وسى پارىزىمىزدى اتقارۋعا كەلگەندە تىم سالعىرتپىز. اسىرەسە دۇرىس تاماقتانۋعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىمىز تومەن.
«اس – ادامنىڭ ارقاۋى» دەيتىن اتام قازاق كوپتەگەن اۋرۋ-سىرقاۋ ادامعا دۇرىس تاماقتانباۋدان جابىساتىنىن ەكىباستان جاقسى بىلگەن. سوندىقتان دا «اۋرۋ – استان» دەپ بىلگىرلىكپەن ءدال ايتقان. مۇنى مەديتسينا عىلىمى دا قۋاتتايدى.
قۇدايعا شۇكىر, قازىر «نە ىشەمىن, نە جەيمىن؟» دەيتىن زامان ەمەس. اقشاڭ بولسا, دۇكەنگە نەمەسە تاماقتانۋ ورىندارىنا بار دا قالاعانىڭدى ساتىپ الىپ, وڭەشىڭنەن وتكىزە بەر. ءوز قالاۋىڭ. ەشكىم «مۇنىڭ نە؟» دەمەيدى. تەك وسىندايدا ادامعا از-كەم تالعام, كىرپيازدىق, اسقازانعا دەگەن اياۋشىلىق كەرەك-اق. بىراق, وكىنىشكە قاراي, سىرتى جىلتىر, ءتۇرلى زياندى حيميكاتتاردىڭ قوسىندىلارىمەن ءدامى كەلتىرىلگەندىكتەن, كومەيگە جاعىمدى تيەتىن, بىراق جاسىق, قۇنارسىز, ەڭ جامانى – دەنساۋلىققا زياندى اس-سۋدىڭ الدىندا وسالدىق تانىتىپ, قۋ قۇلقىننىڭ دەگەنىنەن شىعا الماي, سونىڭ قالاۋىنا مويىنسۇنىپ كەتە بارامىز. وسىلايشا, السىزدىك تانىتۋىمىزدىڭ زاردابىن بارىنشا تارتىپ ءجۇرمىز.
بۇگىندە قوعامىمىزدا تالعامسىز ءىشىپ-جەۋ, قورەكتەنۋ كەسىرىنەن جاپا شەگىپ جۇرگەن اعايىننىڭ قاراسى قالىڭ. اسىرەسە, تولىسىپ كەتكەندەردىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانى الاڭداتادى. سەمىزدىكتەن ارىلۋدىڭ امال-تاسىلىنە جۇگىنىپ زىر جۇگىرگەندەر ارىقتاۋدىڭ نەبىر كۇماندى ءتاسىلىن ۇسىنىپ, پايدا تاۋىپ جۇرگەن پىسىقايلاردىڭ قالتاسىن تولتىرىپ اۋرە.
«فاست فۋد» دەپ اتالاتىن بۇقتىرىلعان شۇجىق, تەز ازىرلەنەتىن كەسپە, سەندۆيچ, گامبۋرگەر, حوت-دوگ, پيتستسا, گازدالعان نەمەسە ءتاتتى سۋسىنداردى جانە تاعى باسقالارىن تۇتىنۋ دەنساۋلىققا زيان ەكەنىن, شامادان تىس تولىپ كەتۋدىڭ سەبەپشىسى ەكەنىن بىلسەك تە, ازىرگە ولاردان تارتىناتىن سىڭايىمىز شامالى. وپىرا جەپ, قىلعىتا ءىشىپ جاتىرمىز. بۇل جەردە بار كىنانى اس-سۋدىڭ الگى اتالعان تۇرلەرىن ۇسىناتىن دۇكەندەر مەن تاماقتانۋ ورتالىقتارىنان, تاماق وندىرىسىنە دەندەپ ەنگەن حيميالىق تەحنولوگيالاردان ىزدەيتىندەر كوپ. بىراق تاۋارىن ۇسىنۋشىنىڭ كوزدەگەنى – سەنىڭ دەنساۋلىعىڭدى قورعاۋ ەمەس, اقشا تابۋ. سوندىقتان ولاردى جازعىرعاننان ەشتەڭە ونبەيدى. بار ماسەلە – حالىقتىڭ زياندى ونىمدەردەن ءوزىن شەكتەي بىلۋىندە. ەگەر سۇرانىس ازايسا, ۇسىنۋشى قايدا بارادى دەيسىڭ.