قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى, زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى, اكادەميك مۇحتار اۋەزوۆ: “ايتىس ولەڭدەر” اتتى كولەمدى زەرتتەۋ ماقالاسىندا: “ايتىس ولەڭدەرى قازاق اۋىز ادەبيەتىندەگى ەڭ مول جانردىڭ ءبىرى. “ايتىس” دەگەن اتاۋ – ايتىسۋ, تارتىسۋ, داۋلاسۋ, نەمەسە جارىسۋ, سىناسۋ ماعىناسىندا قولدانىلادى. بۇرىن ۇلكەندى-كىشىلى داۋلار, كەزىندە شەشەندەر ايتىسى بولعان. اقىندار ايتىسى ولەڭمەن ايتىس. انىعىندا ولەڭ جارىسى, ونەر جارىسى ەسەبىندە قولدانىلادى”, – دەپ ايتىس جانرىنا جوعارى باعا بەرگەنى بار. ءوز زامانىنىڭ جىر ءدۇلد ۇلى اتانعان ەرىمبەت شايىردىڭ كەيىنگى ۇرپاعىنا ۇلاعات ەتىپ قالدىرعان اسىل مۇراسىنىڭ قوماقتى ءبىر بولىگىن – ايتىس ولەڭدەرى جانە جۇمباق ايتىسى قۇرايدى. ەندى اقىننىڭ بىزگە جەتكەن ايتىس جىرلارىنا ازدى-كوپتى توقتالايىق.
اقىننىڭ ايتىسى تۋرالى ءسوز ەتەتىن بولساق, ەڭ الدىمەن, اۋزىمىزعا ونىڭ جەكەي قىزبەن ءسوز جارىسىنا ءتۇسۋى ورالدى.
بۇل تۋرالى ەتنوگراف, قالامگەر ءا.وسپانوۆ زەرتتەپ, قۇراستىرىپ شىعارعان “ۇلاعات سەزىم – ۇرپاققا” جىر جيناعى كىرىسپەسىندە مىناداي انىقتاما بەرىلدى. ەرەكەڭنىڭ جوعارى الاشانىڭ كوزدەنبايىندا جەكەي اتتى اقىن قىزدىڭ داڭقىنا قانىققان سوڭ ونىمەن ايتىسۋعا قۇمارتادى. “جوعالعان جىلقىمدى ىزدەپ ءجۇرمىن” دەگەن سىلتاۋمەن بارىپ. ونىمەن ايتىسار الدىندا جولشىباي جولىققان تۇيەشىدەن جەكەي قىزدىڭ شىققان تەگى ونەرى مەن بويىنداعى ءمىنى تۋرالى سىر تارتىپ, بار جايعا قانىعادى. تۇيەشى “تەڭ جورعا ءتورت اياعى قىزدىڭ, بىراق”, – دەپ ساقتاندىرادى. ارنايى ىزدەپ كەلگەن سوڭ “شەشىنگەن سۋدان تايىنباس” دەگەندەي, جەكەي قىزدىڭ وتاۋىن ءدال تاپقان شايىر ايتىسىن باستاپ كەتەدى.
“ونەر الدى قىزىل ءتىل” – دەپ باعا بەرگەن, ءسوز سايىسى دەگەندە بىلەكتى ءتۇرىنىپ شابىتىن شاقىرىپ شىعا كەلەتىن ەرىمبەت شايىر 1907- 1909 جىلدارى حات ارقىلى جۇمباق ولەڭ ءتۇرىندەگى ايتىسقا تىلەۋباي ۇلى ىبىرايىم اقىنمەن, ءسال كەيىنىرەك پەروۆسك ۋەزىنىڭ (بۇرىنعى اقمەشىت, قازىرگى قىزىلوردا قالاسى) حالىق سۋدياسى جاراسباي ۇلى اپپازبەن تۇسكەن. ءالىمنىڭ شومەكەي رۋىنان شىققان ءدىلمار ءتىلدى ىرىستىنىڭ سىردىڭ تانىمال ون التى اقىنىنىڭ ورتاسىندا تاستاعان شەشۋى كۇردەلى, كۇرمەۋى قيىن جۇمباق ايتىسىنا قاتىسقان. وقىرماندى جالىقتىرىپ الماس ءۇشىن ءبىز شايىردىڭ شوقتىعى بيىك, ەل-جۇرتقا كەڭىنەن ءمالىم شوراياقتىڭ ومارىمەن بىلدەي التى جىلعا ۇلاسقان ايتىسىنا توقتالا كەتۋدى قۇپ كوردىك.
