سەنات دەپۋتاتى اقىلبەك كۇرىشباەۆ ەلورداداعى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاعدايىمەن تانىسىپ, ولاردىڭ سۇراقتارىن تىڭدادى. دەپۋتاتقا كوپ سالالى مەديتسينالىق ورتالىق ماماندارىنىڭ شەشىلمەگەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى تۋرالى ايتىلدى. كەزدەسۋ بارىسىندا دەپۋتات مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا ستۋدەنتتەرگە پراكتيكالىق وقۋدى ۇيىمداستىرۋعا بايلانىستى تاقىرىپتاردى, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ءمامس جۇيەسىندە دارىگەرلەردىڭ قىزمەتتەرى تاريفتەرىنىڭ مولشەرىن تالقىلادى. سەناتور سونىمەن قاتار قالالىق ەمحانا قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەستى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, شەشىلمەگەن ماسەلەلەر كوپ. ء«بىز ءبارىمىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلعان بىرقاتار اۋقىمدى جوبانىڭ باستالعانىنا كۋا بولدىق. اتاپ ايتقاندا, ءبىزدىڭ مەديتسينالىق ورتالىقتاردىڭ زاماناۋي تەحنيكالىق جابدىقتالۋى جاقساردى», دەدى سەناتور.
* * *
سەناتور دۇيسەنعازى مۋسين شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ التاي اۋدانىندا بولىپ, «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن, كوپ بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلارعا ارنالعان تۇرعىن ۇيلەردىڭ ساپاسىمەن تانىستى جانە جاڭا قونىستانۋشىلارمەن كەزدەستى. سونىمەن قاتار سەناتور وبلىستىق اۋرۋحانادا بولىپ, ينسۋلت ورتالىعىن, كارديولوگيالىق بولىمدەگى انگيوگرافيالىق بولىمشەنى ارالادى جانە كۆي-اۋرۋحاناسىندا بولىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جاعدايمەن تانىستى. ول اۋداننىڭ مەديتسينالىق مەكەمەلەرىنىڭ زاماناۋي جابدىقتارىن وڭ باعالادى جانە اۋداننان شىقپاي ساپالى مەديتسينالىق كومەك الۋدىڭ مۇمكىندىگىن اتاپ ءوتتى. كەزدەسۋ بارىسىندا دارىگەرلەر مەديتسينالىق كادرلاردىڭ, ونىڭ ىشىندە رەانيماتولوگتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى تۋرالى ايتتى. سەناتور بۇل ماسەلەنى جۇيەلى تۇردە شەشۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى.
* * *
سەنات دەپۋتاتتارى مۇرات باقتيار ۇلى مەن ءلاززات سۇلەيمەن قىزىلوردا وبلىسى جالاعاش اۋدانىنداعى 100 توسەكتىك اۋرۋحانا مەن 1200 بالاعا ارنالعان №201 ورتا مەكتەپتە بولىپ, دارىگەرلەر مەن مۇعالىمدەر ۇجىمىمەن كەزدەستى. جۇرتشىلىققا «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكس پەن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ ەرەجەلەرى ءتۇسىندىرىلدى. قاتىسۋشىلار تاراپىنان دارىگەرلەردىڭ جالاقىسى مەن مارتەبەسى, ۇستازداردىڭ جالاقىسى جانە مەكتەپتىڭ ونلاين جۇيەدەن ءداستۇرلى جۇيەگە