زامان سۇرانىسىنا ساي وقۋ ورنى

“استانانىڭ جاڭا ۋنيۆەرسيتەتى” اق پرەزيدەنتى اسلان سارينجيپوۆپەن اڭگىمە – اسلان بوكەن ۇلى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا ار­ناعان جولداۋىندا ەرەكشە ءمان بەرگەن جاڭا حالىق­ارالىق ۋنيۆەرسيتەت تۋرالى بىلگىسى كەلگەن وقىرمان ساۋالدارى رەداكتسيا پوشتاسىنا از كەلىپ جاتقان جوق. ەندەشە, ەل تاريحىندا ەلەۋلى ورىن الاتىن ءبىلىم ورداسى تۋرالى نە ايتا الاسىز؟ – ءيا, ەلباسى ءوزىنىڭ بيىلعى جول­داۋىندا استانادا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەتتى قۇرۋ تۋرالى ماسەلەگە ەرەكشە ءمان بەرگەنى راس. قا­زاق­ستاندا وسىنداي ۋني­ۆەر­سيتەتتى اشۋ ەلىمىز­دىڭ پرەزيدەنتىنىڭ يدەيا­سى بولىپ تابى­لادى. وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ نەگىز­گى مىندەتى – جوعارى ءبىلىمنىڭ جاڭا مو­دەلىن قۇرۋ جانە الەمدىك عى­لى­مي كەڭىس­تىكتە قازاقستاندىق عىلى­مي قۇرى­لىم­­داردى ين­تە­گراتسيالاۋ بويىن­شا جۇيەلى جۇ­مىس جۇرگىزۋ. بۇل قازاقستاندىق ءبىلىم مەن عى­لىم جۇيەسىنىڭ ەڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىن الەمدىك دەڭ­گەي­گە ۇيلەسىمدى تۇردە سايكەس­تىرۋ. بۇل جوبا تەك قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, سونداي-اق ورتالىق ازيا ايماقتارى ءۇشىن دە الار ورنى ەرەكشە بولىپ تابىلادى. ءويت­كەنى, حالىقارالىق جوعارى وقۋ ورىن­دارى­مەن تىعىز ىنتى­ماق­تاستىقتا جۇمىس جاساي­تىن ۋنيۆەرسيتەتتەر سەرىك­تەس­تى­گىنىڭ وسىنداي فورماسى بۇرىن بولعان ەمەس. وقۋ ورنىنىڭ تۇجى­رىم­داماسى الەمدىك پراكتي­كا نەگىزى ەسكەرىلە وتىرىپ ءازىر­لەن­دى. ونىڭ مودەلى الەم­نىڭ ەڭ ۇزدىك زەرتتەۋ ۋني­ۆەرسي­تەتتەرىنىڭ قۇرىلى­مى­نا ساي كەلەدى. مۇندا بولىمشەلەر­دىڭ اۆتونومدى­عى مەن مو­دۋل­دىگى ءبىرىنشى كەزەكتە قاراستىرىلاتىن بولادى. جاڭا ۋنيۆەرسيتەت الەمدىك ستان­دارت­تارعا ءساي­كەس كەلەتىن جاڭا ينفرا­قۇرى­لىم­مەن, سونىڭ ىشىندە اكادەميالىق, اكىم­شىلىك جانە الەۋمەتتىك وبەكتى­لەر­مەن ەرەكشەلەندى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي, ەۋرازيا كونتينەن­تىن­دە ەڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەت قۇرۋ. بۇل ءۇشىن استانانىڭ جاڭا ءبىلىم ورداسى الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن تىعىز سەرىكتەستىك قاتىناس­تار­دى ور­ناتۋ بويىنشا جۇمىستار ءجۇر­گىزىپ جاتىر, بۇل باكا­لاۆريات, ماگيسترا­تۋرا مەن PhD وقۋ باعدار­لامالارىن ءازىر­لەۋ, عى­لىم جانە ءبىلىم ۇدەرىس­تەرىن باسقارۋ بويىن­شا ولارمەن جيناقتالعان ءتاجىري­بە­­لەر­دىڭ ناتيجەلەرىن پايدالا­نۋ­عا مۇكىندىك بەرەدى. – ۋنيۆەرسيتەت قانداي ما­مان­دىقتار بويىنشا كادرلار دايىن­دايدى؟ وتانىمىز­داعى باسقا وقۋ ورىندارىنان بۇل ۋنيۆەرسي­تەت­تىڭ ايىرماشىلىعى قانداي؟ ءبىر جىلدا قانشا ستۋدەنت قابىلدانادى؟ قابىلداۋ مەرزىمى قاي كەزەڭگە جوسپارلانىپ وتىر؟ قان­داي پاندەر­دەن ەمتيحان تاپسىرىلادى؟ “التىن بەلگى”, وتاندىق, حالىق­ارا­لىق وليمپيا­دالاردىڭ جەڭىمپازدارىنا جەڭىل­دىك­تەر بار ما, الدە ولاردىڭ دا ەمتيحان تاپ­سىرۋ­­لارى كەرەك پە؟ جالپى سىناق تەست ارقىلى وتە مە, بولماسا باسقا جولى قاراستىرىلىپ جاتىر ما؟ – اكادەميالىق باعدارلامالاردىڭ مازمۇنى مەن فاكۋلتەتتەردىڭ ماماندانۋى شەتەلدىك سەرىكتەستەرىمىزبەن بىرگە ازىرلەنەدى. جالپى, باكالاۆريات باعدارلاماسى بويىنشا ينجەنەريا, مەديتسينا, بيزنەس, جاراتىلىس­تانۋ جانە الەۋمەتتىك عىلىمدار مەكتەپتەرىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار, بۇدان ءارى ماگيسترلىك جانە PhD باعدارلا­مالارى بويىنشا بيزنەس جانە مەملەكەتتىك ساياسات مەكتەپتەرى اشىلاتىن بولادى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ نەگىزگى ەرەك­شەلىك­تەرىنىڭ ءبىرى – بۇل حالىقارالىق دەڭگەي­دەگى ۋنيۆەرسيتەتتى قۇرۋ مودەلى رەتىندە ءبىزدىڭ سەرىكتەستىك مودەلىن تاڭداپ الۋىمىز. بۇل ۇلت­تىق ءبىلىم جۇيەسىنىڭ بارلىق ارتىق­­شىلىقتارى مەن ەڭ ۇزدىك شەتەلدىك پراكتي­كانى ەسكەرەتىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سەرىكتەستەرى – جوعارى وقۋ ورىن­دارىمەن بىرلەسكەن ءبىلىم باعدارلاما­لارىن قۇرۋ تۋرالى ءبىزدىڭ باستاپ­قى ويىمىزعا تىكەلەي بايلانىستى بولىپ وتىر. وسىنداي قارىم-قاتىناستار وتاندىق جوعارى ءبىلىمدى مودەرنيزا­تسيالاۋدىڭ جاڭا ساتىسى بولىپ تابىلادى, بۇل جاڭادان قۇرىل­عان ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋ ۇدەرىسىن ۇيىم­داس­تىرۋدىڭ حالىقارالىق ەرەكشەلىكتەرى مەن ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن جيناقتاعان وزىندىك برەندتى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جوبا بويىنشا ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنت­تەرى­نىڭ جال­پى سانى 4 000 ادامدى قۇرايتىن بولا­دى. اعىم­­داعى جىلدا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دايىن­دىق ء(Foundatىon) باعدارلاماسى بويىن­شا ستۋدەنت­تەر­دى قابىلداۋ جۇرگىزىلمەك. وقۋ ۇدەرىسى تەك اعىل­شىن تىلىندە جۇرگىزىلەتىنىن نازارعا سالا كەتسەم دەيمىن. وقۋعا ءتۇسۋ كەزىندە قويىلاتىن تالاپ­تاردى قابىلداۋ كوميسسياسى بەلگىلەيدى. ستۋدەنت­تەر­دى ىرىكتەۋ كەزىندە نەگىزگى ۇستا­نىمدار رەتىندە TOEFL جانە ءىELTS ەمتي­حان­دارىنىڭ, لون­دون­نىڭ ۋنيۆەرسي­تەتتىك كوللەدجى­مەن ءازىر­لەن­گەن قابىلەتتەردى ايقىنداۋ تەستى­لەرىنىڭ ءناتي­جە­لەرى, حالىقارا­لىق وليمپيا­دا­لارعا قاتى­سۋى جانە باسقا ماراپاتتارى مەن جەتىستىكتەرى ەسكەرىلەدى. قازىر قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىس ورتا­لىق­تارىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تۇساۋكەسەر­لەرى