاندىق تاۋارلار­مەن قام­تىلۋى 64%-دى قۇرا­عان. «قۇرى­لىس بارىسىنا وتان­دىق تاۋار­لاردىڭ تارتىلۋى, ياعني جەرگى­لىكتى قامتۋ ۇلەسى قيىن­عا سوق­قان كەزدەر بولدى. بۇل ەڭ ال­­دى­مەن پاندەميالىق جاع­داي­عا باي­­لانىستى, دەپ ايتا الا­مىز. سونىمەن قاتار ينفرا­قۇرى­لىم­د­ىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ­دا قۇرىلىسپەن اينالىساتىن مەر­دىگەر مەكەمەلەر ۋاقىتىندا ءتيىس­تى ەسەپتەرىن بەرمەگەنى دە سەپ بولدى», دەدى اپپارات جينالىسىن­دا ەسەپ بەرگەن وبلىستىق قۇرى­لىس باسقارماسىنىڭ باس­شىسى توق­تار ۇسىپاليەۆ. وب­لىس اكىمى ومىر­زاق شوكەەۆ بۇل سالادا با­قى­لاۋ, قاداعالاۋ جۇ­مىس­تارى­نىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە جۇر­گىزىل­مە­گەنى ءۇشىن وب­لىستىق قۇ­رىلىس باسقار­ما­سى­نى­ڭ باسشىسىنا سوگىس جاريالادى.

پرەزيدەنت جوعارىدا اتالعان جيىندا جايىلىم ماسەلەسىنە دە ەرەكشە توقتالعان بولاتىن. «بۇل جەرلەر, ەڭ الدىمەن, اۋىل تۇرعىندارىنا قولجەتىمدى بولۋى كەرەك. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر جۇمىستى دۇرىس ۇيىمداستىرماي وتىر. سونىڭ سالدارىنان, اۋىل تۇرعىندارى مال جاياتىن جايىلىم تاپپاي قينالۋدا. اسىرەسە الماتى, تۇركىستان وبلىستارىنان ارىز-شاعىمدار كوپ تۇسۋدە. جايىلىمداردىڭ  99  پايىزى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ  يەلىگىندە. الايدا ونىڭ 36 پايىزىندا عانا مال جايىلادى. قالعان  46 ميلليون گەكتار جايىلىمدىق جەر بوس جاتىر. ۇكىمەتكە باس پروكۋراتۋرامەن بىرلەسىپ, بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وسىنداي جايىلىمداردى قايتارىپ الۋدى تاپسىرامىن. ونى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگىنە بەرگەن ءجون», دەدى مەملەكەت باسشىسى. بۇل ورايدا اپپارات وتىرىسىندا اۋىل تۇرعىندارىنا قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس جەرلەردىڭ تاپشىلىعى تۇركىستان وبلىسىندا دا تىركەلگەنى ايتىلدى. وبلىس اكىمى پايدالانىلمايتىن جايىلىمدىق جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جۇمىس­تارى اۋدان, قالا اكىمدىكتەرىندە ۇزاق­قا سوزىلىپ, ءتيىستى دەڭگەي­دە جۇر­گىزىلمەيتىنىن ءمالىم ەتتى. وب­لىس­تىق باسقارما باسشىسى مەن اۋدان, قالا اكىمدەرىنە ەكى اپتا ۋاقىت بەردى. اۋىل شارۋا­شى­لىعى ماقساتىنداعى پاي­دا­لا­نىل­ماي جاتقان جايىلىم جەر­لەر­دى مەملەكەتتىك مەن­شىككە قاي­تارۋ­دىڭ قادامدىق الگوريتمىن ازىر­لەپ, ۇسىنۋدى تاپسىردى. وسى رەتتە اۋىل شارۋا­شىلىعى جەر­لەرى­نە عارىشتىق مونيتورينگ جۇر­گىزۋ جۇيەسىن نەگىزگى تەتىك رەتىن­دە قاراستىرۋ كەرەكتىگىن ايت­تى. سونداي-اق ومىرزاق ەستاي­ ۇلى بوس جاتقان جەرلەردى مەملەكەت مەن­شى­گىنە قايتارۋدى جىل سوڭى­نا دەيىن تولىق ورىنداۋدى تاپسىردى.