كوشۋى, ونلاين جۇيەسى بويىنشا ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندەپ كەتكەنى جانە تاعى باسقا وزەكتى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. سىرداريا اۋدانىنداعى ناعي ءىلياسوۆ اۋىلىنداعى كۇرىش ەگەتىن «ابزال ي ك» مەكەمەسىنىڭ جۇمىسشىلارمەن كەزدەسۋ كەزىندە سىرداريا وزەنىنىڭ سۋىنىڭ تومەندەگەنى جانە ەگىن شارۋاشىلىعىنا كوپتەگەن قيىندىق تۋعىزىپ وتىرعانى ايتىلدى. ەندى 2021 جىلى ەگىن شارۋاشىلىعىندا سۋ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ماقساتىندا قازىردەن باستاپ الدىن الۋ شارالارىن قولعا الۋ تۋرالى جانە باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى. سونداي-اق جالاقى ماسەلەسىنە قاتىستى سۇراقتار قويىلدى. اۋىل ەڭبەككەرلەرى ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنىڭ ۇجىمىنا ديۆيدەند الۋدى داستۇرگە ەنگىزۋ جانە كەڭىنەن تاراتۋ جايىن قوزعادى. سەناتورلار سونداي-اق قىزىلوردا وبلىسى پروكۋراتۋراسىندا ايماقتىڭ قۇزىرلى ورگاندار, قۇقىق قورعاۋ جانە قۇقىقتىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ ماماندارىمەن كەزدەستى. وندا جەرگىلىكتى جەرلەردە زاڭداردى قولدانۋ كەزىندە قۇقىق ەرەجەلەرىندەگى ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشىلىقتار, سىبايلاس جەمقورلىقتى بولدىرماۋ, قابىلدانعان زاڭداردىڭ كەيبىرەۋلەرىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى نۇسقاسىنىڭ تۇسىنىكسىز ەكەندىگى جانە زاڭدارداعى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەتىن تۇستار ءسوز بولدى.
* * *
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى نۇرتورە ءجۇسىپ جانە دينار نوكەتاەۆا الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا بولدى. سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» ماقالاسىندا ء«ححى عاسىر – ءبىلىم مەن بىلىكتىڭ ءداۋىرى. ءبىلىم مەن تەحنولوگيا, جوعارى ەڭبەك ونىمدىلىگى ەل دامۋىنىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى بولۋعا ءتيىس», دەگەنىن اتاپ وتە كەلىپ, كىتاپ وقۋ ءداستۇرىن قايتا دارىپتەۋ تۋرالى ايتتى. دەپۋتاتتار كىتاپحاناداعى سيرەك كىتاپتار مەن قولجازبالار قىزمەتى جانە قالپىنا كەلتىرۋ, كونسەرۆاتسيا جانە تۇپتەۋ قىزمەتىنىڭ جۇمىستارىنا باسا نازار اۋداردى. سيرەك قوردا ساقتالعان كونە جادىگەرلەرمەن, بىرەگەي قولجازبالار, سونىڭ ىشىندە XII, XVIII, XIX عاسىردا جارىق كورگەن قۇران كىتابى جانە باسقا دا شىعىس قولجازبالارى توپتاماسىمەن تانىستى. سەناتورلار قۇجاتتاردى عىلىمي كونسەرۆاتسيالاۋ زەرتحاناسىن قالپىنا كەلتىرۋ-تۇپتەۋ سەكتورىن, سونداي-اق جازبا ەسكەرتكىشتەردى كونسەرۆاتسيالاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ مەكتەبىن ارالادى.
* * *
سەناتورلار عۇمار دۇيسەمباەۆ پەن ساعىندىق لۇقپانوۆ اتىراۋ وبلىسى قىزىلقوعا اۋدانى مۇقىر اۋىلىنىڭ مەكتەبىندە بولىپ, ءبىلىم بەرۋ ساپاسى مەن مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى تۋرالى ويلارىمەن ءبولىستى. مۇقىر ستانساسىنىڭ تەمىرجولشىلارىمەن بولعان كەزدەسۋدە وسى سالانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى قوزعالدى, قىزمەتكەرلەردىڭ ۇسىنىستارى مەن وتىنىشتەرى تىڭدالدى. دەپۋتاتتاردىڭ ساپارى تاسقۇدىق ەلدى مەكەنىندە ودان ءارى جالعاستى. تۇرعىندار اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن, اۋىلعا گاز قۇبىرى جەتكىزىلمەگەن. ەلەكتر جەلىسى دە قايتا جاڭعىرتۋدى تالاپ ەتەدى. سەناتورلار, سونداي-اق قۇلسارى-مۇقىر تاس جولىنىڭ جاعدايىنا نازار اۋداردى. وسى اۆتوموبيل جولىن قايتا جاڭارتۋ ماسەلەسى دەپۋتاتتاردىڭ باقىلاۋىندا بولعاندىقتان سەناتور عۇمار دۇيسەمباەۆ وسى ماسەلە بويىنشا بۇدان بۇرىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ەدى. دەپۋتاتتار سونداي-اق ايماقتاعى حيميا وندىرىسىندە دە بولىپ, وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ جۇمىسىمەن دە تانىستى. ولار وسى قوردىڭ تاۋارلارى ساۋدالاناتىن سۋپەرماركەتتەر جەلىسىنە بارىپ, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسى تۋرالى حاباردار بولدى. سەناتور عۇمار دۇيسەمباەۆ باعانى مەملەكەتتىك رەتتەۋ ارقىلى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ ناقتى ەسەبىن الۋ جولعا قويىلۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
* * *
سەنات دەپۋتاتى ءالىمجان قۇرتاەۆ تۇركىستان وبلىسىنا ساپارى بارىسىندا ايماق باسشىسى ومىرزاق شوكەەۆپەن جانە وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىمەن كەزدەستى. وندا سەناتور جوعارعى پالاتانىڭ وتكەن جىلعى جۇمىس قورىتىندىسىنا توقتالىپ, قابىلدانعان زاڭداردىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتتى. سونداي-اق ول ءوڭىردىڭ دامۋىنا قاتىستى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. ودان بولەك, وڭىردەگى سۋارمالى جەرلەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سىرداريا وزەنىنەن ارىس-تۇركىستان كانالىنا مەحانيكالىق سۋ تاسىمالداۋ كانالىن جۇرگىزۋ جانە تۇركىستان قالاسىن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 100 گەكتار وندىرىستىك جىلىجاي سالۋ جۇمىستارى ءسوز بولدى. سونىمەن قاتار اۋىل تۇرعىندارىن الاڭداتىپ وتىرعان جايىلىمدىق جەر, سوعان بايلانىستى «جەر كودەكسىنە» وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىگى جانە تاعى دا باسقا وزەكتى ماسەلەلەر تۋرالى ايتىلدى. سەناتور وڭىرگە ساپارى كەزىندە تۇركىستان قالاسىن گازداندىرۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە نازار اۋداردى. قازىرگى تاڭدا شاھارعا گاز قۇبىرىن تارتۋ جۇمىسى تولىق اياقتالىپ, تۇرعىندار گازعا قوسىلۋعا مۇمكىندىك الدى. سونىمەن قاتار ءالىمجان قۇرتاەۆ وبلىستىڭ بىرقاتار اۋدانىنا بارىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن, ارداگەرلەرمەن جانە ەڭبەك ۇجىمدارىمەن كەزدەستى. قازىعۇرت اۋدانىندا ساراپحانا جانە مايلىوشاق اۋىلدارىندا ورنالاسقان كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. ال كەلەس اۋدانىنىڭ بىرتىلەك اۋىلىندا اۋىلشارۋاشىلىق جانە قۇرىلىس سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ۇجىمدارمەن سۇحباتتاستى. سارىاعاش اۋدانىندا سپورت كەشەنىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەستى. ودان بولەك سەناتور جەتىساي, ماقتاارال جانە شاردارا اۋداندارىندا بولدى. بارلىق كەزدەسۋدە ازاماتتاردى الاڭداتقان وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
* * *
سەنات دەپۋتاتى ءلاززات رىسبەكوۆا باتىس قازاقستان وبلىسىنا ساپارى بارىسىندا ورال قالاسىنداعى وبلىستىق پەريناتالدى جانە رەابيليتاتسيالىق ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. جەرگىلىكتى اكىمدىك وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدە ول 2020 جىلى وڭىردە جاڭا تۋعان سابيلەر مەن انا ءولىمىنىڭ كوبەيگەنىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2019 جىلى انا ءولىمى ءبىر-اق رەت بولعان. ال وتكەن جىلى مۇنداي قايعىلى جاعداي ءۇش رەت تىركەلگەن. دەپۋتات الداعى ۋاقىتتا مۇنداي جاعدايدى بولدىرماۋ ءۇشىن جۇيەلى شارا قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتتى. سونىمەن قاتار ءلاززات رىسبەكوۆا پەريناتالدى ورتالىقتىڭ مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسىپ, نىساننىڭ جابدىقتالۋ جاعدايىنا نازار اۋداردى. وڭىرگە ساپارى كەزىندە سەناتور ماشينا جاساۋ زاۋىتىنا جانە كونسەرۆىلەنگەن ونىمدەر دايىندايتىن كاسىپورىنعا باردى.
