القالى جيىندا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرجان جيەنباەۆ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق دامۋىنداعى نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتا كەلىپ: «سوڭعى جىلى بۇل باعىتتا اتقارىلعان جۇمىس از ەمەس, ول جۇيەلى سيپاتقا يە بولۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋى ارقىلى جاريا ەتكەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن قازىردىڭ وزىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, سۋديالاردىڭ, پارا بەرۋشىلەر مەن دەلدالداردىڭ جەمقورلىعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك قاتاڭداتىلدى. اسا اۋىر جەمقورلىق قىلمىس ءۇشىن شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ الىنىپ تاستالدى. قازاقستان گرەكو حالىقارالىق ۇيىمىنا قوسىلدى. مىقتى قۇقىقتىق ىرگەتاس قالاندى جانە رەفورمالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جەمقورلىققا قارسى شارالار مەن باستامالاردىڭ بارلىق توپتامالارىنىڭ مۇلتىكسىز ءارى شىنايى ورىندالۋىنا قول جەتكىزۋ وتە ماڭىزدى. ادام مەن بيزنەس قۇقىعىن قورعاۋ باستى نازاردا قالا بەرەدى», دەدى.
جيىندا بايانداما جاساعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اليك شپەكباەۆ 2020 جىلى قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ سىبايلاس جەمقورلىق ارەكەتتەرى ءۇشىن 6 ساياسي قىزمەتشى وتستاۆكاعا جىبەرىلىپ, 9 ساياسي قىزمەتشى, اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەت لاۋازىمىنداعى 39 باسشى جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ 5 توپ-مەنەدجەرى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانىن جەتكىزدى. وسى ورايدا ول: «بارلىعى باسشى بولۋعا ۇمتىلادى, بىراق كەز كەلگەنى قاراماعىنداعى قىزمەتكەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك الۋعا دايىن ەمەس. وسى تۇرعىدا ءبىز كەڭەسىپ, اگەنتتىك قىزمەتكەرى سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا جول بەرسە, ونىڭ تىكەلەي باسشىسىن اتقاراتىن لاۋازىمىنان بىردەن بوساتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. تەك باسشىلار سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىسىن ءوز بەتىنشە انىقتاپ, جولىن كەسكەن جاعدايدا عانا بۇل شارا قولدانىلمايدى», دەدى. ا.شپەكباەۆتىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس بارلىق وڭىردە ۆولونتەرلەر مەن قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ ارنايى توپتارى 1,5 مىڭ مونيتورينگ جاساپ, 10 مىڭ ءدارىحانا, مەديتسينالىق مەكەمەلەر مەن قويمالاردى قامتىعان, گۋمانيتارلىق كومەكتى سوڭعى الۋشىعا دەيىن جەتكىزگەن. پاندەميامەن بايلانىستى 100 قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن, ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى – داعدارىسقا قارسى بولىنگەن قاراجاتتى جىمقىرۋ. 2 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا قىمبات باعاعا 132 ءوجت اپپاراتىن ساتىپ الۋ فاكتىلەرىنىڭ جولى كەسىلگەن.
جۇمىسى جاندانا تۇسكەن «ادالدىق الاڭى» جالپىۇلتتىق قوزعالىسىنىڭ ارقاسىندا 317 اكىمدىك سەرۆيستىك فورماتقا كوشىپ, بۇل باعىتتا اۋداندار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار 100 پايىز قامتىلعان. 2300-دەن استام كەدەرگىسىز «فرونت-كەڭسە» پەن «وپەنسپەيستىڭ» اشىلۋى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە قىزمەت الۋ پروتسەسىن نەعۇرلىم ىڭعايلى ەتۋدە. جوبا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋعا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرگەن. حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا ول كەمىندە 90 پايىز بولۋى قاجەت بولسا, قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋ 93 پايىزعا جەتىپ, وسى سالاداعى تۇرمىستىق جەمقورلىق دەڭگەيىن تومەندەتكەن.
ا.شپەكباەۆ كاسىپكەرلەر جەمقورلىق پەن شەنەۋنىكتەر قىسىمىنان تولىققاندى ءارى شىنايى قورعانىسقا سەنىم ارتا الاتىنىن جەتكىزدى. «Transparency Kazakhstan زەرتتەۋىنە سايكەس, ساۋالناماعا قاتىسقان 5 كاسىپكەردىڭ 4-ءى پارا بەرمەي, بيزنەس جۇرگىزەدى, – دەگەن ول ءالى دە كوپتەگەن پروبلەما بار ەكەندىگىن ايتتى. – وكىنىشكە قاراي, بيزنەس قۇقىق قورعاۋ جانە باقىلاۋ-قاداعالاۋ ورگاندارى تاراپىنان ءالى دە قىسىم كورۋدە».
بىلتىر دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ جەمقورلىقتى باقىلاۋ ينديكاتورى بويىنشا قازاقستاننىڭ پايىزدىق كورسەتكىشى ەكى ەسەگە ارتقان جانە Transparency International-دىڭ سىبايلاس جەمقورلىقتى قابىلداۋ يندەكسىندە (سجقي) 38 بالل يەلەنىپ, سوڭعى ەكى جىلدا 124-ورىننان 94-ورىنعا كوتەرىلگەن.
سونداي-اق 2020 جىلى ءتۇرلى دارەجەدەگى 210 باسشى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانى بەلگىلى بولدى. «بارلىعى 722 ادام سوتتالدى, ونىڭ ىشىندە ءبىر وبلىس اكىمى, 4 وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى, 2 جاۋاپتى حاتشى, 2 كوميتەت توراعاسى, 1 ەلشى, 5 سۋديا, 10 اۋدان اكىمى جانە ولاردىڭ ورىنباسارلارى, 5 ۆيتسە-مينيستر, 5 كوميتەت توراعاسى مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارىنا, سونىمەن قوسا كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ 5 توپ-مەنەدجەرىنە قاتىستى قىلمىستىق ىستەر تەرگەلۋدە», دەدى ا.شپەكباەۆ.
«قىلمىستىق ىستەر بويىنشا وتەلگەن زالال سوماسى 50,7 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل 2019 جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن ەكى ەسە جوعارى». بۇعان قوسا, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى مونيتورينگىلەۋ, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن سىرتقى تالداۋ جانە جوبالىق قىزمەت بويىنشا جۇيەلى جۇمىس بيۋدجەت قاراجاتىن تاعى 40,9 ملرد تەڭگەگە ۇتىمسىز پايدالانۋدىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەردى. «وسىلايشا, اگەنتتىك جۇمىسىنىڭ 2020 جىلعى ەكونوميكالىق جيىنتىق تيىمدىلىگى 95,6 ملرد تەڭگەنى قۇرادى», دەدى اگەنتتىك باسشىسى.
القالى جيىندا جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ شارالارىن قابىلداماي وتىرعان مينيسترلىكتەر اتالدى. «2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا – بۇل ىشكى ىستەر جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرى, سونداي-اق مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى. مۇنى Transparency Kazakhstan الەۋمەتتىك زەرتتەۋىنىڭ جانە قىلمىستىق-تەرگەۋ پراكتيكاسىنىڭ ناتيجەلەرى راستايدى. ەلباسىنىڭ «ادالدىق الاڭى» جوباسىن بارلىق وڭىرلەر مەن ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار دەڭگەيىندە تاراتۋ تۋرالى تىكەلەي تاپسىرماسىنا قاراماستان, ءىىم تۇرمىستىق جەمقورلىق پروبلەماسى تولىق شەشىلگەندەي, جوبالىق كەڭسەنىڭ اشىلۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋدە. سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىنە سىرتقى تالداۋ جۇرگىزۋدەن باس تارتۋى دا تۇسىنىكسىز», دەدى اليك شپەكباەۆ. اگەنتتىك باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, اشم جەمقورلىققا قارسى كەشەندى مونيتورينگتىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا بۇرىنعىداي كوشتىڭ ارتىندا قالىپ وتىر. ۆەدومستۆو اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى سۋبسيديالاۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋگە قاتىستى اگەنتتىك ۇسىنىستارىن تولىق كولەمدە ورىندامايدى.
وتىرىستا مەكتەپ باعدارلاماسىنا «ادالدىق الىپپەسىن» ەنگىزۋ ماسەلەسى دە ءسوز بولدى. ء«بىز قازىرگى تاڭدا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن نەگىزگى مەكتەپ پاندەرىنىڭ باعدارلاماسىنا پاراساتتىلىق يدەولوگياسىن ەنگىزۋدى پىسىقتادىق. وسى رەتتە «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق باسقارما توراعاسى, اگەنتتىكتىڭ قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى دارحان قىدىرالىنىڭ «ادالدىق الىپپەسىن» ازىرلەۋ تۋرالى باستاماسى نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق. بۇل قادام بالالاردى ەرتە جاستان ادال ءومىر سۇرۋگە باۋلۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى اگەنتتىك توراعاسى.
القا وتىرىسىندا اگەنتتىكتىڭ جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا 1-دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى مۇرات احمەتوۆ الماتى مەن شىمكەنت قالالارىنىڭ مودۋلدىك اۋرۋحانالارىنا جۇمسالعان قارجى تەكسەرىلىپ جاتقانىن ايتتى. اگەنتتىكتىڭ 2-دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى سەرگەي پەروۆ: «سق-فارماتسيا» بويىنشا ءىس اياقتالىپ, تانىسۋعا بەرىلدى. كۇدىكتى بىرەۋ عانا. ونىڭ ارەكەتى سالدارىنان دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ قالىپتى قىزمەتى بۇزىلىپ, دارىگەرلەر ۆيرۋس جۇقتىردى. كەلىسىمشارت سوماسى – 8 ملرد تەڭگە», دەدى.
