تۇعىرلى ءتارتىپ باستاۋى

جەمقورلىقپەن كۇرەس بەلگىلى ءبىر مەرزىمدە نەمەسە ناۋقاندىق شارا رەتىندە عانا ەمەس, ءۇزىلىسسىز ءجۇر­گى­زىلۋى قاجەت. مۇنى ەلبا­سى­مىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇنەمى قاداپ ايتادى. بۇگىنگى قوعامىمىزدىڭ دەرتىنە اينالعان كەسەلمەن  ءبىزدىڭ ۇجىم دا بارىنشا كۇرەسىپ جاتىر. كوررۋپتسيامەن ۇس­تالعان ازاماتتار تۋرالى اقپاراتتار كۇندەلىكتى ساپتا بۇكىل قىزمەت­كەر­لەر­گە جەتكىزىلىپ وتىرادى. وسى ار­قىلى ءبىز تاربيەنىڭ جاڭا ۇلگىسىن ويلاپ تاپتىق. سىبايلاستىقپەن ۇس­تال­عانداردى قانداي جازا كۇتىپ تۇر­عاندىعى تۋرالى حابارلامالار كەز كەلگەن ادامدى تولعاندىراتىنى انىق. ارتىندا وتباسى, تۋعان-تۋى­سى تۇرعان ازاماتتار مۇنداي قادام­نىڭ وپىق جەگىزەتىنىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, ايىلىن تارتا باستايدى. بۇدان بولەك, كادر باسقارماسى ءاربىر قىزمەتكەردەن جەمقورلىققا جول بەرمەيتىنى تۋرالى قولحات جازدىرىپ الادى. ەگەر ونداي وقيعا شىعا قالسا, ەڭ الدىمەن, باسشىلار جاۋاپ بەرەدى. ياعني, بۇل – ءوز قىز­مەت­كەرىنىڭ نەمەن اينالىسىپ, قاي­دا ءجۇرىپ-تۇراتىنىن باسشىلار دا قاتاڭ قاداعالايدى دەگەن ءسوز. سون­دىقتان قۇقىق قور­عاۋ­شى­لار جالپى زاڭسىزدىقتىڭ الدىن الۋمەن نەمەسە قىلمىستى اشۋمەن, جەم­قورلاردى تۇساۋمەن اي­نالىساتىن بولسا, سوعان وراي ءوز ىشىمىزدە دە تەرىس ارەكەتكە بارعان ءتارتىپ ساقشىلارىمەن كۇرەسەتىن ارنايى باسقارما جۇمىس ىستەيدى. بۇل وزىندىك قاۋىپسىزدىك باسقارماسى زاڭدى بەلىنەن باسقان نەمەسە پاراقورلىقتى كاسىپ ەتكەن پوليتسيا قىزمەتكەرىن انىقتاپ, ولاردىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعايدى. بۇعان قوسا, ءبىزدىڭ ۇجىمىمىزدا دەپارتامەنت باستىعىنىڭ ورىن­با­سار­لارى مەن دەربەس ءبولىم باستىق­تارىنىڭ قاتىسۋىمەن ۇدايى ءتار­تىپ­تىك كەڭەس شاقىرىلىپ تۇرادى. تارتىپتىك كەڭەستە پوگون تاققان ازا­ماتتاردىڭ قىزمەت ەتيكاسى مەن جەم­­قورلىققا بايلانىس­تى ارەكەتى قارالىپ, ناق­تى شەشىمدەر قابىل­دانادى. ءۇش جىل بۇرىن ءىىم باستا­ما­سى­مەن ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ جا­نى­نان قوعامدىق كەڭەس جۇمىس ىستەي باستادى. استانا قالالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى دە بۇل باستامانى قول­عا الدى. قوعامنىڭ, حالىقتىڭ وكىلى رەتىندە ءبىزدىڭ دەپارتامەنت جا­نى­نان قۇرىلعان قوعامدىق كەڭەسكە بەل­گىلى دەپۋتاتتار, ساياسات­تانۋ­شى­لار, جۋرناليستەر, قوعام قايرات­كەرلەرى ەندى. ەرەجە بويىنشا 1 جىلدا ەكى رەت باس قوسۋ قاجەت بولسا دا, ءبىز وتكەن جىلى 4 رەت جينالىپ, قوعامداعى وسى قالاي دەگەن ماسەلەلەرگە جاۋاپ ىزدەدىك. ءاربىر كەڭەس مۇشەسى ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. ءبىرى قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ جۇمىسىنا وڭ باعا بەرسە, ءبىرى سىنعا الدى. كەيبىر