گەولوگيالىق بارلاۋعا تىڭ كوزقاراس قاجەت

العاشقى وندىققا كىرەدى

رەسمي مالىمەتتەرگە جۇگىنسەك, ەلىمىز پايدالى قازبالاردىڭ كوپتەگەن ءتۇرىنىڭ راستالعان قورىنىڭ كولەمى جاعىنان ۇزدىك مەملەكەتتەردىڭ العاشقى وندىعىنا كىرەدى. ايتالىق, ۆولفرامنىڭ الەمدىك ۇلەسىنىڭ 63%-ى, حرومنىڭ 48%-ى, ۋراننىڭ 12%-ى, كۇمىستىڭ 6%-ى, سونداي-اق مىستىڭ 4%-ى قازاقستانعا تيەسىلى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ Doing Business رەيتينگىنە سايكەس, بۇگىندە ەلىمىز بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ قولايلىلىعى جاعىنان 3 جىل ىشىندە 41-ورىننان 25-ورىنعا كوتەرىلدى. 2018 جىلى رەسپۋبليكادا جەر قويناۋىن يگەرۋ باعىتىندا رەفورما جۇرگىزىلىپ, «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» جاڭا كودەكس قابىلداندى. ناتيجەسىن­دە فرەيزەر ينستيتۋتىنىڭ ينۆەستي­تسيا­لىق تارتىمدىلىق رەيتينگىندە ەلىمىز 73-ورىننان 24-ورىنعا كوتەرىلۋگە مۇمكىندىك الدى. ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, 2000-2018 جىلدار ارالىعىندا 600 نىسانعا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعى بەرىلسە, جاڭا كودەكس كۇشىنە ەنگەن سوڭ 3 جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە جەر پايدالانۋشىلار 1 107 لي­تسەن­زياعا يە بولدى.

زەرتتەلمەگەن كەن ورىندارى جەتكىلىكتى

«ەلىمىزدىڭ جەر قويناۋى ءالى تولىق زەرتتەلگەن جوق. بۇل باعىتتا ءالى دە ىزدەنۋگە تۋرا كەلەدى. قۋانتارلىعى, بۇل سالادا ايتارلىقتاي پەرسپەكتيۆالىق جوبالار بار. مىسالى, كومىرسۋتەك شيكىزاتىنا بايلانىستى گەولوگتەر شامامەن 76 ملرد توننا بالاما وتىن رەسۋرستى قۇرايتىن 15 شوگىندى باسسەيندى انىقتادى. ولاردىڭ زەرتتەلۋ دارەجەسى ءارتۇرلى, اتاپ ايتقاندا, 5-ەۋى دامىعان بولسا, تاعى 5-ەۋى از زەرتتەلگەن جانە سوڭعى 5-ءنىڭ بولاشاعى جوق دەپ باعالاندى. بۇگىندە مۇناي-گاز ءوندىرىسى 5 يگەرىلگەن باسسەيندە جولعا قويىلعان. ونىڭ ەڭ ءىرىسى – كاسپي ايماعىندا ورنالاسقان, وعان ەلىمىزدەگى رەسۋرستىق بازانىڭ شامامەن 80%-ى تيەسىلى», دەدى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشەۆ.

جاۋاپتى ۆەدومستۆو وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن سولتۇستىك تورعاي, ەرتىس ماڭى, ارال جانە سىرداريا, سونداي-اق شۋ-سارىسۋ سەكىلدى از زەرتتەلگەن باسسەيندەردە زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانۋدا. قازىر وڭىرلىك گەولوگيالىق زەرتتەۋلەر­دىڭ ناتيجەسىندە پايدالى قازبالاردىڭ الۋان ءتۇرى, ناقتى ايتقاندا, قارا, ءتۇستى, اسىل مەتالداردىڭ, كەندى ەمەس جانە كومىر­سۋتەك شيكىزاتى كەن ورىندارىنىڭ پەرسپەكتيۆالى كوزدەرى انىقتالسا كەرەك. مونوشاھارلاردىڭ مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىن نىعايتۋ ماقساتىندا 25 نىسان­عا قاتىستى بولجامدى رەسۋرستاردىڭ الەۋە­تىن ناقتىلاۋ ءۇشىن 2025 جىلعا دەيىن گەو­لو­گيالىق زەرتتەۋلەردى ىسكە اسىرۋ كوزدەلمەك.