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ادامداردى ولىمگە اكەلىپ سوقتىراتىن فاكتورلاردىڭ 60 پايىزىن ساپاسى ناشار, قاۋىپتى قوسپالارمەن ازىرلەنگەن تاعامدار قۇرايتىنىن مالىمدەگەلى قاي زامان. الايدا وسىنى بىلسەك تە ءتيىستى امال-ارەكەت جاساۋعا اسىعار ەمەسپىز. ارينە, نە ءىشىپ, نە جەيتىنىن اركىم ءوزى بىلەدى. دەسەك تە, حالقىمىزدى زياندى تاعامداردان قورعاۋ, اتالعان ماسەلەدە دۇرىس باعىت كورسەتۋ شارالارى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولعا الىنۋى ءتيىس. بۇل ورايدا, ءبىرىنشى كەزەكتە زياندى تاعامداردىڭ جارناماسىن شەكتەۋ كەرەك. ويتكەنى بۇگىندە جۇرت, اسىرەسە بالالار قانتى مول, تۇزدى, مايلى, حيميالىق قوسپالاردىڭ مولشەرى كوپ ونىمدەر جارنامالارىنىڭ ەرىكسىز كورەرمەنى بولىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. وسى ورايدا سەناتور اقمارال ءالنازاروۆا: «8-10 جاس ارالىعىنداعى بالالاردىڭ 25,7 پايىزىنىڭ تەلەديدار كورۋگە ەكى نەمەسە ودان دا كوپ ساعات ۋاقىتى كەتەدى. كۇنىنە شامامەن 13 تاماق جارناماسىن نەمەسە جىلىنا 4700 جارناما كورەدى. تەلەديدارداعى بارلىق جارنامانىڭ 32,8 پايىزى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ جارناماسى بولىپ وتىر. ەڭ ءجيى جارنامالاناتىن تاعامداردىڭ قاتارىنداعى قۇرامىندا قانت بار سۋسىنداردىڭ ۇلەسى 22 پايىز بولسا, شوكولاد پەن ەنەرگەتيكالىق باتوندار ۇلەسى 17 پايىز», دەيدى. بۇعان نە دەيمىز؟
ارينە, جارناما ءتيىستى زاڭدارمەن رەتتەلەدى. بىراق ءبىر اتتەگەنايى – ولاردا دەنساۋلىققا زياندى اسەر ەتەتىن ونىمدەر تۋرالى اقپاراتتىڭ تارالۋىن شەكتەيتىن نورمالار جوقتىڭ قاسى. ەلىمىزدە بالالارعا ارنالىپ جارنامالاناتىن اس-سۋدىڭ شامامەن 72 پايىزى ددۇ تاراپىنان تىيىم سالىنعان ازىق-ت ۇلىككە جاتادى ەكەن. تەلەديدارعا تەلمىرگەن ۇرپاقتى كوزدىڭ جاۋىن الاتىن زياندى تاعامدار جارناماسىنا قاراتقىزىپ قويىپ, سىلەكەيىن شۇبىرتا جۇتىندىرۋ – تۇسىنە بىلگەنگە جاماندىققا ازعىرۋ. سوندىقتان بۇعان بارىنشا شەكتەۋ قويۋ, قاجەت جەرىندە تىيىم دا سالۋ كەرەك.
قورىتا ايتقاندا, قولدانىستاعى زاڭناماعا زياندى تاماق ونىمدەرىنىڭ ناسيحاتتالۋىن شەكتەيتىن وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت-اق. سوندا عانا تەلەارنالاردان كورسەتىلەتىن زياندى تاماق ونىمدەرى مەن سۋسىنداردىڭ جارنامالارىن شەكتەۋگە بولادى. مۇنداي جارنامادان تۇسەتىن اقشاعا قىزىعىپ ءجۇرىپ, باسقانى ايتپاعاندا, جاسوسپىرىمدەردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋدى ۇمىتىپ كەتپەيىك.
ءيا, حالىقتى زياندى تاعامنان قورعاۋ دا – ەلدىك ماسەلەنىڭ ءبىرى.
