قازاقستان • 22 قاڭتار، 2021

تۇرعىن ءۇي نارىعىن بەلگىسىزدىك كۇتىپ تۇر

58 رەت كورسەتىلدى

قازاقستانداعى جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنىڭ الداعى ەكى جىلعا ارنالعان بولجامىمەن كونسالتينگتىك كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى تەتين لەۆ ءبولىستى، - دەپ جازادى  Egemen.kz .

لەۆ تەتيننىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندىقتارعا ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن جيناقتالعان زەينەتاقى قاراجاتىنىڭ ءبىر بولىگىن الۋ مۇمكىندىگى 2021-2022 جىلدارداعى جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنا اسەر ەتەدى. قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلىگى نارىعى 2020 جىلى كوپتەگەن سىلكىنىستەرگە توتەپ بەردى: پاندەميا، دوللاردىڭ كۇرت كۇشەيۋى، تۇرعىن ۇيگە تۇتىنۋشىلاردىڭ ىقىلاسىنىڭ وزگەرۋى. بۇل جاڭا عيماراتتار سەگمەنتىندەگى تۇرعىن ءۇيدى ۇسىنۋدىڭ قىسقارۋىنا اكەلدى. ناتيجەسىندە، ەلدىڭ باستاپقى نارىعىنداعى پاتەرلەردىڭ قۇنى ءبىر جىل ىشىندە 14% -عا ءوستى. نۇر-سۇلتاندا جاڭا پاتەرلەردەگى شارشى مەتردىڭ باعاسى 9% -عا، الماتىدا - 7% -عا ءوستى. باعانىڭ وسۋىنە بىرنەشە فاكتورلار اسەر ەتتى. بىرىنشىدەن، دوللاردىڭ كۇرت كۇشەيۋى، بۇل جاڭا عيماراتتاردىڭ شارشى مەترى ءۇشىن شىعىنداردىڭ وسۋىنە اكەلدى. شىنىندا دا، ءۇي سالۋعا ارنالعان ماتەريالداردىڭ 50% -ى يمپورتتالادى. ەكىنشىدەن، يپوتەكالىق نەسيەنىڭ قول جەتىمدىلىگىن ارتتىراتىن مەملەكەتتىك باعدارلامالار. ولاردىڭ كومەگىمەن كەيبىر قازاقستاندىقتار كوپتەن كۇتكەن باسپاناعا قول جەتكىزدى.

جىلجىمايتىن م ۇلىك ساراپشىلارى مەن ساراپشىلارى باستاپقى نارىقتى قۇلدىراۋعا جول بەرمەيتىن بىرنەشە پروبلەمالار تۋرالى بىلەدى.

1.«تۇرعىن ءۇيدىڭ العاشقى كەزەڭى» بويىنشا وپەراتسيالاردىڭ 90% -ى سۋبسيديالانعان يپوتەكا ستاۆكالارىنىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. مەملەكەت ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتىن جاساسۋعا مۇددەلى، سوندىقتان ول حالىققا ءارتۇرلى جەڭىلدىك باعدارلامالارىن ۇسىنادى

2.كوپتەن كۇتكەن «5-10-20» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن جاڭا عيماراتتارعا سۇرانىس تا ازداپ ءوستى. بيلىكتىڭ ۇسىنىسى كوپتەگەن جىلدار بويى كەزەكتە تۇرعان نەمەسە جەكە جيناق اقشاسىنان 100% تولەم تولەپ م ۇلىكتى ساتىپ الا المايتىن ساتىپ الۋشىلارعا باعىتتالعان.

3. ۇلكەن جانە كىشى قالالارداعى قۇرىلىس قارقىنى كەم دەگەندە ەكى جىلداعى ناقتى سۇرانىستان ارتتا قالىپ وتىر. جوعارى تۋ كوەففيتسيەنتى جانە بۇرىن سالىستىرمالى تۇردە تۇراقتى ەكونوميكا كوپتەگەن ادامداردىڭ پاتەرگە مۇقتاج بولۋىنا اكەلدى. بىراق ازىرلەۋشىلەر حالىقتىڭ سۇرانىسىن تولىعىمەن جابۋ ءۇشىن مۇنداي جۇمىس قارقىنىنا ءالى جەتكەن جوق.
بۇل وتباسىلاردى يپوتەكالىق نەسيەگە سۋبسيديا الۋ ءۇشىن كەزەككە تۇرۋعا ءماجبۇر ەتەدى. پاندەميا كليەنتتەردىڭ قولىندا دا ويناعان جوق. قاڭتاردا قۇرىلىس سالۋشىلار 731000 م2 ىسكە قوستى، ال تامىز ايىندا بۇكىل ەل بويىنشا 6 993 000 م2 الدى. الايدا، بۇل ءالى جەتكىلىكسىز. كارانتين كەزەڭىندە قۇرىلىس توقتاعاننان كەيىن سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ اراسىنداعى الشاقتىق ودان سايىن ارتادى، دەگەنمەن ينۆەستورلار مۇنى بىردەن بايقامايدى.

2020 جىلدىڭ 11 ايىندا تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ-ساتۋ بويىنشا تىركەلگەن مامىلەلەر سانى 2019 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 5،6% تومەندەدى. بۇعان ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتتەرى دالەل.

2020 جىلدىڭ اياعىندا باستاپقى نارىقتاعى تۇرعىن ءۇي باعالارى ەلوردادا جانە الماتىدا شارىقتادى. نۇر-سۇلتانداعى جاڭا عيماراتتاردىڭ ءبىر شارشى مەترىنىڭ قۇنى 389 مىڭ تەڭگەنى، الماتىدا 363 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى.

- قازىرگى ۋاقىتتا كوپتەگەن تۇرعىن ءۇي وبەكتىلەرىنىڭ قۇنى ولاردىڭ ساپاسىنا جانە جاريالانعان كلاسىنا سايكەس كەلمەيدى. 2020 جىلدىڭ قاراشا-جەلتوقسان ايلارىندا قازاقستاندا باستاپقى نارىقتا ساتىپ الۋ ءۇشىن ىسكەرلىك جانە ەليتالىق تيپتەگى تۇرعىن ۇيلەردىڭ شامامەن 60% -ى جانە ۇنەمدەۋ مەن جايلىلىق كلاسىنىڭ 40% -ى ۇسىنىلدى. 2020 جىلى جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنداعى سۇرانىستىڭ شامامەن 70-80% ۇنەمدەۋ جانە جايلىلىق سىنىپتارىنا بايقالدى. بۇل سۇرانىستى بانكتەردىڭ يپوتەكالىق باعدارلامالارى، اسىرەسە جەڭىلدىكتى باعدارلامالارى ىنتالاندىرادى، –دەيدى ساراپشى.

كوپتەگەن ازىرلەۋشىلەر بولاشاق جوبالارىندا ءومىر ءسۇرۋ كەڭىستىگىن وزگەرتۋ تۋرالى ويلاۋدا. مىسالى، ولار تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى مەن پاتەرلەردى ىڭعايلى ەتۋ ءۇشىن ولاردى ايماقتارعا ءبولۋدى قايتا قارايدى. بۇل تەندەنتسيا، مەنىڭ ويىمشا، ەكونوميكاعا دا، ەليتالىق كلاستى تۇرعىن ۇيگە دە تارالۋى كەرەك.جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى باستى تەندەنتسيا 2020 جىلى بايقالعان - بۇل جالعا الۋشىلاردىڭ تۇرعىن ءۇيدىڭ تومەنگى سەگمەنتىنە كوشۋى. تابىستىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى حالىقتىڭ ءبىر بولىگى جالدامالى پاتەرلەرگە شىعىندارىن وڭتايلاندىرۋعا تىرىستى. ادامدار جالداۋ باعاسىن تومەندەتۋ تۋرالى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى نەمەسە ورنالاسقان جەردى ارزانعا اۋىستىردى. جالعا بەرۋشىلەردىڭ 10-15% -ى عانا ءوز جالداۋشىلارىنان ايىرىلىپ، باعالارىن 15-20% تومەندەتۋگە ءماجبۇر بولدى.

– سالىمشىلاردىڭ ەسەپشوتىنداعى 11،8 ترلن تەڭگەنىڭ 1،6 ترلن تەڭگەگە دەيىن تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا جۇمساۋعا بولادى. بۇل اقشا سوماسى تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ-ساتۋ وپەراتسيالارىنىڭ جىلىنا 10-15% دەيىن ءوسۋىن قامتاماسىز ەتە الادى، بۇل ءوز كەزەگىندە باعانىڭ ءوسۋ تەندەنتسياسىن قولدايدى. 2021 جىلى جاڭا تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ بولجامدى ءوسىمى 12-15% قۇرايدى. ەكىنشى دەڭگەيلى تۇرعىن ءۇي باعانىڭ ءوسۋىنىڭ جالپى تەندەنتسياسىن «قۋىپ جەتەدى»، بىراق سۇرانىستىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى جىلدىق ءوسۋ ديناميكاسى 8-10% قۇرايدى، –  دەدى ساراپشى.

قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا، 2020 جىلعى قاراشانىڭ سوڭىندا قازاقستانداعى يپوتەكالىق نەسيەلەردىڭ جيىنتىق پورتفەلى 2،4 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.

ونىڭ پىكىرىنشە، 2020 جىلى يپوتەكالىق نەسيەلەۋدىڭ وسۋىنە بايلانىستى تۇرعىن ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىندا كوپىرشىكتى قالىپتاستىرۋ تەندەنتسياسى قالىپتاستى.

«جاڭا 2021 جىل قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ وركەندەۋى استىندا، بۇرىن-سوڭدى بولماعان تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ - 15 ميلليون شارشى مەتردەن اسادى، يپوتەكا كولەمىندەگى جاڭا رەكوردتار، باعانىڭ ءوسۋى جالعاسۋدا جانە وسىنىڭ ءبارى ەلەۋلى جاعدايعا الىپ كەلەدى 2022 جىلى نارىقتىڭ قىزىپ كەتۋى »، - دەدى تەتين.

ناتيجەسىندە، ونىڭ پىكىرىنشە، 2023 جىلى تۇرعىن ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ باعاسى تومەندەۋى  مۇمكىن.

ول قازاقستانداعى تۇرعىن ءۇي نارىعىندا كوپىرشىكتىڭ پايدا بولۋىنا اكەلەتىن فاكتورلاردى كەلتىردى:

- بىرىنشىدەن، جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋ باعدارلامالارى جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋدى پاندەميا جاعدايىندا دا ىنتالاندىرادى. ەكىنشىدەن، يپوتەكانىڭ ورتاشا ستاۆكاسى بازالىق دەڭگەيدەن تومەن، جانە بۇل كوممەرتسيالىق يپوتەكانى تولىعىمەن دەرلىك ولتىرەدى، بۇل نارىقتا باسەكەلەستىك پەن بالاماسىز جالعىز قۇبىجىق جاسايدى. ۇشىنشىدەن، قۇرىلىس كومپانيالارى ەكونوميكانىڭ درايۆەرى ەكەنىن جانە قۇرىلىستى شەكتەمەيتىندىگىن ءتۇسىنىپ، بۇل ويىنعا بەلسەندى قاتىسادى. 2021 جىلى جەڭىلدەتىلگەن باعدارلامالاردىڭ تومەندەۋىمەن ءبىز قۇرىلىس نارىعىندا بىرقاتار بانكروتتىققا تاپ بولۋىمىز مۇمكىن، – دەيدى ساراپشى.

الداعى التى ايداعى تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ بولجامىنا كەلەتىن بولساق، ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، جاڭا عيماراتتارداعى پاتەرلەردىڭ باعاسى ناۋرىز ايىنا دەيىن ايىنا 0،5-1% وسەدى، ال 2021 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىنان باستاپ بەلسەندى ماۋسىمدىق ءوسۋ باستالادى، سۇرانىس پەن نارىق فاكتورلارى قولدايدى.

رەسمي ستاتيستيكاعا سايكەس، 2020 جىلدىڭ قاڭتار-جەلتوقسانىندا قازاقستاندا 307 884 تۇرعىن ءۇيدى ساتۋ وپەراتسيالارى جاسالعان. بۇل بۇكىل 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا ءسال از (3،8%).

– العاشقى نارىقتا ۇسىنىستىڭ باعاسى 10% -عا ءوسىپ، ءبىر شارشى مەتر ءۇشىن 370 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. ال ەكىنشى نارىقتا باعا 8% ءوسىپ، 241 مىڭ تەڭگەگە جەتتى. ەگەر ءسىز 2020 جىلى دوللار / تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامى قالاي وزگەرگەنىن قاراساڭىز، ويتكەنى بۇل تۇرعىن ءۇيدىڭ شارشى مەترى ءۇشىن قۇنىن قۇرايتىن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى، دەمەك، قارقىننىڭ ءوسۋ ديناميكاسى دا 10% -دى قۇرادى، - دەدى ساراپشى.

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا جاڭا كەن ورنى تابىلدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 16:21

ەڭ سۇلۋ ۆولەيبولشى كىم؟

سپورت • بۇگىن، 16:15

ەل قورعاعان ەردىڭ ەسىمى جاڭعىردى

رۋحانيات • بۇگىن، 14:49

كورشىنىڭ كوپ-كورىم كومەگى

قوعام • بۇگىن، 14:23

ۇقساس جاڭالىقتار