قارجى • 20 قاڭتار، 2021

تەڭگەگە اسەر ەتەتىن فاكتورلار ناقتىلاندى

2271 رەت كورسەتىلدى

Egemen.kz 2021 جىلدىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ  USD-KZT بيرجالىق باعا بەلگىلەنىمى ءبىر اقش دوللارىنا 418-421 تەڭگە ارالىعىندا اۋىتقىپ وتىراتىنىنا نازار اۋدارا وتىرىپ، 2021 جىلى تەڭگەگە اسەر ەتەتىن فاكتورلارعا شولۋ جاسايدى.

سونىمەن، جىل باسىنان بەرى ساۋد ارابيا بىرقاتار ەلدەر ءۇشىن مۇنايدىڭ ساتۋ باعالارىن كوتەردى. بۇل تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىنا دەم بەردى.  وسىعان قاراماستان، ءبىز اعىمداعى توقساندا نارىق قاتىسۋشىلارى اراسىندا قانداي كوڭىل-كۇي باسىم بولاتىندىعىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامى فاكتورلارىنىڭ، ونىڭ ىشىندە مۇناي باعاسىنىڭ قىسقا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆالارىن مۇقيات قاراستىرعىمىز كەلەدى.

سونىمەن، سىرتقى فاكتورلاردان باستايىق.

مۇناي نارىعى

جوعارىدا ايتىلعانداي، مۇناي سەگمەنتى ازىرگە تىنىش، كەيبىر قالتارىستارى ادامدى ۇمىتتەندىرىپ قويادى.    اقش ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ   مۇناي نارىعىندا قاتتى وزگەرىستەر بولمايدى دەگەن بولجامى مۇناي اتموسفەراسىن وزگەرتىپ جىبەردى.

وتكەن جىلدىڭ تاجىريبەسىنەن بايقاعانىمىزداي، مۇناي نارىعىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ەكى اپتادا عانا بۇزۋعا بولادى، ال COVID-19 مۋتاتسياسى الپاۋىت ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىن جۇرىسىنەن جاڭىلدىرىپ جىبەردى.

وسىعان بايلانىستى COVID-19-ءنىڭ ودان ءارى مۋتاتسياسى مۇناي نارىعى جانە كومىرسۋتەكتەر باعالارى ءۇشىن الەمدىك تاۋەكەل بولىپ قالادى، سوندىقتان مۇناي ۆاليۋتالارىنىڭ باعامى، ونىڭ ىشىندە تەڭگەنىڭ جاعدايى بۇل قۇبىلىستاردان شەتكەرى قالا المايدى.  سوندىقتان قازىرگى ۋاقىتتا مۇناي باعاسىنا قاتىستى ۇمىتتەنۋگە دە، ءۇمىت ۇزۋگە دە بولمايدى.

ىشكى فاكتورلار

بىرىنشىدەن، قازاقستانداعى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك قالىپقا كەلە باستادى،  
قارجى مينيسترلىگىنىڭ بيىلعى جوسپارىنا سايكەس رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرىنىڭ 630 ملرد تەڭگەگە تومەندەۋى (NF ترانسفەرتتەرىنىڭ قىسقارۋى ەسەبىنەن)، ال شىعىستاردىڭ تەك 194 ملرد تەڭگەگە تومەندەۋى، سونىڭ سالدارىنان بيۋدجەت تاپشىلىعى ءجىو-گە قاتىستى بولادى.

باسقاشا ايتقاندا، بيۋدجەت پارامەترلەرى «شەكتەۋلى»، سوندىقتان بيىلعى جىلى قازاقستاندا ەكونوميكالىق قىزمەتتى ادەيى قاتاڭ تۇردە شەكتەۋ قيىنىراق بولادى. بۇل تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامى ءۇشىن (جالپى تۇردە) كەمشىلىكتەن گورى ارتىقشىلىق بولىپ تابىلادى.

ەكىنشىدەن، ءبىزدىڭ باعالاۋلارىمىز بويىنشا، ءار جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا بارلىق باسقا نارسە تەڭ، تولەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتى، ەگەر ول تەرىس بولسا دا، ماۋسىمدىق تۇزەتىلگەن دەڭگەيدەن جوعارى جابۋعا ۇمتىلادى.

باسقاشا ايتقاندا، ءبىرىنشى توقساندا ماۋسىمدىق فاكتور اعىمداعى شوتقا وڭ اسەر ەتتى، سوندىقتان بۇل تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىن قوسىمشا قولداۋ بولىپ تابىلادى.