«جايىلىمدار تۋرالى» زاڭعا سايكەس 2020-2021 جىلدارعا ارنالعان جايىلىمدار جوسپارى اۋداندار مەن قالالار بويىنشا بەكىتىلىپ, نورماتيۆتىك-قۇقىق­تىق اكت رەتىندە ادىلەت ورگانىنا تىركەلدى. جوسپاردا ءار ەلدى مەكەن بويىنشا حالىقتىڭ مۇقتاجىنا قاجەتتى ورتاق جايىلىمعا الاڭى 5 166,0 مىڭ گەكتار جەردى الۋ قاراستىرىلعان. تۇركىستان وب­لىس­تىق جەر قاتىناستارى باس­قار­ماسىنىڭ باسشىسى سامات رامازانوۆ قازىر وڭىردە 27 مىڭ گەكتار جايىلىمدىق جەر پايدالانىلماي وتىرعانىن ايتتى. وتكەن جىلعى تۇگەندەۋ جۇمىس­تارى كەزىندە وسىنداي 77 مىڭ گەكتار جەر انىقتالىپ, ونىڭ 50 مىڭ گەكتارى جەر يەلەرىنىڭ كەلى­سىمىمەن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان. جاۋاپتىلاردىڭ اي­تۋىنشا, قازىر كەلىسىمىن بەرمە­گەن جەر يەلەنۋشىلەرمەن زاڭ ايا­سىندا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. جال­پى, تۇركىستان وبلىسىندا 3 ملن 200 مىڭ گەكتار جايىلىمدىق جەر بار.

ۇكىمەت وتىرىسىندا ايتىلعان سىن-ەسكەرتۋدىڭ ءبىرى – جۇمىسپەن قامتۋعا قاتىستى بولاتىن. ازا­مات­تاردى قاعاز جۇزىندە عانا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بەلەڭ الىپ وتىرعانىن ايتا كەلە, مەملەكەت باسشىسى بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەگە ءبىر ادام تۋرالى مəلىمەت قايتا-قايتا ەنگىزىلەتىنىن اتاپ كورسەتكەن-ءدى. «دəل وسىنداي 15 مىڭ جاعداي تىركەلگەن. جۇمىسقا ورنالاستى دەگەن ادامداردىڭ ۇشتەن ءبىرى زەينەتاقى قورىنا قارجى اۋدارماعان بولىپ شىقتى. مۇنداي جاعداي, əسىرەسە تۇركىستان (79%), قىزىلوردا (43%) جəنە جامبىل وبلىستارىندا (36%) انىق­­تالىپ وتىر. جالپى, ەڭ­بەك­­پەن قامتىلعانداردىڭ 40 پا­­يىزعا جۋىعى «كولەڭكەدە» قا­لىپ قويعان», دەگەن بولاتىن پرەزيدەنت. وسىعان بايلا­نىس­تى تۇركىستان وبلىستىق جۇ­مىس­پەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋ­مەتتىك باعدارلامالار باس­قار­ماسىنىڭ باسشىسى ءاسيا تەمىر­باەۆا تۇرعىنداردى جۇمىس­پەن قامتۋ بويىنشا سوڭعى اقپا­رات­تاردى ورتاعا سالدى. ۇكىمەت­تىڭ كە­ڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ايتىل­عان­داي, وڭىردە مەملەكەتتىك باع­دار­­لامالار ارقىلى جۇمىسقا ورنا­لاسقان كەي ازاماتتاردىڭ مىن­دەتتى زەينەتاقى جارنالارى اۋدارىل­ماعان. بۇل ورايدا وبلىس اكىمى باس­قارما باسشىسىنا وبلىستىق كىرىس دەپارتامەنتىمەن بىرلەسىپ تەكسەرۋ جۇرگىزۋدى تاپ­سىر­­دى. تەكسەرۋ قورى­تىندىسى ءبىر اپتا ىشىندە بەل­گىلى بولۋى ءتيىس. ولاي بولماعان جاع­دايدا, جاۋاپتى ماماندارعا ءتيىس­تى شارالار قولدانىلاتىن بو­لا­­دى. سونداي-اق اپپارات وتىرى­سىن­­دا كورسەتكىشتەرى تومەن تۇركى­ستان مەن كەنتاۋ قالا­لىق اكىم­دىك­تىڭ الەۋمەتتىك ءبولىم جەتەك­شى­لەرىنە تارتىپتىك شارا قاراستىرىلدى.

تۇركىستان وبلىسى