ونىڭ ءمانىسى – جالپى كوممۋنيست نەمەسە كەڭەس اتاۋلىنىڭ ءبارىن تەرىسكە شىعارۋ داقپىرتى, تاريحي جاعدايلاردىڭ اقيقاتىنا جەتپەگەندىك. ال شىندىق باسقا بولاتىن.
1921 جىلدىڭ تامىزىندا جاڭا قۇرىلعان قازاق اۆتونوميالى رەسپۋبليكاسىنىڭ اقمولا گۋبەرنياسى رەسەيدىڭ باتىس سىبىرىنەن زاڭدى تۇردە بولىنگەن. دەمەك, ء«سىبىر كوتەرىلىسىنىڭ» قازاق اۋىلدارىنا ەشقانداي قاتىسى بولماعان. سوندا دا ءبىر ايماقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان سوڭ, سولتۇستىكتەگى كورشىدەن شىققان كوتەرىلىسشىلەر تاراپىنان دا, ولاردى باسىپ-جانشۋعا شىققان جازالاۋشى جاساقتاردىڭ تاراپىنان دا قازاقتار جازىقسىز جاپا شەكتى.
كوتەرىلىس قىزىلجاردا باستالعان جوق, رەسەيدەن كەلدى. ومبى, قورعان جانە تۇمەن وبلىستارىندا ءپىسىپ-جەتىلگەن, قارۋلى ب ۇلىك قازاقستاننىڭ سولتۇستىگىندەگى قازاق ەمەس ۇلت وكىلدەرى تاراپىنان قولداۋ تاپتى, ءبىزدىڭ ەلدىڭ شەتىنە جەتكەن بەتتە-اق لاۋلاي جانىپ, الاپات ورتكە اينالدى. پەتروپاۆل, كوكشەتاۋ, اتباسار, اقمولا ۋەزدەرىندەگى سلاۆيان تەكتەس دياسپورا ۇكىمەتكە قارسى قانتوگىس جاسادى.
بۇل كەڭەس وكىمەتىنىڭ شارۋالاردان ازىق-ت ۇلىكتى بەرسە قولىنان, بەرمەسە جولىنان الۋ تۋرالى ايگىلى «سوعىس كوممۋنيزمى» ساياساتىنا قارسى كوتەرىلىسى ەدى.
1920 جىلى باتىس ءسىبىر اۋماعىندا استىق شىقپاي قالسا دا, كەڭەس وكىمەتىنىڭ باسشىسى ۆ. لەنين بۇل ولكەدەن ءبىر ميلليون پۇت استىق الۋ جونىندە سيبرەۆكومعا تاپسىرما جۇكتەدى. ومبى گۋبەرنياسىنا – 35 ملن, سەمەي گۋبەرنياسىنا –18, التاي گۋبەرنياسىنا – 31 جانە توم گۋبەرنياسىنا 21 ملن پۇت استىق بەرۋ مىندەتتەلدى. جوسپاردى ورىنداۋ ءۇشىن جانە باس كوتەرۋلەردى باسۋ ءۇشىن جاقسى قارۋلانعان, ءتيىستى دايىندىقتان وتكەن 3 ديۆيزيا ءبولۋ سۇرالدى. ونىڭ ىشىندە كوكشەتاۋ, پەتروپاۆل, اتباسار ۋەزدەرى مەن قوستاناي ۋەزىنىڭ ومبى گۋبەرنياسىنا قارايتىن اۋماعىنان 8-10 ملن پۇت استىق دايىنداۋ, ياعني تارتىپ الۋ ءۇشىن ءۇشىن ەكى پولك قاجەت ەكەندىگى ايتىلعان. [گانو. ف.ر. 1 . وپ. 2. د.17].
ارينە, مۇنشا استىقتى جيناۋ وڭايعا تۇسپەدى. پەتروپاۆلدا اقمولا گۋبەرنيالىق ەرەكشە قىزمەت ءبولىمى (چون) قۇرىلدى. اقمولا, اتباسار, كوكشەتاۋ ۋەزدەرىندە دە وسىنداي بولىمدەر قۇرىلدى.
جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ بوركىنە قىزىل شۇبەرەك بايلاپ, كوزگە تۇسەتىنى ناق وسى كەز. چون-نىڭ بەلسەندى قىزمەتكەرى رەتىندە «تاپ جاۋلارىمەن» اياۋسىز كۇرەسكەن. بۇل جونىندە سابەڭ ءوزى بىلاي جازادى:
«پرودرازۆەرستكا جۇمىسى قانشا قيىنشىلىقپەن جۇرسە دە, 1921 جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ جوسپارىن پرەسنوگوركوۆكاداعى رايپرودكوم ورىندادى دا, تەلەگرامما ارقىلى روسسيانىڭ سوتسياليستىك فەدەراتيۆتىك سوۆەتتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق كوميسسارلار سوۆەتىنىڭ پرەدسەداتەلى ۆلاديمير يليچ (ۋليانوۆ) لەنينگە راپورت بەرىلدى. راپورتقا قول قويۋشى بەس كىسىنىڭ ءبىرى بولۋ باقىتى – مەنىڭ دە ماڭدايىما جازىلدى!..» .
سابەڭ ءبىر اۋداننىڭ جوسپارىن ورىنداپ تاستاپ, «قىزىلجاردان پرەسنوۆكاعا بارعان كەزدە, پرودرازۆەرستكانىڭ ءحالى اسا ناشار ەكەن, ازىق-ت ۇلىكتىڭ بارلىق ءتۇرى دە پلاندى مولشەردەن الدەقايدا كەم ورىندالىپتى. سول كۇنى رايپرودكومنىڭ كوميسسارى دەرياۆيندى لەنين پرياموي پروۆودقا شاقىرىپتى. دەرياۆيننىڭ لەنينمەن سويلەسۋى ءتۇن ورتاسى اۋا بىتكەن...»
كەشىكپەي, رەسەي جاقتا كوتەرىلىستىڭ باستالىپ كەتكەنى تۋرالى ۇرەيلى اقپار تاراي باستادى: «شورتان, چەلنوك بولىستارىندا استىق بەرمەگەندەرمەن قاقتىعىس بولدى, 2 ادام ءولدى, ەكەۋى جارالاندى...ەسىل ۋەزىندە شەۆچەنكو باستاعان 800 باندى پايدا بولدى, ولارعا 300 اتتى جانە 500 جاياۋ اسكەردى التى پۋلەمەتپەن جىبەرىپ, دالاعا ايداپ شىقتىق. قىزىل اسكەرلەر ەرلىك كورسەتىپ, 111 باندىنى قىلىشتاپ ءولتىردى, كوپ قارۋ-جاراقتى قولعا تۇسىردىك, باسشىسىنىڭ كوزىن جويدىق...» [گانو. ف.ر. 1 . وپ. 2. د.17].
بۇرىننان كەڭەس وكىمەتىنە قارسى كۇشتەر استىرتىن ۇيىمداسىپ, قارۋلانىپ, 1921 جىلعى قاڭتاردا ءبىزدىڭ ولكەدە دە قاندى قىرعىن باستالىپ كەتتى. كەيىنگى زەرتتەۋلەرگە قاراعاندا, ەسىل كوتەرىلىسىنە قاتىسۋشى توپتار مەيلىنشە قارۋلانعان, ساپتى اسكەردەي ساتى-ساتى باعىنىشتىلىق تارتىبىمەن جۇيەلەنگەن. ومبىدا قۇرىلعان ء«سىبىر شارۋالارىنىڭ وداعى» دەگەن استىرتىن ۇيىمنىڭ وكىلدەرى قىزىلجاردا دا بولعان.
بيلىككە قارسى كوتەرىلگەندەر قاشاندا شەكتەن تىس قاتىگەز بولعانى تاريحتان بەلگىلى. «ەسىل كوتەرىلىسى» – سونىڭ ءبىر ايعاعى. كوتەرىلىسشىلەر قىزىل اسكەرلەردى, توتەنشە كوميسسيا, توڭكەرىس تريبۋنالى مۇشەلەرىن, ميليتسيا قىزمەتكەرلەرىن قىرىپ-جويعانى تۋرالى جانتۇرشىگەرلىك مىسالدار بار.
پەتروپاۆلدان 1921 جىلعى 11 اقپاندا الىنعان جەدەل حاباردا: «...پەتروپاۆلدىڭ سولتۇستىك جاعىنداعى نوۆونيكولاەۆكا ماڭىندا كوتەرىلىسشىلەرمەن قاتتى ۇرىس ءجۇرىپ جاتىر. ولار باسىپ العان دەرەۆنيالارعا ارتيللەريادان وق اتىلدى. جاۋ شەگىندى. الايدا, از ۋاقىتتان كەيىن كۇش جيناپ, قايتا قارسى شىقتى» دەپ حابارلاعان. اسكەري مالىمەتكە قاراعاندا: «جازالاۋشى وتريادتاعى 120 نايزا نوۆونيكولاەۆكاعا شەگىنۋگە ءماجبۇر بولدى. ەستۋىمىزشە, كوتەرىلىسشىلەردىڭ سانى مىڭنان اسادى, ۆينتوۆكاسى بارلارى ەلۋ شاقتى. ولاردى بۇرىنعى كازاك اسكەرلەرى باستاپ ءجۇر. پەتۋحوۆ پەن مامليۋت اراسىنداعى جول جابىق, تەلەگراف بايلانىسى قيىلعان».