كەزدە كورىنىپ تۇرعان كەمشىلىكتەرگە ءمان بەرمەي قالامىز. مىنە, وسىنداي ۋاقىتتا سىرت كوز –سىنشى دەگەندەي, وزگە ادامداردىڭ پىكىرى, سىن-ەسكەرتپەلەرى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ العا باسۋىنا ايتارلىقتاي كومەگىن تيگىزەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى حالىققا جولداۋىندا ءساۋىر ايىنان باستاپ مەملەكەتتىك قىز­مەتكەرلەردىڭ جالاقىسى 25 پايىزعا كوتەرىلەتىنىن ايتتى. بۇل قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ اراسىنداعى اراكىدىك كەزدەسەتىن بارماق باستى, كوز قىستى ارەكەتتەردى تىيۋعا سەپ­تى­گىن تيگىزەدى عوي دەپ ويلايمىن. جەمقورلىققا جول بەرەتىن, يىعىن­داعى پوگونىنىڭ پارقىن ءتۇسىن­بەي­تىن ازاماتتار الىستا ەمەس, جانى­مىزدا ءجۇر. ونى جاسىرا المايمىز. ەلباسى جولداۋىندا ساندىق كور­سەت­كىشتەن گورى ساپاعا اۋىسۋ قا­جەتتىگىن, قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ جۇمىسى حالىقارالىق تالاپتارعا ساي بولۋى كەرەكتىگىن  قاداپ ايتتى. وسى تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءبىز ەڭ الدىمەن ۇدايى حالىق­تىڭ اراسىندا جۇرەتىن, وقيعا بول­عان جەرگە العاش جەتەتىن ۋچاسكەلىك پوليتسيا جۇمىسىن قايتا قاراس­تىردىق. الماتى اۋداندىق ىشكى ىستەر باسقارماسىندا ۋچاسكەلىك ينسپەك­تور­لاردى حالىق اتىنان سايلاۋ جۇيەسىن ىسكە قوستىق. وندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا بىرنەشە جىل جۇ­مىس ءوتىلى بار كەز كەلگەن باس­قار­ما قىزمەتكەرىنىڭ ءوز باعدارلاماسىن دايىنداپ, حالىقتىڭ الدىندا بايان­داما جاساپ, سايلانۋعا مۇمكىندىگى بار. بۇل, بىرىنشىدەن, تۇرعىنداردىڭ پوليتسياعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرسا, ەكىنشىدەن, بىلىكتى قىزمەتكەردىڭ جۇمىسى ارقىلى قىلمىستىڭ دەر كەزىندە الدىن الۋعا جاعداي تۋ­عى­زادى. وسى جانە باسقا دا شارالار ناتيجەسىندە جىل باسىنان بەرى قو­عامدىق ورىنداردا, كوشەدە جاسا­لا­تىن قىلمىستار سانى ەداۋىر ازاي­دى. ادەتتە قىلمىستىڭ باسىم ءبولى­گىنە جاسوسپىرىمدەردىڭ قاتىسى بو­لاتىن. ءبىزدىڭ مەكتەپ ينسپەكتور­لارىمىزدىڭ قارقىندى جۇمىسى كامەلەتتىك جاسقا تولماعانداردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن قىلمىس سانىن 54,5 پايىزعا كەمىتتى. ماس كۇيىندە قىلمىس جاسايتىندار 36,8 پايىزعا ازايدى. ىشكى ىستەر ءمينيسترى سەرىك باي­ما­عامبەتوۆ, ەڭ الدىمەن, قوعامدىق تىنىشتىقتى قامتاماسىز ەتۋ قا­جەت­تىگىن, كەز كەلگەن ازامات الاڭسىز, ۋايىمسىز ءومىر ءسۇرۋى كەرەكتىگىن اي­تىپ, قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ يىعىنا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. جوعارىدا كەلتىرىلگەن فاكتىلەر – وسى تاپسىرمانىڭ تيىسىنشە ورىن­دا­لىپ جاتقانىنىڭ ايعاعى. قازىر ءبىز ءورشىپ كەتكەن پاتەر ۇرلىعىمەن كۇرەسكە بار كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمساپ جاتىرمىز. بۇدان بولەك تەرگەۋدى, قىلمىستى  جەدەل اشۋ ءۇشىن سوڭعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار ەنگىزىلگەنى قۋانتادى. سول سياقتى جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارى ىسكە قوسىلدى. كوشە قيىلىستارىندا ورناتىلعان بەينەكامەرالاردىڭ ارقاسىندا ونداعان قىلمىس دەر كەزىندە اشىلىپ, جۇزدەگەن زاڭبۇزۋ­شى­لىق تىركەلەدى. وسىنىڭ ناتيجە­سىن­دە قوعامدىق جەرلەر مەن كوشە­لەردە جاسالاتىن ءتارتىپ بۇزۋشى­لىق­تاردىڭ سانى كەمىپ وتىر. پوليتسيا جۇمىسىنا سەنىمدىلىك كوپتەگەن فاكتورلار ارقىلى جي­ناق­تالادى. بۇل – ازاماتتاردان ءتۇس­كەن ارىز-شاعىمداردى ۋاقى­تىن­دا قاراپ, قىلمىس بويىنشا تىڭ­عىلىقتى, ساپالى  تەرگەۋ جۇمىس­تا­رىن جۇرگىزۋ جانە ۋاقىت سوزباي سوت­قا جىبەرۋ, دەر كەزىندە پروتسەس­سۋالدى شەشىمدەر قابىلداۋ, ازا­مات­تاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىق­تا­رىن تالاپقا ساي قامتاماسىز ەتۋ, ت.ب. دەگەن ءسوز. وسى باعىتتار بوي­ىن­شا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارى­لۋ­دا جانە مۇنداي جۇمىستار جال­عاسا بەرەدى. بىزدە ازاماتتاردىڭ ارىز-شا­عى­مىنا, وتىنىشىنە دەر كەزىندە جاۋاپ بەرەتىن, قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ جۇمىسىن جانداندىراتىن جاڭا تەتىك ىسكە قوسىلدى. جوعارىدا اي­تىپ وتكەنىمدەي, استانا قالالىق ءىىد جانىنان قوعامدىق كەڭەس جۇمىس ىستەپ جاتىر. قوعامدىق كەڭەس­تە ءاربىر شاعىم, ءاربىر ارىز تىڭعىلىقتى تەكسەرىلەدى, پىكىرلەر ايتىلادى, قىلمىسپەن كۇرەسۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرى ويلاپ تابىلادى. ماسەلەن, “قوعامدىق كومەكشىلەر” ينستيتۋتى ءوز جەمىسىن بەرۋدە. ءبىز جاپپاي بىرىگىپ قىلمىسپەن كۇرەس­كەندە عانا قاۋىپسىزدىكتىڭ ىرگەتاسىن مىقتاپ قالاي الامىز. قازىر قالا اۋماعىندا 500-دەن استام كونسەرج جۇمىس ىستەيدى. وتكەن جىلى ولار­دىڭ كومەگىمەن 158 قىلمىستىڭ بەتى اشىلدى. مەرەكەلەر كەزىندە بۇكىل استا­نا­لىقتار مەن سىرتتان كەلەتىن قو­ناقتار ءۇشىن بارىنشا قاۋىپسىزدىك شارالارى ۇيىمداستىرىلادى. بۇعان ءبىزدىڭ ۇجىمنىڭ الەۋەتى دە, كۇش-جىگەرى دە جەتكىلىكتى. ونداي شارالار كەزىندە استانا قالالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى كۇشەيتىلگەن رەجىمگە كوشەدى. بۇل ۋاقىت ارالى­عىن­دا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قالا­داعى جاعدايدى تۇراقتى كۇيىندە ساقتاۋ ءۇشىن ءتۇرلى جەدەل-پروفي­لاك­تيكالىق شارالار ۇيىمداستىرادى. كەلىپ-كەتۋشىلەر قاتاڭ قاداعالاۋعا الىنادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىز تۇرعىندار مەن قالا قوناقتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ۇنەمى ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋى ءۇشىن بار جاعدايدى جاسايتىن بولامىز. مارات دەمەۋوۆ, استانا قالالىق ءىىد باستىعى.