قوعام • 04 اقپان، 2021

كورشى ەلدە دۇنيەگە كەلگەن بالالارىمىز رەسەيدىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىمەن ءجۇر

17631 رەت كورسەتىلدى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءVىى شاقىرىلىمداعى پارلا­مەنت ءماجىلىسىنىڭ العاشقى وتىرىسىندا ەلدىڭ الەۋمەتتىك ينفرا­­قۇ­رىلىمىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ماسەلە ەكەنىنە باسا نازار اۋداردى.

ء«بىز باسقارىلاتىن ۋربانيزاتسيانى ەسكەرىپ، دامۋ وشاقتارىن جۇيەلى ىلگەرىلەتۋگە كۇش سالامىز. وڭىرلەردى، قالالاردى، اۋداندار مەن اۋىلداردى ءوزارا بايلانىس­تىراتىن ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. جاڭا ستاندارتتارعا سايكەس 3 500-دەن استام اۋىلدى جاڭعىرتامىز. اينالاسىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ تىرەگى سانالاتىن ءاربىر اۋىلعا باراتىن جولدار مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار كۇرە جولدار 100 پا­يىز جوندەلەدى»، دەدى مەملەكەت باسشىسى.

وسى ورايدا كورشىلەس ەلدەرمەن شەكارا­داعى اۋىلداردىڭ الەۋ­مەتتىك جاعدايى تولىق شەشى­مىن تاپتى ما؟ شەكارا شەبىن­دە وتىر­عان اۋىلداردا قوردا­لان­­عان قانداي ماسەلە بار؟ مى­نە، وسىنداي ساۋالداردى ورتا­عا تاس­تاۋى­مىزدىڭ مىناداي سەبەبى بار. ويت­كەنى شەكارا – تاۋەلسىز ەلدىڭ قاق­­پاسى. دەمەك، كورشى ەلدەرمەن شە­كارادا وتىرعان اۋىل­داردىڭ الەۋ­­مەتتىك-تۇرمىستىق احۋالى تا­­لاپقا ساي بولۋى كەرەك. بىراق وز­گە وڭىرلەردى قايدام، اتى­راۋ وبلى­سىنىڭ رەسەيدەگى استرا­حان وڭىرى­مەن شەكتەسەتىن بەل­دەۋ­ىندەگى اۋىلدار تۋرالى ولاي دەي الماي­مىز. ماسەلەن، قۇرمان­عازى اۋدانىنىڭ شەكاراعا تاياۋ ور­نا­لاسقان اۋىلدارىندا تۇر­عىن­دار­دى تولعاندىرعان ماسەلە­لەردىڭ ءتۇيى­نى ءالى تولىق تارقا­تىلعان جوق. ازعىر اۋىلدىق وكرۋ­گى­نىڭ ورتا­لىعى – بالقۇدىق اۋى­لى­نىڭ تۇرعىنى مانسۇر قۋانى­شا­ليەۆ­تىڭ اي­تۋىنشا، بىرنەشە ماسەلە شەشى­مىن تاپپاي وتىر.

– ءبىزدى قينايتىن باستى ماسە­لە – جول. اۋدان ورتالىعىنا قاتى­ناي­تىن جولدىڭ جايىن ەلىمىز تاۋەل­­سىزدىك العالى بەرى قوزعاپ كەلەمىز، – دەيدى ول. – سوڭعى 30 جىل­­دا وبلىستى باسقارعان اكىم­دەر­­دىڭ بارىنە قۇلاققاعىس ەتتىك. تۇر­­عىندارمەن كەزدەسۋگە كەل­گەن پار­لامەنت سەناتى مەن ءما­جىلى­سىنىڭ دەپۋتاتتارىنا دا ايت­تىق. بىراق جولعا كۇردەلى جون­دەۋ جا­سالعان جوق.

1

قۇرمانعازى اۋداندىق ءماسليحاتىنا بىرنەشە رەت دەپۋتات بولىپ سايلانعان قوعام بەلسەندىسى مانسۇر قۋانىشاليەۆ قوزعاعان ماسەلە «7 رازەزد-اسان-سۇيىن­دىك-بالقۇدىق» اۆتوموبيل جولىنا قاتىستى بولىپ وتىر. بۇل – سۇيىن­دىك، بالقۇدىق، جالعىزاپان، ازعىر، ەگىنقۇدىق، باتىربەك، قوڭىرتەرەك، ۇش­تا­عان، اسان ەلدى مەكەندەرىنىڭ تۇرعىن­دا­رىن اۋدان ورتالىعىنا جەتكى­زەتىن ب­ىردەن-ءبىر كۇرەتامىر. الايدا ولار بۇل جولمەن ءجۇرۋدىڭ ازابىن تارتىپ كەلەدى. اسىرەسە اتالعان اۋىلدارداعى كەلىندەردىڭ جۇرەگى ابدەن شايلىققان. سول سەبەپتەن، ولار ايى-كۇنى جاقىنداعاندا، اۋدان ورتالىعىنا ەمەس، شەكارانىڭ ارعى بەتىندەگى رەسەيدىڭ قارابايلى قالاسىنا بارىپ، سونداعى پەرزەنتحانادا بوسانۋعا ءماجبۇر.

– ءبىزدىڭ وكرۋگتىڭ كەلىندەرى قارابايلى قالاسىنا بارىپ، بوسانعاندى ءجون كورەدى. ونىڭ سەبەبى – بىرەۋ. اۋدان ورتالىعى – قۇرمانعازى اۋىلىنا دەيىنگى ارالىق 260 شاقىرىمدى قۇرايدى. ال قارابايلى قالاسىنا دەيىن 56 شاقىرىم. سوندا قايسىسى جاقىن؟ ارينە، قۇرمانعازىدان گورى قارابايلىعا بارعاندى قولايلى كورەدى. ءوزىمنىڭ ايەلىم دە 2014 جىلى قارابايلىعا بارىپ، بوسانىپ كەلدى. سول كەزدە بوسانعانى ءۇشىن 10 مىڭ رۋبل تولەدىك، – دەيدى ازعىر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى جاسۇلان جامانقۇلوۆ.

راس، بۇرىن بۇل وكرۋگتە 25 ورىندىق اۋرۋحانا بولعان. بىراق دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس وڭتايلاندىرۋدىڭ جەلەۋىمەن جابىلىپتى. سەبەپ – ەلدى مەكەندەگى تۇرعىندار سانىنىڭ 5000 ادامعا جەتپەۋى. قازىر 10 ورىنعا ارنالعان بولىمشە بار. ونىڭ بەسەۋى – ەرەسەكتەرگە، بەسەۋى بالالارعا ارنالعان. بولىمشەنىڭ اعا دارىگەرى سارا مۇحاناليەۆانىڭ مالىمەتىنشە، اتالعان وكرۋگتەن 2018 جىلى سەگىز، 2019 جىلى جەتى جاس انا قارابايلى قالاسىندا بوسانىپتى. ال بىلتىرعى 15 ناۋرىزعا دەيىن ەكى بالانىڭ كىندىگى رەسەيدە كەسىلدى.

– وكرۋگتە بالا بوسانۋ جاسىنداعى 300-دەن استام انا بار. جۇكتى انالاردى ەسەپكە الىپ، ولاردى جەتى ايلىعىندا اۋداندىق ورتالىق ەمحاناعا جىبەرەمىز. جۇكتى انالار­دىڭ اراسىندا قارابايلىدا بوساناتىندار بارىن جوققا شىعارمايمىز. كورشى ەلدىڭ دارىگەرلەرى قازاقتىڭ كەلىن­دەرىنە كەسار تىلىگىمەن بوسانۋدى ۇسى­نا­دى. جاس انالارعا وبال عوي. كەيىن بالا كوتە­رۋى قيىنداي تۇسەدى، – دەيدى سارا مۇحاناليەۆا.

 رەسەيدەگى پەرزەنتحاناعا جەتۋ دە وڭاي ەمەس. ويتكەنى ەكى ەل شەكاراسىنداعى «بالقۇدىق-قارابايلى» جەڭىلدەتىلگەن وتكىزۋ بەكەتىنەن وتكىزۋدىڭ وزىندىك ءتارتىبى بار. شەكارادان قىزمەتتىك كولىكتىڭ وتۋىنە رۇقسات جوق. تۇرعىندار تاڭعى ساعات 8:00-دەن كەشكى 21:00-گە دەيىن تەك جەكە يەلىكتەگى كولىگىمەن وتە الادى. الايدا بىلتىرعى 15 ناۋرىزدان بەرى كارانتينگە بايلانىستى شەكارادان وتۋگە تىيىم سالىنىپتى.

– قارابايلى قالاسىنداعى پەرزەنتحانادا دۇنيەگە كەلگەن قازاق بالالارىنا بۇرىن قىزىل ءتۇستى انىقتاما بەرىلەتىن ەدى. قازىر ونى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىمەن الماستىردى. كۋالىكتە «تۋعان جەرى – رەسەي فەدەراتسياسى» دەگەن جازۋ بار، – دەيدى مانسۇر قۋانىشاليەۆ. – ارينە، قايدا بارىپ بوسانامىن دەسە دە اركىمنىڭ ءوز ەركىندە عوي. دەسەك تە، قارابايلىدا بوسانعان انالار اقشا تولەيدى. نەگە ءبىز انالاردى كورشى ەلدىڭ دارىگەرلەرىنە كىرىپتار ەتەمىز؟ ءبىزدىڭ تاۋەلسىز ەلىمىز بار. وتاندىق مەديتسينامىز ەڭسە تىكتەدى. بىراق شەكاراداعى اۋىلداردا انالار بوساناتىن پەرزەنتحاناسى بار ۋچاسكەلىك اۋرۋحانانى جاۋىپ تاستادىق. ال انالار اۋدان ورتالىعىنا جولدىڭ ناشارلىعىنان جەتە المايدى. ساناۆياتسيا شاقىرۋ ءۇشىن كورشى ەلدىڭ اۋە كۇشتەرى قورعانىسىنان رۇقسات الۋ كەرەك. بۇل نەتكەن ماجبۇرلىك؟

ەندى شەكاراداعى اۋىلداردا تۇراتىن انالار كارانتينگە بايلانىستى شەكارا جابىلعاننان بەرى اۋدان ورتالىعىنا، ءتىپتى اتىراۋ قالاسىنا كەلىپ بوسانۋعا ءماجبۇر. اۋدان ورتالىعىنا دەيىن كولىك­پەن 7-8 ساعات جول ءجۇرۋ كەرەك. ال جولدىڭ جايىن جۇرگەن بىلەدى. تولعاعى قىسقان انالار قۇرساعىندا توعىز اي تەربەلگەن بالانى ومىرگە اكەلۋى ءۇشىن جول ازابىنا امالسىز كوندىگەدى. سول سەبەپتەن، قوعام بەل­سەندىسى مانسۇر قۋانىشاليەۆ ءۇش وكرۋگ­كە ورتاق ءبىر ۋچاسكەلىك اۋرۋحانا اشۋ­دىڭ قاجەتتىگىن العا تارتادى.

– اۋدان ورتالىعىنان شالعايداعى اسان، ازعىر، سۇيىندىك وكرۋگتەرىندە 7 مىڭعا جۋىق تۇرعىن تىركەلگەن. ازعىر اۋىلىنا تاياۋ جەردە كەزىندە 17 رەت جەراستى سىناعى جاسالعان «ازعىر» اسكەري پولي­گونىنىڭ زاردابىن تارتىپ وتىر­عاندار ءالى دە بار. ءتۇرلى سىرقاتى بار تۇرعىندارعا، جۇكتى انالارعا اۋدان ورتا­لىعىنا جەتۋ استە وڭاي ەمەس. سون­دىقتان ءۇش وكرۋگكە ورتاق ءبىر ۋچاس­كەلىك اۋرۋحانا اشىلعانىن قالايمىز. وندا پەرزەنتحانا دا بولعانى ءجون. بىراق ءۇش وكرۋگتىڭ تۇرعىندارى كورگەن قيىندىقتى تۇسىنەتىن جان بار ما؟ – دەيدى ول.

پرەزيدەنتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى بار. جاقىندا پارلامەنتتىڭ العاشقى وتىرىسىندا جاڭا ستاندارتقا ساي 3500-دەن استام اۋىلدىڭ جاڭعىرتىلاتىنىنا توق­تالدى. وسىعان وراي شەكاراداعى اۋىل­داردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق احۋا­­لىن جاقسارتۋدىڭ كەشەندى باعدار­لا­ما­سىن جاساقتاۋ قاجەت سەكىلدى. ويتكەنى تاۋەلسىز ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ءبىر بارومەترى شەكاراداعى اۋىلداردى مەكەن ەتكەن تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىنان، ونداعى ءبىلىم بەرۋ، مەديتسينا سالاسىنىڭ جاي-كۇيىنەن، ينفرا­قۇ­رىلىم­دارىنان انىق بايقالىپ تۇرادى. ال اتىراۋدىڭ رەسەيدەگى شەكاراداعى اۋىلدارى مۇنداي تالاپقا ساي ەمەس. دەمەك، تاقتايداي تەگىس جولى دا، ۋچاسكەلىك اۋرۋحاناسى دا جوق ءۇش وكرۋگتەگى تۇرعىنداردىڭ جانايقايىنا ۇكىمەت نازار اۋدارۋى ءتيىس.

اسىرەسە، دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسوي قازاقتىڭ سانىن كوبەيتۋدەن باس تارتپايتىن جاس انالاردىڭ كورشى ەلدىڭ دارىگەرلەرىنە امالسىز جۇگىنەتىنىن بىلە مە ەكەن؟ انالارى امالسىزدان رەسەيدە بوسانىپ، جات جەردە دۇنيەگە كەلگەن قازاق بالالارىنىڭ وزگە ەلدىڭ تۋ تۋرا­لى كۋالىگىن الۋى ۇكىمەتتى ويلانتپاي ما؟ ولار ەرجەتكەن سوڭ «نەگە مەنىڭ تۋعان جەرىم – رەسەي فەدەراتسياسى؟» دەپ ساۋال قويار بولسا، ونىڭ جاۋابىن كىم بەرەدى؟

ەل شەبىندەگى تۇرعىنداردىڭ وسىنداي ماسەلەسىنە وراي ۇكىمەت شۇعىل شە­شىم قابىلداماسا، شەكاراداعى اۋىلدار ۋربانيزاتسياعا ۇشىرايتىنى انىق. سەبەبى ءۇش وكرۋگتە دە تۇرعىندار تەك ءتورت ت ۇلىكپەن عانا كۇن كورىپ وتىر. باسقا ءوندىرىس ورنى جوق. اۋىل جاستارى جۇمىس ىزدەپ، قالاعا كەتىپ جاتىر. جىل وتكەن سايىن تۇرعىنداردىڭ سانى ازايا بەرسە، ەل شەبىندەگى اۋىلدار كارتادان جويىلىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. ال تاۋەلسىز ەلدىڭ شەكاراسى ەشقاشان بوس قالماۋى ءتيىس.

مىنە، وسىنداي سەبەپتەرمەن شەكا­را­دا­عى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى ۇكىمەتكە ءۇمىت ارتىپ وتىر.

 

اتىراۋ وبلىسى 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا جاڭا كەن ورنى تابىلدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 16:21

ەڭ سۇلۋ ۆولەيبولشى كىم؟

سپورت • بۇگىن، 16:15

ەل قورعاعان ەردىڭ ەسىمى جاڭعىردى

رۋحانيات • بۇگىن، 14:49

كورشىنىڭ كوپ-كورىم كومەگى

قوعام • بۇگىن، 14:23

ۇقساس جاڭالىقتار