ءبىرى ۇستاز, ءبىرى شاكىرت ەرىمبەت پەن شوراياقتىڭ ومارى اراسىنداعى جۇمباق ايتىستىڭ ءاۋ باسىنداعى باستالۋى, ءوربۋى, شيرىعۋى تۋراسىندا ەل اراسىندا كەڭ تاراعان مىناداي ءسوز بار. بۇل رەتتە دە ءجۇز جاساعان, شايىر ومىرىنەن كەڭىنەن حاباردار بولعان رىستىعۇل اتامنىڭ لەبىزىنە جۇگىنۋدى ءجون سانادىم: “التى اتا ءالىمنىڭ شومەكەي اتانىڭ كەتەسىنەن تارايتىن, قارماقشى بويىن جايلاعان شوراياقتىڭ ومارى كىندىكتەن ءتورت اعايىندى ەكەن. وماردىڭ اعاسى بىردە وعان: “ەرىمبەت شايىر ۇستازىڭ عوي. اقىندىق شەبەرلىگىنىڭ قانشالىقتى دارەجەدە وسكەندىگىن بايقاتىپ حاتپەن جۇمباق جازىپ, جولداساڭ قايتەدى؟” – دەپ قولقا سالادى. ومار اعاسىنىڭ بۇل ءوتىنىشىن ورىندايدى. ەرەكەڭنىڭ اۋىلىنا جولى تۇسكەن جولاۋشى ارقىلى جولداعان حاتى شايىردىڭ قولىنا ءۇش اي دەگەندە ارەڭ تيەدى. ءبىلىمى اسقان, كەمەلىنە كەلگەن ەرەكەڭ جۇمباقتىڭ شەشۋىن قينالماي-اق تابادى. ەندى شاكىرتىنە ءوز جۇمباعىن جولدايدى. بۇل تۋراسىندا ەل ىشىندەگى تانىمال كالمەن باي حاباردار بولادى. شايىرلاردىڭ بىلىممەن ءسوز سايىسىن قولداعان ول العاشقى كەزەكتە ەرەكەڭە جاناشىرلىق تانىتىپ, ءبىر تاي اتاسا كەرەك. كەرەمەتتى قاراڭىزشى, ەرەكەڭ سول جولى مالدىڭ ون ەكى مۇشەسىن جۇمباققا ارقاۋ ەتەدى. ونى تاعى دا بەينەلەپ جەتكىزەدى.