ءوت­كىزىلىپ جاتىر. اجۋ, USL مەن بريتان كەڭەسى­نىڭ وكىلدەرى مەكتەپ تۇلەكتەرىن ۋني­ۆەر­سيتەتكە ءتۇسۋ ەرەجەلەرىمەن جانە ەلىمىزدىڭ ءار ءتۇرلى ايماقتارىندا اعىمداعى جىلدىڭ ءساۋىر – تامىز ايلارىندا وتكىزىلەتىن ىرىكتەۋ تۋر­لارى­نا قاتىسۋدىڭ شارتتارىمەن تانىستىرۋدا. ىرىكتەۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ دەڭگەيىن تەكسەرەتىن ءBrىtىsh ءCouncىl ءEnglىsh ءProfىcىency Test (BCEPT) تەستىن تاپ­سىرۋدى قاراس­تىرادى. بۇل ءۇشىن اعىمداعى جىلدىڭ ءساۋىر – مامىر ايلارىندا BCEPT تەس­تىن جۇرگىزۋ ءۇشىن بريتان كەڭەسىنىڭ وكىل­دەرى­نەن قۇرىلعان ساراپتاما توبى قازاق­ستان­نىڭ بارلىق ايماقتارىنا شىعاتىن بولادى. ءبىرىنشى ىرىكتەۋ تۋرىنا قاتىسۋ ءۇشىن, سون­داي-اق ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسۋدىڭ ەرەجەلەرى مەن شارتتارى www.nu.edu.kz. سايتتا كورسەتىلگەن. اتالعان تەستىلەردى ويداعىداي تاپسىرعان تالاپكەرلەر ىرىكتەۋدىڭ 2 كەزەڭىنە شاقىرى­لا­دى. ولار ءىELTS تەستى مەن Subject Entrance Test تەستىلەرىن – USL-مەن وتكىزىلەتىن ءپان­دەر بويىنشا وقۋعا ءتۇسۋ ەمتيحاندارىنا قاتىسادى. وزدىگىنەن تەستىلەردى تاپسىرعان تالاپكەر­لەر جانە اعىلشىن ءتىلىنىڭ ءتيىستى دەڭگەيىن راستايتىن: TOEFL (قاعاز بەتىندە رۆت نەمە­سە ءonlىne رەجيمىندە) نەمەسە ءىELTS حا­لىق­ارالىق تەستىلەردىڭ ناتيجەلەرى كورسەتىل­گەن رەسمي سەرتيفيكاتتارى بار تالاپكەرلەر USL تەستىلەرىن تاپسىرۋعا شاقىرىلادى. ەمتيحانداردى تاپسىرۋ بارلىعىنا, سونىڭ ىشىندە “التىن بەلگى” يەگەرلەرى ءۇشىن دە, وتان­دىق جانە حالىقارالىق وليمپيا­دالاردىڭ جەڭىمپاز­دارى ءۇشىن دە مىندەتتى ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. – ۋنيۆەرسيتەتكە ستۋدەنتتەردى قابىلداۋ ءتارتىبى تۋرالى ايتا كەتسەڭىز. بۇعان قوسا تا­لاپ­كەرلەر قانداي قۇجاتتاردى ازىرلەۋى كەرەك؟ ۋنيۆەرسيتەت تالاپكەرلەرى ىرىكتەۋ تۋرى­نىڭ اتالعان كەزەڭدەرىنەن وتكەن سوڭ, ءFoundatىon باعدارلاماسى رەسمي قۇجاتتاردى قابىلداۋ اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىم – شىلدە ايلارىندا جۇرگىزىلەتىن بولادى. ءFoundatىon باعدارلاماسى نەگىزىندە وقۋعا قۇ­جات­تاردى تاپسىرۋ ءۇشىن تالاپكەرلەر تومەن­دەگى قۇجاتتاردى: ورتا مەكتەپتى ءبىتىر­گەنى تۋرالى ات­تەستاتتىڭ نەمەسە تەحنيكالىق كاسىبي ءبىلىم, جو­عارى ءبىلىم تۋرالى ديپلوم­نىڭ, ءىۆ ء(ىnter­natىo­nal Baccalaureate) ديپ­لومىنىڭ, سونداي-اق “التىن بەلگى” سەرتي­فيكاتىنىڭ, رەسپۋب­لي­ك­الىق جانە حالىقارا­لىق وليمپيا­دا­لارى­نىڭ جانە ورتا ءبىلىم پاندەرى بويىنشا عىلى­مي جارىستاردىڭ ءى, ءىى, جانە ءىىى ورىن ديپلوم­دارىنىڭ ءتۇپنۇس­قاسىن نەمەسە نوتا­ريال­دىق تۇردە كۋالان­دىرىلعان كوشىرمەلەرىن تاپسىرۋى كەرەك. جاڭا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قابىلداۋ كوميس­سيا­سى تەست ناتيجەلەرىن جانە تالاپ ەتىلگەن قۇ­جات­­­تاردى قاراپ شىققان سوڭ, قابىلداۋ ەرەجە­لەرى مەن ۇستانىمدارىنا سايكەس ءاربىر تالاپكەردىڭ ءوتىنىشىن قاراپ شەشىم قابىل­­دايتىن بولادى. – ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسەر الدىندا تالاپ­كەر­لەر دايىندىق باعدارلاماسىنان وتەتىن كورىنەدى. بۇل باعدارلاما تۋرالى تولىق ايتىپ بەر­سەڭىز. جالپى وقۋ گرانتتارى كىمدەرگە بەرى­لەدى؟ گرانتقا يە بولا الماعاندار اقىلى وقي ما؟ اقىلى وقيتىن بولسا, تولەيتىن قارجىنىڭ كولەمى قانداي؟ كەيبىر اقپارات قۇرالدارىندا وقۋ تولەمى تۋرالى ءارالۋان مالىمەتتەر كەزدەسىپ قالادى. قوماقتى قارجى­نى دارىندى بالالاردىڭ, اسىرەسە, اۋىلدىق جەردە تۇراتىن قانداستارىمىزدىڭ قالتاسى كوتەرە مە؟ – ءFoundatىon دايىندىق باعدارلاماسى باكالاۆرياتتىڭ ءبىرىنشى بازالىق كۋرسىن بىلدىرەدى, بۇل جەردە ستۋدەنتتەر ءپروفيلدى ءپان­دەر بويىنشا بازالىق ءبىلىم, ۋنيۆەر­سي­تەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جانە اكادەميالىق مادەنيەتى تۋرالى اقپارات الادى. وزدەرىنىڭ كوممۋنيكاتسيالىق داعدىلارىن دامىتادى, اعىلشىن تىلىنەن ءبىلىم جەتىلدىرەدى. مۇنداي يگىلىكتى ىسكە شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورنى – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سەرىكتەسى رەتىندە لوندوننىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىك كوللەدجى (USL) قاتىستىرىلادى. ول ءTىmes ءHىgher ءEducatىon گازەتىنىڭ باعا بەرۋى بويىنشا الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ تىزىمىندە 4 ورىندا تۇر. ۋنيۆەرسيتەتتە وقۋ اقىلى نەگىزدە جۇرگى­زىلەدى. بۇل رەتتە وقۋ تولەمى سەرىكتەس – ۋني­ۆەر­­سيتەتتىڭ قوياتىن تالابىنا سايكەس بولادى جانە ءتيىستى جوعارى وقۋ ورىن­دارىن­داعى وسىعان ۇقساس بالامالارعا سايكەستەن­دىرىلەدى. وقۋ تولەمىنە وقۋ شىعىندارى, ۋنيۆەرسيتەت­تىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق جابدىقتالۋىنا جۇمسالاتىن قارجى, پروفەسسور-وقىتۋشىلار مەن اكىمشىلىك- باسقارۋعا تولەنەتىن ەڭبەك اقى ستيپەنديا قورى جاتادى. سونىمەن قاتار, وقۋعا ءتۇسۋ ەمتيحان­دارى­نىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ەڭ جوعارى بالل جيناعان تالاپكەرلەردىڭ مەملەكەتتىك وقۋ گرانت­تارىن الۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. بۇل, ءاري­نە, ۋنيۆەرسي­تەتتە تەگىن وقۋعا مۇمكىندىك بەرۋ دەگەن ءسوز. كۇنى كەشە عانا 500 گرانت بولىنگەنى سوعان دالەل. سونداي-اق ستۋدەنتتەرگە ارنايى قارجى­لىق كومەك كورسەتۋ جۇيەسى قاراستىرىلىپ وتىر. قا­زىر­گى تاڭدا ونىڭ كىرىس كوزى, مولشەرى تۋرا­لى ءما­سە­­لەلەر شەشىلۋ ۇستىندە. بۇل رەتتە ستۋدەنت­تەر­گە قارجىلىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى شەشىمدى قا­بىل­داۋدا ولاردىڭ قابىلەتتەرى مەن تالانت­تارى ءبىرىنشى كەزەكتە ەسكەرىلەتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. سونىمەن قاتار, زامانعا ساي سالىنىپ جات­قان جاتاحانالاردا ءبىلىم ورداسىنىڭ بار­لىق ستۋدەنتتەرىنىڭ تۇرۋىنا مۇمكىندىك بار. گرانت يەگەر­لەرى جاتاقحانالاردا تەگىن تۇراتى­نىن ايتا كەتۋگە بولادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاستارعا الەمدىك دەڭگەيدە جاعداي جاسالادى. – ساباق اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلەتىنى بەلگى­لى بولدى. ال بۇل ءتىلدى بىلمەگەندەر, وقىساق دەپ تالاپتانعان تالاپكەرلەرگە قانداي مۇمكىن­دىكتەر بار؟ – ءيا, ۋنيۆەرسيتەتتەگى وقۋ ۇدەرىسى شەتەل­دىك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, ياعني سەرىكتەس­تەر تالابى قامتاماسىز ەتىلەتىندىكتەن ساباق اعىل­شىن تىلىندە جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار, USL-كە سايكەس تاڭدالعان ارنايى پاندەر بويىن­شا ۇزدىك اكادەميالىق كورسەتكىشتەرگە يە بولعان, بىراق اعىلشىن ءتىلىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە بىلمەي­تىن ء(ىELTS كورسەتكىشى 4,0 تومەن ەمەس) تالاپ­كەر­لەرگە اعىلشىن ءتىلىنىڭ ءEnglىsh for ءAcademىc Purposes جەدەلدەتىپ وقىتۋ كۋرسىنان ءوتۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. كەيىننەن ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا تۇسۋگە تىڭ­داۋ­شىلاردى دايىنداۋ بويىنشا ارنايى كۋرس­تار اشىلاتىن بولادى. وندا اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭ­دەتە وقىتىپ, تەستكە دايىنداۋ كوزدەلگەن. – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسور-وقىتۋ­شى­لار قۇرامى قالاي جاساقتالىپ جاتىر؟ سىزدەر­دە ەنداۋمەنت قورى بار كورىنەدى. بۇل قانداي قور, ول نەمەن اينالىسادى؟ – پروفەسسور-وقىتۋشى قۇرامىن قا­بىل­­­داۋ تالاپتارى ۋنيۆەرسيتەت – سەرىكتەس­پەن انىق­­تالاتىن بولادى. بەكىتىلگەن شارت تالاپ­تارى­نا سايكەس ۇلىبريتانيادان 50 وقىتۋ­شى كەلىپ ساباق بەرەدى. سونداي-اق ۋني­ۆەرسيتەتكە ەڭ ۇزدىك ۇلتتىق زەرتتەۋشىلەر شاقى­­رىلاتىن بولادى. بۇل وقۋ ساپاسىنىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ماقساتتى كاپيتال قورىن (ەنداۋمەنت قو­رىن) قۇرۋعا قاتىستى ايتار بولساق, ول ۋني­ۆەر­سي­تەتتىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا قۇرىلىپ, مەملەكەتتىك, سونداي-اق جەكە قۇرىلىمداردىڭ ەسەبىنەن قارجىلان­دى­رىلادى. قوردىڭ نەگىزگى مىندەتى – ۋنيۆەر­سيتەت­تىڭ اكادە­ميالىق, عىلىمي جانە وزگە دە باعدار­لامالارىن قارجىمەن قامتاماسىز ەتۋ. قوردىڭ قاراجاتى ارنايى اكتيۆتەردە جيناق­تالادى. ولاردان تۇسكەن كىرىس ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىم, ءبى­لىم