1921 جىلعى 14 اقپان كۇنى كوتەرىلىسشىلەر قازاق اسسر اقمولا گۋبەرنياسىنىڭ ورتالىعى پەتروپاۆلدى باسىپ الدى. ەرتەڭىنە ومبىدان 21-ديۆيزيانىڭ 249-پولكى مەن 85 ارتيللەريا ديۆيزيونى, «قىزىل ءسىبىر» ءبروندى پويىزىنا قوسىلعان جەرگىلىكتى قىزىل اسكەرلەر قارسى شابۋىلعا شىقتى. قالا ءۇش رەت قىزىلدارعا, ءۇش رەت كوتەرىلىسشىلەر قولىنا ءوتىپ, اقىرى قارۋ-جاراعى مىقتى قىزىل اسكەرلەر جەڭگەن. كەلەسى اپتادا كوتەرىلىسشىلەر كوكشەتاۋدى باسىپ الىپ, قانعا بوكتىردى دە, كۇش قوسىپ, اقمولا مەن اتباسارعا اتتاندى.
1921 جىلعى اقپان مەن ءساۋىر اراسىنداعى ۇرىستار ءىرى اسكەر قۇرامالاردىڭ سوعىسىمەن پارا-پار ەكەندىگى سول كەزدە-اق باعالانعان. كوتەرىلىس جالىنى بۇكىل ءسىبىر ايماعىن, ونىڭ ىشىندە تۇمەن, ومبى, قورعان, چەليابى, ءتىپتى, ەكاتەرينبۋرگ گۋبەرنيالارىنىڭ بىرقاتار ۋەزدەرىن شارپىدى. پەتروپاۆل مەن كوكشەتاۋ كەسكىلەسكەن سوعىستىڭ وشاعىنا اينالدى.
زەرتتەۋشىلەردىڭ ەسەبى بويىنشا, كوتەرىلىسشىلەردىڭ سانى 30 مىڭ مەن 150 مىڭنىڭ اراسىندا. دەرەۆنيالار مەن كازاك-ورىس مەكەندەرىندە ەرىكتى جاساقتار قۇرىلعان, كەي جەرلەردە ميليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوزى كوتەرىلىسشىلەر جاعىنا شىققان. سوعىستان ورالعاندار, تۇتقىندا بولعاندار, بۇرىنعى اسكەري قىزمەتشىلەر مەن ماماندار قارسىلىق قولىن باستاپ, سوعىس تاسىلدەرىن ۇيرەتكەن.
كوتەرىلىستىڭ اۋقىمى كۇن سايىن كەڭەيىپ, العاشقى ءۇش اپتادا-اق ءترانسىبىر تەمىر جولىنىڭ بيلىگىن قولىنا الىپ, تەمىر جول تابانىن تالقاندادى. مىسالى, 7 ناۋرىز كۇنى قىزىل اسكەرلەر مىنگەن 18 ۆاگون تىركەلگەن جولاۋشى پويىزى مامليۋت ستانساسىنا كىرەبەرىستە اپاتقا ۇشىرادى. سول سياقتى ماكۋشين ستانساسى ايماعىندا كوتەرىلىسشىلەر تەمىر جول كوپىرىن بۇزىپ تاستادى. (سقو ما, 351-قور,5-تىزبە, 35-ءىس). كوتەرىلىسشىلەر جولدا كەزدەسكەن كەڭەستىك, كوممۋنيستىك بيلىكتى تالقانداي وتىرىپ, 14 اقپاندا – پەتروپاۆلدى, 21 اقپاندا – توبىل مەن كوكشەتاۋ قالالارىن, 10 ناۋرىزدا – سۋرگۋتتى, 21 ناۋرىزدا بەرەزوۆ پەن وبدورسكىنى باسىپ الدى.
كوتەرىلىسشىلەر باسىپ العان جەرلەردە وزدەرىنىڭ بولىستىق جانە اۋىلدىق شارۋالار كەڭەستەرىن قۇرىپ جاتتى. كوتەرىلىستىڭ نەگىزگى باعىتى دا, مازمۇنى دا كوممۋنيستەرگە قارسىلىق تۇرىندە ورىستەدى.توبىل كوتەرىلىسشىلەر شتابى 1921 جىلعى 25 ناۋرىزدا ءسىبىر جۇرتشىلىعىنا: ء«بىز سوۆەت وكىمەتى دەپ الداپ كەلگەن كوممۋنيستەر وكىمەتىنە قارسىمىز!» دەگەن ۇران تاراتتى.
ءار جەردە كوتەرىلىسشىلەر ءارتۇرلى ۇرانمەن ۇرىسقا شىقتى. مىسالى, كروتوۆ اۋدانىندا قارا ايقىش سالىنعان قىزىل تۋ كوتەرگەن شارۋالاردىڭ: ء«بىز استىق ءۇشىن سوعىسامىز. استىق قامبادا شىرىمەۋى كەرەك!» دەسە, كۋسەرياك اۋدانىندا «بيلىككە كنياز ميحايل الەكساندروۆيچتى شاقىرامىز!» دەپ كۇرەڭ ءتۇستى تۋ كوتەرىپ, «ەركىن ساۋدا جاساسىن!», «كوممۋنيستەر جويىلسىن!», «پارتياسىز سوۆەتتەر ءۇشىن», «شارۋالارعا ەرىك بەرىلسىن!» دەسىپ شىققانى تاريحي ادەبيەتتەردە جازىلىپ قالعان. بارىنە ورتاق ۇگىت «كوممۋنيستەر بيلىكتەن كەتسىن!» دەگەن مازمۇندا بولعان.
زەرتتەۋشىلەر كەيىن ناقتىلاعانداي, كوتەرىلىس قارۋلى كۇشپەن باسىپ-جانشىلىپ, وبلىس ايماعى 1921 جىلدىڭ اياعى مەن 1922 جىلدىڭ باسىندا تىنىشتالدى. بىراق ودان ەلدىڭ جاعدايى جاقسارىپ كەتكەن جوق, اقىرى سولتۇستىك قازاقستانداعى 1921-1922 جىلعى الاپات اشتىققا اكەپ سوقتى.
كۇشپەن باسىلعان قوتەرىلىسشىلەردىڭ قالدىعى ساپتاعى اسكەردەي قارۋلانىپ, قىتايدى بەتكە الىپ قاشتى. ولاردىڭ كەلە جاتقانى تۋرالى 5 ءساۋىر كۇنى باياناۋىلدان تەلەگراف ارقىلى حابار العان قارقارالىداعى بەلسەندىلەر قالاداعى «حالىق ۇيىنە» جينالىپ, جوسپار قۇرىپ وتىرعاندا, تاڭعى ساعات 4-تە باندىلار تۇتقيىلدان باسىپ كىرىپ, قىرا باستاعان. تۇرمەدەگى تۇتقىنداردى بوساتقان. قيىردا جاتقان قورعانسىز قالادا ەكى كۇن ويران سالىپ, 71 ادامدى ولتىرگەن. قارقارالىدا باسشى قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن 5 ورىس كوممۋنيسى سولارعا ەرىپ كەتكەن. كۋاگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, ولار وزدەرىن «حالىق اسكەرى» دەپ اتاعان, «كوممۋنيستەرسىز كەڭەستەر جاساسىن!» دەپ ۇرانداعان.
ەسىل كوتەرىلىسىنىڭ قازاقستان جەرىندە, قازىرگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا بولعانى – شىندىق. قازىرگى ۇرپاققا وسى وقيعانىڭ جەرگىلىكتى قازاقتارعا قالاي اسەر ەتكەنىن, قازاقتاردىڭ بۇل كوتەرىلىستى قالاي قابىلداعانىن ءتۇسىندىرۋ – مىندەت.
ول كەزدە گۋبەرنيا اۋماعىندا قازاقتار مەن باسقا ۇلتتاردىڭ سانى دەڭگەيلەس بولعان.