سيرەك كەزدەسەتىن مەتالعا باسىمدىق بەرىلەدى

گەولوگيا سالاسىن 2030 جىلعا دە­يىن­گى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا ساي­كەس, مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىن تۇ­راق­­تى تولتىرىپ, باسەكەلەستىكتى دامى­تۋ ارقىلى سالانى جانداندىرۋ جوس­­پار­لانىپ وتىر. قۇزىرلى ورگان حابار­لاعانداي, جوعارىداعى از زەرت­تەل­گەن اۋماقتارعا بايلانىستى قىزىلوردا, قوستاناي, تۇركىستان جانە پاۆ­ل­ودار وبلىستارىنىڭ رەسۋرستىق بازا­سىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان ءىس-شارا­لار كەشەنى ازىرلەندى. ماسەلەن, اقمولا جانە قوستاناي وبلىستارىندا, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ ورتالىق, شىعىس جانە وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە جاڭا التىن كەن ورىندارىنىڭ پەرسپەكتيۆالى كوزدەرىن اشۋ قاراستىرىلۋدا. بۇعان قوسا جاڭا قورعاسىن-مىرىش كەن ورىندارى ورتالىق, شىعىس جانە وڭتۇستىك وڭىر­لەردە, سول سەكىلدى شەكارا ماڭىنداعى اۋماق­تاردا اشىلۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار ۆولفرامنىڭ, موليبدەننىڭ, ءاليۋ­مي­نيدىڭ, قالايىنىڭ جانە باسقا دا سيرەك كەزدەسەتىن مينەرالداردىڭ كەن ورىندارىن اشۋ جوسپاردا بار. سوڭعى جىلدارى الەمدىك نارىقتاعى زاماناۋي ۇردىستەر سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدارعا, ونىڭ ىشىندە ليتيگە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتقانىن كورسەتىپ, شيكىزاتتىڭ وسى ءتۇرىن بارلاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت قاراجاتى ەسەبىنەن شىعىس قازاق­ستانداعى احمەر ۋچاسكەسىندە ىزدەس­تىرۋ-باعالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, بۇل اشىق ادىسپەن پايدالى قازبالاردى وندىرۋگە ءتيىمدى بولادى دەيدى سالا ماماندارى.

ۇلتتىق دەرەكتەر بانكى تىڭ سەرپىن اكەلمەك

«البەتتە, 2030 جىلعا دەيىنگى گەولو­گيالىق سالانى دامىتۋ تۇجى­رىمدا­ما­سى اياسىندا العا قويىلعان مىندەت­تەر­دى جۇزەگە اسىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە. بيىل 70 نىسانعا جەر قويناۋىنا مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋدى, رەسۋرستاردى ىزدەۋ جانە باعالاۋ جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. 2022-2025 جىلدار كەزەڭىندە سالالىق ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ كوزدەلىپ, ول زەرتحانالار مەن كەرن قويمالارىن دايىنداۋدى قامتىپ وتىر. قازىر مينيسترلىك «قازگەولوگيا» اق-پەن بىرلەسىپ, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مينەرالدىق رەسۋرستاردىڭ ۇلتتىق دەرەكتەر بانكى «اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ جانە ەنگىزۋ» جوباسىن ىسكە اسىرىپ كەلەدى. ونىڭ ماقساتى – ەلىمىزدەگى گەولو­گيالىق زەرتتەۋ مەن بارلاۋ جۇمىس­تارىن ۇلعايتىپ, سالاعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ. بۇل باعىتتا قاجەتتى قۇقىقتىق بازا دا­يىندالدى. ۇلتتىق دەرەكتەر بانكى جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلۋىمەن ءوتىنىش بەرۋ­­شى­لەرگە ء«بىرىنشى ءوتىنىم» قاعيداتى ارقى­لى بارلىق اۋماق قامتىلعان ينتە­راكتيۆتى كارتادان ۋچاسكەلەردى تاڭداۋ قۇقىعى مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ليتسەنزيا الۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى», دەدى س.برەكەشەۆ.

اتالعان جۇيە paperfree تۇجىرىمدا­ماسىنا نەگىزدەلەتىنىن ايتا كەتكەن ورىندى. دەمەك, مەملەكەتتىك دەرەكتەر بازاسىمەن بىرىكتىرىلىپ, زاماناۋي اقپاراتتىق قۇرالداردى قولدانۋ ارقىلى قۇجاتتاردى قاعاز تۇرىندە ۇسىنۋ قاجەتسىز بولادى.

جاڭا پورتال ىسكە قوسىلعاننان كەيىن جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ نەگىزگى 21 پروتسەسى اۆتوماتتاندىرىلادى دەپ العا تارتتى جوبا اۆتورلارى. قاناتقاقتى جوبا بيىل قولدانىسقا ەنگىزىلەدى دەپ جوسپارلانعان.