باعدارلا­مالارىن دامىتۋعا جانە ستۋدەنت­تەرگە ارنايى ستيپەنديالاردى بەرۋگە پايدالانىلادى. – ۋنيۆەرسيتەت الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز قارىم-قاتى­ناس جاسايتىنى ءمالىم, سونداي وقۋ ورىندارىن ناقتى اتاي كەتسەڭىز. – جاڭا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماق­ساتى – ەلدىڭ جاڭا كاسىبي قىزمەتكەرلەرىن دايارلاۋعا ءوز ۇلەسىن قوسۋ, جاستارعا حالىقارا­لىق ستاندارتتارعا ساي ءبىلىم بەرۋ. سول ارقىلى قا­زاق­ستانعا الەمنىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىن­دارىنان شاقىرىلاتىن جوعارى دارەجەلى پرو­فەس­سورلاردىڭ دارىستەرىن تالانت­تى جاستارى­مىزدىڭ تىڭداۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ بولىپ تابىلادى. وسى ماقساتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءبىز جەتەكشى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بەلسەندى كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتىرمىز. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا جانە وسى جىلدىڭ باسىندا ۋنيۆەرسيتەت دەلەگاتسياسى اقش, ۇلىبريتانيا جانە جاپونيانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا ىسساپارمەن بارىپ كەلدى. وسى كەزدەسۋلەردىڭ بارىسىندا جەتكەن كەلىسىمدەر ءوزارا مۇددەلى سالالاردا شەتەلدىك سەرىكتەستىكتەرمەن تابىستى ىنتىماقتاسۋعا نەگىز بولىپ تابىلادى. جالپى, ۋنيۆەرسيتەتتى دامىتۋ ستراتەگيا­سى – الەمنىڭ 30 ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاتارىنا كىرەتىن جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان. بۇگىنگى كۇنى ءبىز ۋنيۆەرسيتەت مەكتەپتەرىنىڭ (فاكۋلتەتتەرىنىڭ) جانە عىلىمي ورتالىق­تارى­نىڭ تۇجىرىمدامالارىن ازىرلەۋ ماسەلە­سىن الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى­مەن بە­كىت­تىك. اتاپ ايتقاندا جاسالعان ونداي كەلىسىمدەر: UCL, ءPىttsburgh, ءCarnegىe Mellon, ءWىsconsىn-ءMadىson, Duke, Harvard ءMedىcal, ت.ب. وسى كەلىسىمدەر كەلەشەكتە ۇزاق مەرزىمدى بايلانىس­قا نەگىز بولادى دەگەن سەنىمدەمىز. – رەداكتسياعا حابارلاسقان تالاپكەرلەر ەلىمىزدە جوعارى وقۋ ورىندارىن اياقتاعاننان كەيىن ءسىز باسقارىپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەتتە ەكىنشى ماماندىق الۋعا بولا ما, ونداي مۇمكىن­دىك بار بولسا قابىلداۋ قالاي جۇرەدى, قانداي ماماندىقتار بويىنشا وقي الامىز دەگەن سۇراقتاردى العا تارتىپ جاتىر. ءسىز بۇل تۋرالى نە ايتا الاسىز؟ – جوعارىدا دا اڭعارتىپ ءوتتىم. ءبىلىم الۋدى قالاعانداردىڭ ءبارى, ولاردىڭ اكادە­ميا­لىق كورسەتكىشتەرى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارى – سەرىكتەستەر بەلگىلەگەن قابىلداۋ تالاپتارىنا سايكەس بولسا, ۋنيۆەرسيتەتتە ەكىنشى ماماندىق الۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. 