قاسىرەتى مەن قاسيەتى توعىسقان ءوڭىر

ەلىمىز بەيبىتشىلىكسۇيگىش ساياساتىمەن الەمدىك قوعامداستىقتا وزىندىك ورنىن العان ەلدەردىڭ ساناتىندا تانىلىپ كەلەدى. كەشەگى پارلامەنت ماجىلىسىندە وتكەن “قازاقستان – بەيبىتشىلىك ەلى” تاقىرىبىنداعى دوڭگەلەك ۇستەل سونىڭ ءبىر ايعاعى. اتالعان شارادا پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانىبەك كارىبجانوۆ كىرىسپە ءسوز سويلەدى. ج.كارىبجانوۆ قىرىق جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە سەمەي پولي­گو­نىندا جۇرگىزىلگەن 450 سىناقتان 1,5 ميلليون ادام زارداپ شەككەندىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, قازاق­ستاننىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قوسىلۋى جانە بەيبىتشىلىك جولىندا جاساعان باسقا دا شارالارى حالىقارالىق انتي­يادرو­لىق قوزعالىسقا تىڭ سەرپىن بەرىپ, ونى جاڭا دامۋ دەڭگەيىنە شى­عارعانىن ايتتى. تاياۋدا عانا رەس­مي ساپارمەن كەلىپ كەتكەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى پان گي مۋن: “مەن بار­لىق دەرجاۆالاردى قازاقستاننان ۇلگى الۋعا شاقىرامىن” دەي وتى­رىپ, ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆقا جاھاندىق انتي­يادرو­لىق قوزعالىستى باسقارۋدى ۇسىندى. وسى رەتتە ۆاشينگتون قا­لاسىندا وتكەن سامميت بارىسىندا اقش پرەزيدەنتى باراك وباما قازاقستاننىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىك باعىتىنداعى ۇستانىمىن جوعارى باعالاپ, ونى اقش-تىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى ەڭ سە­نىم­دى ستراتەگيالىق ارىپتەسى ساناي­تىنىن ەرەكشە جەتكىزدى. يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميتتە سويلەگەن سوزىندە نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ يادرولىق قارۋدىڭ الاپات قۋاتىنان بارىنشا زارداپ تارتقان ەل رەتىندە قازاقستان جەر بەتىندە قاۋىپسىزدىك پەن تاتۋلىقتىڭ ورناۋىن جاقتايتىنىن مالىمدەپ, ونى دامىتۋ ءۇشىن بىرنەشە ناقتى ۇسىنىستار ايتتى. “سونىڭ ىشىندە يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ جالپىعا ورتاق قارارىن قابىلداۋ تۋرالى ماسەلە دە بار. بۇل – حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا جۇيەسىن قۇرۋ جولىنداعى اسا ماڭىزدى ۇسىنىس. ءبىز ەندى وسى ۇسىنىستاردىڭ يەسى رەتىندە ولاردى بارىنشا ىلگەرىلەتە جىلجىتۋعا كۇش سالۋىمىز قاجەت. بۇل باعىتتا ءبىزدىڭ پارلامەنت دەپۋتاتتارى دا بەلسەنە اتسالىسۋعا ءتيىس, دەدى جانىبەك ءسالىم ۇلى. جينالعاندار الدىندا “قازاق­ستان – بەيبىتشىلىك ەلى” اتتى جاڭا دەرەكتى فيلم كورسەتىلدى. بۇل في­لم­دە سەمەي سىناق ايماعىنىڭ 40 جىل بويى جارىلىستار جاساعانى كورسەتىلدى. قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتقان ەل رەتىندەگى مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ءرولى كورى­نىس تاپقان جانە يادرولىق قاۋىپ­سىز­دىك جولىنداعى كۇرەستەر بەينە­لەنگەن. دوڭگەلەك ۇستەلدە ءماجىلىس دەپۋتاتى ۆيكتور روگالەۆ “يادرولىق قارۋسىز الەمگە جەتۋ جولىندا” دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاسادى. “قازاق جەرىنىڭ دەرتى” تاقىرى­بىن­دا “ازعىر” پوليگونىندا ءجۇر­گى­زىل­گەن يادرولىق سىناقتاردىڭ زار­داپ­تارى جونىندە پارلامەنتشى ۆيكتور كيانسكي ءوز ويلارىن ورتاعا سال­دى. سەمەي سىناق ايماعىنىڭ قاسى­رەت­تەرى جايلى دەپۋتات نۇرتاي سا­بيليا­نوۆ جان-جاقتى اشىپ كور­سەتتى. 1992 جىلعى 18 جەلتوقساندا “سەمەي يادرولىق پوليگونىنداعى يادرولىق سىناقتاردان زارداپ شەك­كەن ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ تۋرالى” زاڭ قابىلدانعان. مەم­لەكەت وسى زاڭدىق قۇجاتقا سايكەس 2006-2009 جىلدارى وسى زارداپ شەككەن ازاماتتارعا بىرجولعى اق­شا­لاي وتەماقى تولەۋگە 14 ملرد. تەڭگە بولگەن. ن.سابيليانوۆتىڭ پايىمىنشا, پوليگون زاردابىن جويۋعا جالعىز قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, بۇكىل الەم جۇرتشىلىعىنىڭ كۇش-جىگەرى جۇمىلدىرىلۋى قاجەت. حالىقتى ەمدەۋ, ساۋىقتىرۋ, دەن­ساۋ­لىعىن قالپىنا كەلتىرۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ جونىندە ارناۋلى مەملەكەت­تىك باعدارلاما مەن كەشەندى شارا­لار قابىلداۋ كەرەك. دەپۋتاتتاردان سوڭ, ج.كارىب­جا­نوۆ دوڭگەلەك ۇستەلدى قورىتىن­دىلادى. اسقار تۇراپباي ۇلى.