ۇشىنشىدەن، اقپاننىڭ ورتاسىندا ءىرى ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ سالىق تولەۋدىڭ كەزەكتى توقساندىق كەزەڭى باستالادى، بۇل ءداستۇرلى تۇردە ىشكى ۆاليۋتا نارىعىندا اقش دوللارىنا دەگەن ۇسىنىستى كوتەرىپ جىبەرەدى. بۇل جولعى باعام ماۋسىم فاكتورلاردىڭ قاس-قاباعىنا تاۋەلدى.

سونىمەن قاتار، سالىقتار تولەنەتىن بىلتىرعى ءتورتىنشى توقساندا باعا ەكسپورتەرلەرى ءۇشىن دە، مەتالدار مەن استىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن دە باعا كونيۋنكتۋراسى تۇرعىسىنان وتە جاقسى بولىپ شىقتى. بۇل «سالىق» ۆاليۋتاسىنىڭ ۇسىنىسى وتە جاقسى بولادى دەگەندى بىلدىرەدى.

تورتىنشىدەن، ەلدەگى دەۆالۆاتسيالىق كۇتۋلەر ايتارلىقتاي تومەندەدى.

مۇنى جاناما تۇردە بانكتەردەگى دەپوزيتتەردىڭ دوللارلانۋ دەڭگەيىمەن باعالاۋعا بولادى، ول وتكەن جىلى ناۋرىزدا 47% -دان ەڭ جوعارى دەڭگەيدەن دوللارلىق دەپوزيتتەردى الىپ تاستاۋسىز 39% -عا دەيىن تومەندەدى.

ياعني، تەڭگەلىك دەپوزيتتەردىڭ بانكتەردەگى ۇلەسى دوللارلىق دەپوزيتتەردىڭ «اۋدارىلۋىنا» بايلانىستى ەمەس، تەڭگە قاراجاتىنىڭ جاڭا تۇسۋىنە بايلانىستى وسۋدە.

ەلدەگى ءالسىز دەۆالۆاتسيالىق كۇتۋلەردىڭ تاعى ءبىر كورسەتكىشى - اقش دوللارىنا بولشەك ساۋداداعى سۇرانىس.

ماسەلەن، وتكەن جىلدىڭ 11 ايىندا ايىرباستاۋ پۋنكتتەرى ارقىلى اقش دوللارىنىڭ تازا ساتىلىمىنىڭ جالپى كولەمى 3،5 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى، بۇل 1،2 ميلليارد اقش دوللارىنا نەمەسە 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 27 پايىزعا از بولىپ شىقتى.

وسىلايشا، جوعارىدا ايتىلعاندارعا سۇيەنە وتىرىپ، قازىرگى كەزدە تەڭگەنىڭ ايىرباستاۋ باعامىنىڭ ىشكى فاكتورلارى پاندەميا مەن گەوساياسات تۇرىندەگى سىرتقى جاعدايلارعا قاراعاندا اناعۇرلىم تۇراقتى جانە كۇشتى ەكەندىگى بەلگىلى بولادى.

باسقا سوزبەن ايتقاندا، تەڭگەنىڭ قىسقا مەرزىمدى كەزەڭدەگى باعامىنىڭ ودان ءارى ديناميكاسى كوبىنەسە الەمدەگى كونوناۆيرۋستىق بۇعاتتاۋلاردىڭ مۇناي نارىعىنا اسەرىنە قاتىستى جاعدايدىڭ قالاي دامي بەرەتىندىگىمەن، سونداي-اق باتىس ەلدەرىنىڭ رەسەيدە بولىپ جاتقان وقيعالارعا قانشالىقتى رەاكتسيا جاسايتىندىعىمەن انىقتالادى.

بىراق قالاي بولعاندا دا، ءبىز ۇلتتىق بانكتىڭ ەڭ وتكىر سىرتقى كۇيزەلىستەر كەزىندە تەڭگەنىڭ ايىرباستاۋ باعامىنا كەرى اسەرىن جۇمسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى تۇرىندەگى قازاقستاننىڭ «بۋفەرىنىڭ» كولەمى قازىرگى ۋاقىتتا 35 ميلليارد دوللارعا نەمەسە 20-دان استامعا تەڭ ەكەنىن ەسكە تۇسىرەمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار