الەم • 28 قاڭتار, 2021

دەموكراتيا دەنساۋلىقتان دا قىمبات (گونكونگتەگى بەلسەندىلەر پاندەمياعا قاراماستان, نارازىلىق تانىتۋدا)

114 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

گونكونگتا حالىق نارازىلىعى پاندەميا كەزىندە دە جالعاستى. اكىمشىلىك ەپيدەميولو­گيالىق ەرەجەلەردى بۇزعاندارعا ايىپپۇل سالۋدى قولعا الدى. ەلدە قىسىمعا ۇشىراعان بەلسەندىلەر اقش-تى پانالادى.

دەموكراتيا  دەنساۋلىقتان دا قىمبات (گونكونگتەگى بەلسەندىلەر پاندەمياعا قاراماستان, نارازىلىق تانىتۋدا)

حالىقارالىق باسىلىمدار گونكونگتىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسىپ جۇرگەن بەلسەندىلەردىڭ اقش-تان پانا سۇراپ كەلگەنىن حابارلادى. بەلسەندىلەر قارجى حابىنان مۇحيت اسىپ كەلىپ, ازاتتىق ءۇشىن كۇرەستى جالعاستىراتىنىن ايتتى. امەريكالىق «گونكونگ دەموكراتيالىق كەڭەسى» توبىن اقش-تاعى جاس بەلسەندىلەر قارسى الىپ, ولارعا قولداۋ كورسەتكەن.

«وسىنداعى 30 جاسقا تولماعان جاس بەلسەن­دىلەر وتكەن جىلعى شىلدەدە گونكونگ دەموكراتياسى ءۇشىن كۇرەس ميتينگىنە قاتىسىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قۋدالاۋىنا ۇشىرادى», دەدى گونكونگ دەموكراتيالىق كەڭەسىن قۇرۋشى سامۋەل چۋ. ونىڭ ايتۋىنشا, بەلسەندىلەر اقش-قا قونىس اۋدارىپ, وسى جاقتا ازاتتىق ءۇشىن كۇرەسىن جالعاستىراتىنىنا قۋانىشتى. «اقش ءبىزدى پاناسىنا الىپ, جاڭا ءومىر باستاۋ­عا كومەكتەسەدى دەپ سەنەمىز», دەدى بەلسەندى.

ءيا, ەلدەگى تولقۋ­لاردى الەمدەگى احۋال دا توق­تا­تا المادى. كورو­ناۆيرۋس پاندەمياسى ءور­شىپ تۇر­عان كەزدە, ياعني بىلتىر ءساۋىر-مامىر اي­لارىن­دا دا اكتسيالار جالعاسىپ جات­تى. 2021 جىل­­دىڭ العاشقى ايىندا دا بىرنە­شە نارازى­لىق اك­­­تسياسى وتكىزىلىپ, ونداعان بەل­سەن­دى تۇت­قىنعا الىن­دى. ولارعا ساياسي وپپوزي­تسيا دەگەن ايىپ تا­عى­لىپ, ءىس قۇزىرلى ورگان­دار­دىڭ قاراۋى­­­­نا الىن­دى. بۇگىندە 50-گە جۋىق بەلسەندى الەم­­­نىڭ ءتۇرلى ەل­دەرىن پانالاۋدا. وپپوزي­تسيا­­نىڭ جۇز­­دە­گەن وكىلى كورشىلەس تايۆان مەم­لەكە­تىن­دە ءجۇر.

وتكەن اپتادا گونكونگتەگى ءىرى اۋدانداردىڭ ءبىرى كارانتينگە جابىلعان. جەرگىلىكتى بيلىك 150-دەن استام ۇيدە تۇراتىن بىرنەشە مىڭ ادامنىڭ سىرتقا شىعۋىنا تىيىم سالىپ, 48 ساعات بويى ونداعى جۇرتشىلىققا تەست جاسالاتىنىن حابارلادى. ءتارتىپتىڭ بۇ­زىل­­ماۋىن قاداعالاۋعا قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارىنىڭ 1,7 مىڭ قىزمەتكەرى جۇمىلدى. بەلسەن­دىلەر بۇل شەكتەۋدىڭ مەديتسينالىق ەمەس, ساياسي نەگىزدە قابىلدانعانىن ايتىپ جاتتى.

سوڭعى دەرەك بويىنشا, اكىمشىلىك ايماقتى 10 222 ادام ۆيرۋس جۇقتىرعان. سوڭعى تاۋلىكتە 64 ناۋقاس تىركەلىپتى. ال ۆيرۋستان قايتىس بول­عاندار سانى 173-كە جەتىپ وتىر. نەگىزىنەن, بۇل 7,4 ملن-عا جۋىق حالقى بار ايماق ءۇشىن تىم كوپ ەمەس. كەيبىر ساراپشىلار تولقۋلار باسىلماسا جاعداي ءورشي ءتۇسۋى مۇمكىن دەگەن بولجام جاساۋدا.

ماسەلەنىڭ ءبارى 2019 جىلى گونكونگ ۇكىمەتى ايىپ­­تالعانداردى ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جو­با­سىن قولعا العاندا باستالعان-دى. ناقتى­لاي ايتقاندا, ميلليونداعان تۇرعىن ءىستى بولعان گون­كونگ­تىقتاردىڭ تاعدىرىن قىتايعا تاۋەلدى ەتۋگە قارسى بولىپ, ناۋ­رىز ايىندا العاشقى اك­­تسيانى وتكىزدى. سول جىلى جازدا قالادا كولىك قوز­­عا­­لىسى تەجەلىپ, بىر­قاتار ءوندىرىس توقتاپ قالدى.

نەگىزگى سەبەپ ول ەمەس, البەتتە. ءحىح عاسىر­دىڭ ورتاسىنا دەيىن ۇلىبريتانيا كولونياسىندا بولىپ, كەيىن كورولدىككە جالعا بەرىلگەن ايماق 1997 جىلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرامىنا قايتارىلعان. ارنايى اكىمشىلىك اۋدان دەپ بەلگىلەنگەن قالا ءالى دە قىتايدىڭ اۆتونومياسى سانالادى.

قىتاي رەفورماتورى دەن ءسياوپيننىڭ ء«بىر ەل, ەكى جۇيە» دەگەن يدەياسى, ازاماتتاردىڭ ويىنشا, اكىمشىلىك ايماققا ەش پايدا بەرمەيدى. جالپى, قىتاي-بريتان دەكلاراتسياسى مەن گونكونگتىڭ نەگىزگى زاڭىنا سايكەس, ەلدىڭ ىشكى زاڭى مەن قارجى جۇيەسى ءوز ىشكى ماسەلەسى بولعانىمەن, سىرتقى ساياساتى مەن قورعانىسى – قىتايدىڭ قۇزىرىندا. بىلاي قاراساڭىز, ءتيىمدى جۇيە. ونىمەن قوسا, اتالعان اۋماققا ءوز كاپيتالى, ەكونوميكا مەن ساياسي جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك. دەگەنمەن حالىق ءىس جۇزىندە باسقا كارتينا قالىپتاسقانىن ايتىپ, نارازىلىق تانىتۋدا.

گونكونگ تۇرعىندارى قىتاي بيلىگى ورايى كەلسە ءوز ساياساتىن جۇرگىزىپ, ۇستەمدىگىن كورسەتۋدەن تارتىنبايدى دەپ ايىپتايدى. قىتاي اۋەلدەن قالىپتاسقان كاپيتاليستىك جۇيەگە وزگەرىس ەنگىزبەۋ جونىندەگى ۋادەسىندە تۇرماي, مەكتەپتەردە پاتريوتتىق تاربيە ءپانىن ەنگىزىپ, زاڭ جۇيەسىنە وزگەرىس جاساۋدا. وعان قوسا 2014 جىلى وتكەن سايلاۋعا دا ارالاس­تى. تۇرعىندار وسى كەزدە دە بوي كوتەرىپ, 79 كۇنگە سوزىلعان «قولشاتىر رەۆوليۋتسياسىن» وتكىزدى. ەندى ولار گونكونگتى قىتايدىڭ ادامى باسقارادى دەگەن پىكىردە.

بەلسەندىلەر ەلدە قىتاي ەكسپانسياسى ءجۇرىپ جاتقانىن بىرنەشە فاكتورمەن دالەلدەپ باعۋدا. ەڭ الدىمەن ايماقتا مەملەكەتتىك ءتىل دەپ سانالاتىن اعىلشىن ءتىلىن قىتاي ءتىلى ىعىستىرىپ كەلەدى ەكەن. حالىقتىڭ ءسوز بوستاندىعى مەن قوعامداعى دەموكراتياعا دا قول سۇعۋ بايقالادى دەيدى بەلسەندىلەر.

الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىنا ىلىن­گەن قوزعالىسقا پاندەميا دا توسقاۋىل بولماي­تى­نىن تۇسىنگەن حالىقارالىق ۇيىمدار الاڭداۋ­شىلىق تانىتا باستادى. جاقىن كۇندەرى بۇل ماسەلەگە ەۋروپا پارلامەنتى ارالاسىپ, گون­كونگ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسىپ جۇرگەن وپپوزي­تسيا وكىلدەرى دجوشۋا ۆونگ, يۆان لام, اگنەس چوۋلاردى تۇتقىننان بوساتۋ حاقىندا سۇراۋ جىبەردى. وعان قوسا پارلامەنت ەۋرو­پا ەل­دەرىنە قىتاي مەن گونكونگتەگى جەكە تۇل­عا­لار­عا قاتىستى سانكتسيا ماسەلەسىن قاراۋ­دى ۇسىن­دى. ەۋروپا وداعىنىڭ ادام قۇقىقتار­ىنا قاتىستى جاھاندىق سانكتسيا رەجىمىنىڭ شەڭ­­بە­­رىن­دە گونكونگ كوشباسشىسى كەرري لامعا قا­تىستى شارا قولدانۋ ماسەلەسى دە تالقىلاندى.

مەمل­ە­كەتتەگى وزگەرىستەرگە كەلىسىم بەرسەك, تولىعىمەن قىتاي يەلىگىنە اينالامىز دەپ قاۋىپتەنەتىن بەلسەندىلەردىڭ ازىرگە العان بەتىنەن قايتاتىن ءتۇرى جوق. ولاردىڭ ءبىر بولىگى جات ەلدى پانالاپ ءجۇرىپ تە ءوز ءىس-قيمىلدارىن جالعاستىرا بەرمەك. وسىمەن ءۇشىنشى جىلعا سوزىلعان گونكونگتەگى تولقۋلاردىڭ سوڭى نەگە اكەلىپ سوعاتىنى ازىرگە بەلگىسىز.

سوڭعى جاڭالىقتار