2012 جىلدان باستاپ ۋنيۆەرسيتەتتە ماگيسترلىك جانە PhD باعدارلامالار بويىن­شا بيزنەس مەك­تەبى جانە مەملەكەتتىك ساياسات مەكتەبى اشىلا­دى. وسىنىڭ بارىسىندا اكادە­ميالىق باعدارلا­ما­لار جانە فاكۋلتەتتەردەگى ماماندىقتار تىزبەسى شە­تەلدىك سەرىكتەستەرمەن ءتيىستى كەلىسىمدەردى بەكىت­كەننەن كەيىن ازىرلەنەتىنىن دە ايتا كەتسەم دەيمىن. – اسلان بوكەن ۇلى, ەلباسى جولداۋىندا ۋنيۆەرسيتەت اياسىندا 3 عىلىمي ورتالىق اشى­لاتىنى تۋرالى ايتىل­عان ەدى. سول ورتالىقتاردا زەرت­­­تەۋ جۇمىستارىمەن ءوز وتانى­مىزدىڭ عا­لىم­دارى اينالىسا ما, الدە شەتەل­دىك وقىمىستىلار تارتىلا ما؟ – سۇراق ورىندى قو­يى­­­لىپ وتىر. پرەزي­دەنت ن.ءا.ن­ا­زارباەۆ ءوز جول­داۋىن­دا جاڭا ۋني­ۆەرسيتەت جانىندا ءۇش عىلىمي, اتاپ ايت­قاندا: پانارالىق ين­سترۋ­­­مەنتالدىق ورتا­لىق, ەنەر­گە­تيكالىق زەرت­تەۋ ورتا­لىعى جانە ءومىر تۋرالى عى­لىم ورتالىعىن اشۋعا ەرەك­شە كوڭىل ءبولدى. وسى ورتا­لىق­تار “بولاشاق ەكونو­مي­كا­نىڭ” نەگىزى بو­لا­تىن ۇلت­تىق ين­نو­ۆا­تسيا­لىق جۇيە­نىڭ اجى­راماس بولىگى بولۋى ءتيىس. پانارالىق ينسترۋ­مەن­ت­الدىق ورتالىق (پيو) تالداۋ جابدىقتار پاركىن, زەرتحانا فابري­كالارى مەن زاۋىتتارىن, جوبالىق-سمە­­ت­ا­لىق بيۋرونى, بىلىكتى قىز­مەتكەر­لەر قۇرامىن, تەح­نو­پاركتى, تەحنولوگيا­لىق بيزنەس- ينكۋباتوردى قام­تيتىن پانارالىق ينسترۋ­مەنتالدىق پارك رە­تىندە قالىپتاسادى. وسىن­­دا بيز­نەس جوسپار­لار­دىڭ يننو­ۆا­تسيالىق كون­كۋرس­تارى جانە گرانتتى قارجى­لاندىرۋ, ت.ب. وتكىزى­لەدى. پيو جارا­تىلىستانۋ (فيزيكا, حي­ميا, ماتەما­تيكا, بيولوگيا) عى­لىم مەكتەبىنىڭ دەپارتا­مەنت­­تەرى ءۇشىن عىلىمي بازا بولادى. سونداي-اق ونەر­كاسىپ جانە حالىقارالىق سەرىكتەس­تەرمەن بىرلەسكەن زەرت­­تەۋلەردى وتكىزۋگە قاتى­سادى. ەنەرگەتيكالىق زەرت­تەۋ­لەر ورتالىعىن قۇرۋ ماقساتى ءتۇرلى ەلدەردەن عالىمدار مەن ينجە­نەر­لەردىڭ ەنەر­گەتيكالىق ءجا­نە ەكولوگيالىق قاۋىپسىز­دىك­تى قامتاماسىز ەتۋدىڭ اۋقىمدى ماسەلەسىن شەشۋ كوزدەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا تەحنولوگيالاردىڭ كوبى ەكولوگياعا وڭ اسەرى بار دەي المايمىز. ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا زياندى ەكەنى دە بەلگىلى. ەندەشە, ادا­مي ەكولوگيالىق ۇستا­نىم­داردى ەسكەرە وتىرىپ, تالاپ­تارعا ساي جاڭا ەنەرگيانى ساقتايتىن جانە زيانسىز تەح­نو­لوگيالاردى ەنگىزۋ قاجەت. ءومىر تۋرالى عىلىم ورتا­لى­عىنىڭ نەگىزگى ماقساتى عىلى­مي قىزمەتكەرلەردى دايارلاۋ, ىرگەلى جانە ترانسلياتسيالىق بيومەديتسينانى دامىتۋدى ينۆەستيتسيالاۋ جولىمەن ساپالى مەديتسينا­لىق قىزمەتتەردى ازىرلەپ قازاق ەلىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بيومەديتسينالىق سالاسىن قۇرۋ بولىپ تابىلادى. ورتالىق قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارى ترانسپلانتو­لوگيا, جاساندى جۇرەك پەن وكپە تەحنولو­گياسىن جەتىلدىرۋ جانە ەنگىزۋ, راديوحيرۋرگيا مەن فەتالدى حيرۋرگيانى دامىتۋ, ادامنىڭ ءومىر جاسىن ۇزارتۋداعى مەديتسينانىڭ ءرولىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. ورتالىقتارداعى عىلىمي زەرتتەۋلەرمەن وتان­­دىق جانە شەتەلدىك زەرتتەۋشىلەرمەن قا­تار, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتتەرى دە اينالىسا الادى. – قازىر ەلباسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن “بولاشاق” حالىقارالىق باعدارلاماسى بويىنشا شەتەلدەردە كادرلار دايىندالىپ جاتىر. ولاردىڭ الدىڭعى تولقىنى ەل دامۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ ءجۇر. ءسىز باسقارىپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەت بىردە-ءبىر شەتەلدە كادر دايىنداۋدى توقتاتىپ, وزىمىزدە ونى جۇيەلى جۇزەگە اسىرۋدى ويلاستىرىپ جاتىر ما؟ – وسى جوبالاردىڭ ارقايسىسى ەل تاري­حى­نان ءوز ورنىن الادى دەپ ويلايمىن. “بولاشاق” باعدارلاماسى بويىنشا جەتەكشى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان جاس مامانداردىڭ كوبى قازىرگى ۋاقىتتا ەل دامۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ جۇرگەنى ءمالىم. “بولاشاق” حالىقارالىق باعدارلاماسى دا, استانا جاڭا ۋنيۆەرسيتەتى دە پرەزيدەنت نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلدى. “بولاشاق” حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلا­ماسى, جاستارىمىزدىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ وسۋىنە باعىتتالعان ونىڭ ءبىرىنشى قادامى ەدى. ال ەلباسىنىڭ ەلدىڭ ورداسىندا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەتتى اشۋ تۋرالى يدەياسى – بۇل قازاق جەرىندە جاڭا ءبىلىم ورداسى ارقىلى وتاندىق كاسىبي قىزمەتكەرلەردى دايارلاۋعا باعىتتالعان قۇندى جۇمىسى بولدى. وسى ەكى ۇلكەن باستامانىڭ اراسى – 17 جىل. قازاق ەلى وسى ۋنيۆەرسيتەتتى اشۋ ءۇشىن 17 جىل ازىرلىك جاسادى. ءتيىستى عىلىم-ءبىلىم, تەحني­كالىق, زەرتحانالىق زەرتتەۋ بازاسىن دايارلادى. بۇل كەزەڭدە قازاقستان الەمدەگى باسەكەگە با­رىن­­شا قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋگە ۇمتى­لىپ الەۋەتى كۇشتى, تاۋەلسىز ەل رەتىندە ءوزىن كور­سەتتى. ەندىگى جەردە مىقتى كادر وزىمىزدە ازىرلە­نەتىن بولادى. جاڭادان قۇرىلعان ۋنيۆەر­سيتەت سونىڭ التىن دىڭگەگى. بۇل ۋنيۆەرسيتەتتە جاس قازاق­ستاندىقتارعا ەلدەن شىقپاي-اق, ۇزدىك شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دەڭگەيىنە ساي ساپالى ءبىلىم الىپ, بىلىكتى قىزمەتكەر بولۋعا مۇمكىندىك جاسالدى. تەك تالاپقا توتەپ بەرسە بولدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن سۇلەيمەن مامەت.