كەڭەستىك بيلىك زامانىندا ەسىل كوتەرىلىسى – كەڭەستىك, سوتسياليستىك بيلىك تارتىبىنە قارسى, ياعني, ۇلتىنا قاراماستان, ەڭبەكشىلەر مۇددەسىنە قارسى باعىتتالعان قىلمىستى ب ۇلىنشىلىك, كونتررەۆوليۋتسيا دەپ باعالاندى. ال سوڭعى وتىز جىلدا, كەڭەس ۇكىمەتى قۇلاپ, وداق ىدىرىعاننان كەيىن, كەيبىر جەكەلەگەن اۆتورلار «ەسىل كوتەرىلىسىنىڭ» قاندى قىرعىن زارداپتارىن اقتاپ الۋعا بەيىم. بۇل كوتەرىلىس «توتاليتارلىق, كوممۋنيستىك جۇيەگە قارسى باعىتتالعان, دەموكراتيا, بوستاندىق ءۇشىن كۇرەس ەدى» دەپ باعا بەرەتىندەر بار.
وسى ورايدا «ەسىل كوتەرىلىسى» تۋرالى اقىن ماعجان جۇماباي ۇلى جازىپ, «بوستاندىق تۋى» گازەتىنىڭ ومبىدا, 1921 جىلعى 19 ناۋرىزدا شىققان 1-سانىندا جاريالانعان «ەڭبەكشى قازاقتارعا» دەگەن باس ماقالادان ءۇزىندى ۇسىنۋدى ءجون كوردىك: «سوۆەت وكىمەتى بيلىك تىزگىنىن قولىنا العاننان بەرى نەلەر قاتەردى, نەلەر قيىندىقتى باستان كەشىپ, بارشا سوعىس مايداندارىندا, ىشكى ءھام سىرتقى جاۋلارىن جەڭىپ, قىلىشىن قىنابىنا سالىپ, قولىنا مىلتىق ورنىنا بالعا الىپ, بارلىق كۇشىن شارۋا مايدانىنا بەرىپ, سوعىس ۋاقىتىندا قاراۋعا مۇمكىن بولماعان حالىق مۇقتاجىنا كەرەكتى نارسەلەردى تابۋعا كىرىسىپ جاتقاندا, «حالىقتى قىرعىشتىعىنان شەن العان» التىن يىقتى تورەلەر, كازاك-ورىستار ساراي تولعان بيدايىنان اش-ارىق جۇمىسشىلارعا ءتۇيىرىن بەرگىسى كەلمەي, مۇجىق جۋاندارى سوۆەت ۇكىمەتىنە تىنىشتىق بەرگىسى كەلمەيدى.
[بۇلار كىمدەر؟] ولار – ورىس شارۋاسى مەن قازاقتىڭ ارقاسىندا كازاك-ورىستىڭ قامشىسىن ويناتقان زالىم تورەلەر. ەڭبەكشىلەردى زار ەڭىرەتكەن, كوزدەرىنەن جاس ورنىنا قان تامىزعان پاتشاشىل جاۋىزدار. قوي تەرىسىن جامىلىپ جۇرگەن قاسقىرلار. بۇلاردىڭ ماقساتى نە؟ بۇلار بۇرىنعى پاتشا زامانىن, كولچاك زامانىن قايتا ورناتپاق. قانشاما قان توگىپ العان جۇمىسشىلاردىڭ فابريكا-زاۋىتتارىن, كرەستيانداردىڭ دا, قازاقتاردىڭ دا جەرلەرىن تارتىپ الىپ, حالىقتى بۇرىنعىسىنان جامان زارلاتپاق.»
«...كوتەرىلىستى باستاپ جۇرگەن كولچاك گەنەرالدارىنىڭ جاڭقاسى, وفيتسەرلەر, پراپورششيكتەر, پوپتار, كازاك-ورىستىڭ جۋاندارى. بۇلار ەڭبەكشىلەرگە نە بەرمەكشى؟ ەڭبەكشىلەردىڭ موينىنا قۇلدىق قامىتىن قايتا كيگىزبەكشى. ولار سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ كۇشىمەن جاسالعان, ءولدىم-تالدىم دەگەندە دۇنيەگە كەلگەن, قازاقتىڭ جاس اۆتونومياسىن جويماقشى!
قازاق باۋىرلار, جولداستار! سىزدەر ول جاۋلاردىڭ تىلىنە ەلىگىپ, سوڭىنان ەرمەڭىزدەر. اتى وشكىر ۇكىمەتتىڭ زامانىندا كوبىرەك تەپكى كورگەن, ەزىلگەن, قۇلدىقتا جۇرگەن حالىقتىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ قازاق حالقى بولاتىن. قازاق حالقىن وتكەن ۋاقىتتا ەشكىم قاتارعا الىپ, ادام سانىنا قوسپادى. تۋىپ-وسكەن جەرىنەن, سارىارقا سارى بەلىنەن ەڭىرەتىپ زارلاتىپ, قۋىپ شىعاتىن كىم ەدى؟ بۇلار سول قاراڭعى ۋاقىتتا سوۆەت ۇكىمەتىنە قارسىلىق جاساپ جۇرگەندەر! ولار ءوتىپ كەتكەن قايعىلى قارا ءتۇندى قازاق حالقىنا قايتا ورناتپاقشى!..»