قوش, سودان ولەڭمەن جازىلعان جۇمباق حات وماردىڭ قولىنا تيەدى. ورەن جۇيرىك, ءتىلى ۇشقىر ومار قاتپارلى جۇمباقتىڭ شەشۋىن تابا الماي, ءبىر جارىم جىلداي قينالادى. “ۇياتتى قويىپ, جاۋابىن ەرەكەڭنىڭ وزىنە بارىپ سۇرايىق”, – دەگەن ۇيعارىممەن ومار جولعا جينالعانىمەن, اياقاستى سىرقاتتانىپ قالادى. ورنىنا اعاسىن جەبەرەدى. ەرەكەڭ ارنايى ىزدەپ كەلگەن قوناقتىڭ بۇيىمتايىن سۇرايدى. ول: “جولداعان جۇمباعىڭىزدى شەشە الماي, دال بولدىق. سونىڭ جاۋابىن ايتساڭىز قايتەدى؟” – دەپ قولقا سالادى. شايىر مىرس ەتىپ ك ۇلىپ الىپ: “ونىڭ جاۋابىن سىرتتان ەمەس, وزىڭنەن ىزدەگەيسىڭ”, – دەپ باعىت-باعدارىن مەڭزەيدى. وماردىڭ اعاسى ويعا شومادى. جۇمباقتىڭ جاۋابىن ىزدەپ, اۋرە-سارساڭعا تۇسەدى. “ۇيالعان تەك تۇرماس” دەگەندەي, ول ەرەكەڭدى ارنايى قوناققا شاقىرادى. شايىر ولاردىڭ بۇل شاقىرۋىن قۇپ الادى. ومار جاعى قۇتتى مەيماندى قۇرمەتتەپ كۇتەدى. مال سويىلادى. داستارقانعا تەگەش-تەگەش ەت قويىلادى. سىيلى اسىن جەپ وتىرىپ, ەرەكەڭ جۇمباقتىڭ شەشۋىن سىزدىقتاتا وتىرىپ جەتكىزەدى. سونداعى قيسىنداتىپ, تۇسپالمەن, بىلگىرلىكپەن جەتكىزگەن جۇمباعى ەل اۋزىندا ءالى كۇنگە دەيىن جاتتاۋلى”, – دەپ سىر تولعاعان ەدى قاسيەتىڭنەن اينالايىن, رىستىعۇل اتام.
وتكەن عاسىردىڭ قازان توڭكەرىسىنە دەيىنگى قازاق ادەبيەتىندەگى جازباشا كۇيدەگى جۇمباق ايتىستىڭ شوقتىعى بيىگى, كولەمدىسى (شامامەن 1800 جولداي) سانالاتىن اتالعان ايتىس ەرىمبەت شايىر تاراپىنان بىلايشا اسپەتتەلەدى:
قىسىراق سانى ون ەكى, كەتكەن ىدىراپ,
ەسىتىپ جوق حابارىن شىقتىم قاراپ.
سۇرادىم جىلقىشىدان بۋازدارىن,
“كەتتى, – دەدى تورتەۋى ونىڭ قىسىراپ.
ەكەۋىن ءتورت قىسىراقتىڭ قۇدا دوسىم,
كەلگەندە كوڭىل ريزا سويسام ۇستاپ.
ەكەۋىن قۇر جەكجاتقا بەرسەم-داعى,
كەتەدى كوڭىلى بىتپەي, مىنبەي تاستاپ.
ەكەۋىن سەگىز بۋازدىڭ ايەل مىنەر,
“بولسا دا جاسى قارتاڭ, جولى جاس”, – دەپ.
جانۋاردىڭ ءۇيىرى ءبىر, ءتۇسى ءارتۇرلى,
شەشەدى بىلىمدىلەر نەگە نۇسقاپ؟
جاھاندا جوق نارسەنى جۇمباق قىلماس,
شەشەرلىك تاپ قويعانداي قولمەن ۇستاپ, – دەپ جىبەكتەي ەسىلە تۇسەدى.
تىعىرىققا تىرەگەن, اۋرەگە سالعان, كۇرمەۋى قيىن جۇمباقتىڭ جاۋابىن ەرەكەڭنىڭ ءوز اۋزىنان ەستىپ, قاپى جىبەرگەنىنە سانىن سوققان ومار ەندى ونىڭ جاۋابىن ولەڭ جولىمەن بىلايشا جەتكىزەدى:
شەشۋىن ويلاپ تۇرسام بۇل جۇمباقتىڭ,
پامىنە سالىستىرسام كوڭىل شاتتىڭ.
كەلەدى قيۋلاسىپ ءسوز جۇيەسى,
ون ەكى جىلىگىنە حايۋاناتتىڭ, – دەي كەلىپ, مالدىڭ ون ەكى جىلىگىنە جامباس, توق جىلىك, كارى جىلىك, جاۋىرىن, ومىرتقا, قابىرعا, توستىك ت.ب. دەپ سيپاتتاما بەرەدى. ءبىرى اعا, ال ەكىنشىسى ءىنى سانالعان سىردىڭ قوس شايىرىنىڭ ەكەۋارا حات كۇيىندەگى جۇمباق ايتىسى وسىلايشا ءوربىپ, ءبىلىم جارىسىنا ۇلاسادى. بىرتىندەپ كوتەرەر جۇگى دە سالماقتانادى. اۋقىمىن كەڭەيتەدى.
ەرەكەڭنىڭ ەكىنشى جۇمباعى قىسقا ءارى نۇسقا بولىپ كەلەدى. ول بىلايشا بەينەلەنەدى:
تاعى بار ەكىنشىسى مۇنى تاپساڭ,
مۇشكىل ءىس اركىمدەرگە ونى تاپپاق.
تەڭىزدەن تەرەڭ قايسى, جەلدەن جىلدام,
نە بولار بالدان ءتاتتى, جەردەن جالپاق, – دەپ زەردەلى ادامدى ويعا قالدىرادى. وبالى نە كەرەك, ۇستازىنىڭ بۇل جاسىرعان جۇمباعىن ومار كوپ قينالماي شەشىپ, جاۋابىن بىلايشا جولدايدى:
نارسە جوق, تىلدەن جۇيرىك, ويدان تەرەڭ,
قولىنا مۇستافانىڭ بەرىپ قالام.
كيدىرگەن ماۋلەك ءتاجىن قادىر ەتەم.
كاللامنىڭ ءاربىر شاريف لەبىزى بال,
كوڭىلدەن اشىلعانداي نەشە شەمەن, – دەي كەلىپ:
بار ەكەن ءۇشبۋ ءلاحات جەردەن جالپاق,
ورىنسىز بار ما نارسە ولشەنبەگەن؟ – دەپ بىلىمدارلىق تانىتادى.
قارىم-قاتىناسىن شيرىقتىرعان ەكى جاقتى جولدانعان جۇمباقتىڭ كۇردەلى نەمەسە جەڭىلدىگىندە ەمەس, ونداعى شاپتان ءتۇرتىپ, نامىستى وياتاتىن, اڭعارماعاندى اراشا شاعىپ الاتىن تۇيتكىلدى تىركەستەر ەدى. ەرەكەڭ جولداعان جۇمباق ولەڭدەگى “مۇشكىل ءىس اركىمدەرگە مۇنى تاپپاق...” دەگەن سوزگە اپتىعى ءالى باسىلماعان البىرت ومار كادىمگىدەي شامدانىپ, قولىنا دەرەۋ قالام الىپ, تومەندەگىدەي نازىن جولدايدى. الىستان وراعىتا كەلىپ, ءتۇيىپ ايتقانى مىناۋ ەدى:
“ەرگە ەكى بالالىق,
كەلەدى” دەگەن ناقىلدا,
بولماشىنى ءسوز قىلعان,
ەرەكەم دە سول ءاشى!
اياماسا اۋزىن, ايتا بەرسىن جۇمباعىن,
جاراتۋشى جار بولسىن,
اركىمنىڭ قامقور پاناسى”, – دەپ توسكە شاپقانداي بولادى. ءۇمىت ارتقان جيەنىنىڭ (ەرەكەڭ مەن وماردىڭ ناعاشى-جيەندىگى بار ەكەن) سىرت اينالا بەرە وزىنە اۋىز سالعانداي كەيىپ تانىتقانىنا رەنجىگەن ەرىمبەت “باستى پالە تىلدە جاتقانىن”, “اڭداماي سويلەگەن, اۋىرماي ولەتىنىن” اڭعارتپاق نيەتپەن, جان جۇرەگىن شىمىرلاتىپ كەتكەن سول ۋ سورعالايتىن شۋماققا تولعانىس پەن تەبىرەنىسكە تولى جاۋاپ-نازىن جازادى.
كوپتى كورگەن, جامان مەن جاقسىنىڭ ارا سالماعىن اجىراتا بىلەتىن شايىر ىزىنە ەرگەن ءىنىسىنىڭ قىزبالىققا سالىنىپ, ارتىق كەتكەنىن بەتىنە باسادى. ءۋاجى جەتكەنشە اقىلعا شاقىرىپ باعادى. “ۇلكەندەردىڭ جاعاسىنان الىپ, الدىن وراعانىڭ بىلمەستىگىڭ”, – دەپ كىنالايدى. جولداعان جۇمباعىنا قايتارعان جاۋابىنا رازى بولماي, مىقتى بولساڭ مىنا جۇمباقتى شەشىپ كورشى دەپ, تاعى دا وي سايىسىنا, ءبىلىم جارىسىنا شاقىرادى. سونداعى ورتاعا تاستاعانى:
“ەكى ءداۋ, ەكى سوقىر, ەكى زيان, ەكى مومىن,
نە ەكەن بۇل سەگىزىن تالاستىرماق؟
بايقاپ شەش, ءبارىن بىرگە ەسەپكە الماي,
ەكىنشى بۇل ايتقانىم تاعى جۇمباق:
سەگىزدى بەردى ەكى ادام, التاۋى شەتتەن,
ون ءتورتى جينالعاندا ءبىر دومالاق.
اتى بار التاۋىنىڭ ءھام سەگىزدىڭ,
جۇمىرتقا سەكىلدى ەمەس, ياكي جاڭعاق,
بۇل ءسوزدى ويىن كورمە, ويلانىپ شەش,
كوپ قيىن بايقاماساڭ بايگە الماق”, –
دەگەن ەرىكسىز ويعا قالدىراتىن, تىعىرىققا تىرەيتىن, كۇرمەۋى قيىن جۇمباقتار ەدى. ۇققان ادامعا شايىردىڭ وسى جاۋاپ نازىمىندا اعا تولقىننىڭ كەيىنگى ءىزباسارىنا ايتقان, ۇلكەندى سىيلاپ, قاستەرلەۋگە قاتىستى وسيەتى مەن عيبراتناماسى مول-اق.
“باسقا پالە – تىلدەن”, ء“تىل دەگەنىڭ تاس جارادى, تاس جارماسا باس جارادى” دەگەندەي, ەرىمبەت پەن وماردىڭ جايماشۋاقتانىپ باستالعان ايتىسىنىڭ اياعى ناسىرعا شاپقالى تۇرعانىن اڭعارعان ەل جاقسىسى بالقى ورازىمبەت ەسەنتايلاق ۇلى قوس شايىرعا باسالقى ايتادى. العاشقى لەبىزىن ومارعا ارنايدى: “جاسىڭ كىشى بالا ەكەنىڭ راس. ەرەكەڭ بولسا كيەلى, سويدان شىققان اۋلەت. تەڭىزگە شوككەن قارا بۇلت ەدى, قوزعالسا قۇيىپ نوسەر قۇر كەتپەگەن. سەن تۇگىل پاتشا اعزامعا ءبايىت ايتقان. ايتىسسا بازاردان دا تايىنبايدى. جانىنا ايتقان ءسوزىڭ باتقان شىعار. ءبىر وقتى ومار باستان اسىرمادىڭ. اعاڭا ءوزىڭ ءبىل دەپ باس ۇرمادىڭ. بالا ەدىڭ سابىر ويلاپ باسىلمادىڭعا” سايادى. ال ەرەكەڭە: “ەرەكە, ءسىز قويىڭىز, ومار بالا. جەتپەگەن جاسى وياعا, اقىلى شالا. بىلمەستىڭ جايى سونداي, قازا بەرسە, قاعازعا ءسوز تاۋسىلماس جازا بەرسە”, دەيدى دە, وماردى تاعى دا اقىلعا شاقىرادى: “ەي, ومار, “بىلەمىن” دەپ شالما اياق, جىعىلعان تاقىر جەردەن قالمايدى ساق. بايقالدى اياق الىس ومار شىراق, جاتۋىڭ دۇرىس ەدى ءتاپسىر شەشىپ”, دەي كەلە, ەرەكەڭە: “بولمايدى تىلدە تەتىك, سوزدە بۋىن, كوتەرمە ءازازىلدىڭ دۇرلەر تۋىن. دەگەنگە “كوتەرىلىپ كورمەگەندەر”, ءبىرىنىڭ ءبىرى قالام وزدىرۋىن”, – دەپ تۇيىندەيدى.
كوپ ۇزاماي ومار وسى باسالقى سوزگە قىسقاشا جاۋاپ جازادى. بۇل جولى دا وزىنىكى ءجون دەۋدەن تانبايدى. “بىلگەندەردە ءدۇردىڭ ءسوزى. بەسە- نەدەن بەپ-بەلگىلى”, – دەپ شالقايا تۇسەدى. اراعا از ۋاقىت سالىپ, ەرەكەڭە كەتە شەگەباي بەكتاس ۇلىنىڭ سابىرعا, بىتىمگە شاقىرعان حاتى دا جەتەدى. وندا: “موينىنا “جىعىلدىم” دەپ ەشكىم الماس, نە پايدا جاتپاعان بۇگىلىپ تەز”, دەي كەلىپ, “ج ۇلىسىپ بالامەن بولما تاۋىق, مۇقتاسار تارتىپ ەندى كىدىرىڭىز”, – دەگەن ويمەن تۇيىندەلەدى.
ءسوزىمنىڭ باسىندا ايتىپ وتكەنىمدەي, ەسىمدەرى سىر مەن قىرعا, ىرعىز, شالقار, تۇركىستان حورەزم, ۇرگەنىش, تاقتاكوپىر جاعىنا كەڭىنەن تانىمال قوس شايىردىڭ حات ارقىلى جازىسقان جۇمباق ايتىسى ەلدىڭ رۋحاني ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعانىڭ بىرىنەن سانالادى. نەگە دەسەڭىز, اتالعان ەكى رۋدىڭ اقساقالدارى كەلگەن ءاربىر حاتتىڭ مازمۇنىمەن تولىقتاي تانىسىپ وتىرسا كەرەك. جولدانعان جاۋابىنان دا حاباردار بولادى. ومار ءىنىسىنىڭ كوپە-كورنەۋ ءتىل تيگىزگەنىنە ەرەكەڭ ەندى ونىڭ حاتىنا جاۋاپ جازۋعا ىقىلاستى بولمايدى. ارادا ەكى جىل وتەدى. باسقوسۋ, جيىنداردا اقساقالدار ەرەكەڭە جاۋاپ جازباي, ۇندەمەي قالعانىڭ جاراماس دەپ قايراپ, قولىنا قالام الدىرتادى.
سونىمەن نە كەرەك, 1907 جىلدىڭ ناۋرىزىندا ەرەكەڭنىڭ كوپشىلىك وقىرمانعا تانىمال تاريحي جاۋاپ حاتى جازىلىپ, جولدانادى. ول “شايىرعا تاعى جازدىم ومار “تاق-تاق, ساۋ جۇرسە, سالەم دەي گور قايتا-قايتا-اق”, دەپ باستالادى دا, ءۇمىت ارتقان ءىنىسىنىڭ وزىنە تاققان ءتورت ايىبىنىڭ قيسىنسىزدىعىن دالەلدەپ باعادى. “جاۋساڭ جاۋ, جاسىل تاستاپ تاس توبەمە, ايانباي بار كۇشىڭدى ابدەن شىنى-اق”, دەي كەلىپ, “اعا پىكىرىنىڭ باعاسىن حالىق بەرە جاتار, ال ءبىز جۇمباق ايتىسىمىزدى ودان ءارى جالعاستىرايىق”, – دەيدى.
ءارى قاراي ەرەكەڭ شايىر ىنىسىنە اعالىق اقىلىن ايتادى. اڭداۋسىز سوزدەن اباي بولعايسىڭ. ودان دا جاقسى ءسوز جاراستىقتى ايت, ەرەگىس قۋماق پەن قاشپاقتان تۇراتىنىن ۇمىتپايىق دەگەندى ۇعىندىرادى. الايدا, جىلعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە وماردان ۇشتى-كۇيلى حابار بولمايدى. دىتتەگەن ماقساتىنا جەتۋدى كوزدەگەن, باستالعان جۇمباق ايتىستى اياقسىز قالدىرعىسى كەلمەگەن ەرەكەڭ وعان قىسقاشا نازىم جازادى. ونى ءپىر بولىپ باعداتتى بيلەگەن جونەيىت شايقىنىڭ الدىنا كەلىپ يرشات (كۋالىك) سۇراعان ازازىلگە (شايتانعا) قايتارعان جاۋابىن حيكاياتىمەن جەتكىزەدى. بۇل ارقىلى ەكەۋمىزدىڭ كوپ ەڭبەگىمىز بوسقا كۇيىپ كەتپەسىن دەيدى. ۇندەمەي قالما, تاسالانىپ بۇقپاعا سالما دەيدى.
امال نەشىك, ءوزىنىڭ بۇعان دەيىنگى ەكىنشى نازىمىنداعى جۇمباعىنا, سوڭعى ءتورتىنشى مىسال نازىمىنا جاۋاپ بولمايدى. “ەندى ەكەۋمىزدىڭ ارامىزداعى جاعدايدى وزدەرى ساراپقا سالسىن” دەگەن نيەتپەن تابانى كۇرەكتەي التى جىلعا سوزىلعان ايتىستىڭ سوڭعى نۇكتەسىن قويۋ ماقساتىمەن ەلدىڭ يگى جاقسىلارىنا ارنالعان ارناۋ ءسوزىن جازادى. وندا وزىنە قاتىستى مىناداي تىركەستەر بار: “ايتقىشتىڭ بىرەۋى ءوزىم سولاردان سوڭ, تالايمەن تەڭەستىرگەن ات قۇلاعىن”, دەي كەلە, “تىرلىكتە قولدان كەلسە ك ۇلىپ ويناپ, شىتتىرماۋ جابىرقاتىپ دوس قاباعىن ورىنسىز ومار ءسوزى ويدى ءبولىپ, قاعازدىڭ قارالادىم بۇل پاراعىن”, دەپ تۇجىرىمدايدى.
بىزگە جەتكەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, سىردىڭ ساڭىلاق قوس شايىرىنىڭ ءاۋ باستاعى سىيلاستىقپەن باستالعان جۇمباق ايتىسىنىڭ سوڭى ۋشىعا كەلە قازالى مەن قارماقشى ءوڭىرىن جايلاعان ەكى رۋلى ەلدىڭ نامىس جىرتىپ ۇستاسۋىنا, ءتىپتى الاكوز بولىپ قاقتىعىسۋىنا ۇرىندىرا جازدايدى. ءىستىڭ ەندىگى ناسىرعا شاپقانىن اڭعارعان, بار پالەنى تىلىنەن تاپقانىن سەزگەن ومار ءارى قاراي ءسوز تالاستىرۋدى كىلت تىيادى. ساباسىنا تۇسەدى. ەرەكەڭنىڭ ءۇشىنشى جۇمباعىنا قايتارعان جاۋابى دا حالىققا جاريالانبايدى. سول جابۋلى كۇيىندە قالا بەرەدى. ويىننان ءورت شىعا جازدادى دەگەن وسى بولسا كەرەك. قالاي دەسەك تە, بولاشاقتا ەرەكەڭنىڭ قالتارىس كۇيىندە قالعان سوڭعى جۇمباعىنىڭ شەشۋى مىناۋ ەدى دەگەن زەرەك ويلىلار جاۋابى جاريالانىپ جاتسا, ەشقانداي ارتىقتىعى جوق دەپ بىلەمىز. ماسەلەنىڭ بۇل جاعىن وقىرماننىڭ ءوز قاراۋىنا قالدىرۋدى قۇپ كوردىك.
قاراشا قارامان, جۋرناليست.
الماتى وبلىسى, قاراتال اۋدانى.
سوڭعى جاڭالىقتار
زاڭگەرلەر جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ تۇجىرىمداماسىن تالقىعا سالدى
اتا زاڭ • كەشە
ەكونوميكالىق قىلمىسقا قاتىسى بارلار تىزىمگە الىنادى
ەكونوميكا • كەشە