* * *
سەنات دەپۋتاتى رىسقالي ابدىكەروۆ قاراعاندى وبلىسىنىڭ شاحان اۋىلىنا باردى. ساپار بارىسىندا ول قازاندىقتىڭ جانە جىلۋ جەلىسىنىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى. جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋدە دەپۋتات سەناتتىڭ وتكەن جىلى اتقارعان جۇمىسى تۋرالى ايتىپ بەردى. «سەنات زاڭدارعا ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا جانە ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋعا ارنالعان وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزدى. بۇل شارالار اۋىلدىق جەرلەردەگى قىلمىستى ازايتۋعا, ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەناتور. سونىمەن قاتار سەناتور بىلتىر كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلگەن اۋلا كلۋبىنىڭ جۇمىسىنا نازار اۋداردى. بۇل جەردە جاس كاسىپكەر ءتيىستى گرانت ۇتىپ الىپ, «قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن ءداستۇرىن جاڭعىرتۋ» اتتى الەۋمەتتىك جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا. اتالعان جوبا شاحان اۋىلىندا جۇمىسسىزدىقتى قىسقارتۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. ودان بولەك بۇل باستاما مەكتەپكە دەيىنگى جانە مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرۋىنە جاعداي جاساپ كەلەدى. ساپار كەزىندە رىسقالي ابدىكەروۆ شاحان اۋىلدىق پوليتسيا ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن جانە وبلىس اكىمدىگىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, اعىمداعى ماسەلەلەر مەن وڭىردەگى تۇيتكىلدى جايتتاردى تالقىلادى.
* * *
سەناتور ۆلاديمير ۆولكوۆ الماتى وبلىسىنىڭ ەلتاي اۋىلدىق وكرۋگىنە باردى. سەناتور جەرگىلىكتى ءماسليحات, اكىمدىك وكىلدەرىمەن جانە بايلانىس وپەراتورلارىمەن كەزدەسىپ, اۋىلدىق جەرلەردى جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن تالقىلادى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار سالىستىرمالى تۇردە سىمسىز جەلىنىڭ ساپاسى كابەلدى ينتەرنەتتەن تومەن ەكەنىن ايتتى. ءوز كەزەگىندە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى ەلتاي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتپەن قامتۋ باعىتىندا اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالىپ ءوتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە وكرۋگكە قاراستى بەرەكە اۋىلىندا 20 ءۇي كابەلدى ينتەرنەتكە قوسىلعان. ال اۋىلدىڭ مۇنداي ينتەرنەت قولجەتىمسىز جەرلەرىندە جاڭا تەحنولوگيانىڭ كومەگىمەن سىمسىز جەلىگە قوسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سوعان وراي اقسەڭگىر ستانساسىنىڭ جانىنان بيىك مۇنارا ورناتىلۋدا. سونىمەن بىرگە يساەۆ اۋىلىنىڭ ورتا مەكتەبى دە ينتەرنەتكە قوسىلعانىن اتاپ وتكەن ءجون. سونىمەن قاتار سەناتور 2 جىل بۇرىن سالىنعان پوليتسيا پۋنكتىنە باردى جانە وڭىردەگى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