«بۇل سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ دۇشپاندارى, قاراجۇز جاۋىزداردىڭ جاساعان كوتەرىلىسى, ب ۇلىنشىلىگى قازاق اۆتونومياسىنىڭ جەرى قىزىلجار ۋەزىندە دە بولدى. قازىرگى ۋاقىتتا سول بۇزاقىلاردىڭ امان قالعاندارى قاشىپ, قازاق اراسىنا تىعىلماق. سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ دۇشپانى, ەڭبەكشىلەردىڭ دۇشپانى ونداي بۇزاقىلاردىڭ, جاۋىزداردىڭ قازاق اراسىنا جاسىرىنۋى مۇمكىن ەمەس!
ەل اراسىنا بۇزاقىلاردى ۇستاۋعا شىققان قىزىل ارمياعا جاردەمدەرىڭىزدى اياماڭىزدار.
جاساسىن, سوۆەت ۇكىمەتى! جاساسىن, قازاق جۇمقۇرياتى! جاساسىن, ءىستى قازاق ەڭبەكشىلەرى!» («بوستاندىق تۋى», 1921, 19 ناۋرىز. №1).
كەڭ-بايتاق قازاقستان اۋماعىنىڭ ۇشتەن بىرىنە تارالعان گازەتتەگى وسى ماقالانىڭ ءىزىن باسا, 3 ءساۋىر كۇنگى ەكىنشى سانىنىڭ ءبىرىنشى بەتىندە ماعجان اتامىزدىڭ تالداۋ سيپاتتى تاعى ءبىر ماقالاسى «ەكىدەن – ءبىر» دەگەن تاقىرىپپەن باسىلدى. جوعارىداعى باس ماقالامەن سارىنداس, بىراق, قازاق حالقىنىڭ ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستارىن كەڭ قامتىعان كولەمدى ماقالادا: «...ءبىز, قازاق ەلى, توڭكەرىس جاساۋشى ءھام توڭكەرىسكە ءوز بەتىمىزبەن جول سالۋشى ەمەسپىز. بۇل باسقىشقا جەتكەمىز جوق. سوندىقتان ءبىزدىڭ الدىمىزدا ەكى عانا جول بار: ازاتتىق نە قۇلدىق. نە سوۆەت بوستاندىعى, نە نيكولاي-كولچاكتىڭ قۇلدىق قامىتى!» دەگەن ءسوز بار. حالقىنىڭ قامقورى, ادال ۇلى ماعجان جۇماباي ءباسپاسوزدىڭ قۋاتتى كۇشىن پايدالانىپ, بار داۋىسپەن شىرقىرايدى. ۇگىتتەيدى, تۇسىندىرەدى: «مىنە, قازاققا وسىنى ۇعىندىراتىن مەزگىل جەتتى. ارالىقتى مۇمكىن ەمەس ەكەندىگىن تالاي تاجىريبەلەر كورسەتكەندەي بولدى. قازاق ەندى كورۋگە ءتيىس. الدىمىزدا ەكى جيىن قارا تۇر. بىرەۋى – ەل بولام دەگەن قازاقتى شەتىنەن باۋىزداۋ كەرەك دەپ, قىلىشىن دايارلاپ تۇرعان دۋتوۆ, يۆانتسوۆ, رينوۆ سىقىلدى قارا جۇزدەر. ەكىنشىسى – قۇلدىقتا ەزىلگەن سورلى ەلدى «قاتارعا كىر, ەل بول»دەپ قۇشاعىن جايىپ تۇرعان لەنين, ستالين سىقىلدى ادال ەرلەر. ەندى ويلا, وقى, قازاق! ەكىدەن – ءبىر.
(«بوستاندىق تۋى», 1921, 3 ءساۋىر. №2).
حالىق اراسىندا بەدەلى زور, سۇيىكتى اقىننىڭ ءباسپاسوز ارقىلى تارالعان وسىناۋ سوزدەرى كەزىندە وقىرماندارىن بەيجاي قالدىرماعانى انىق.
زارقىن تايشىباي,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى
