قىزىلاعاشتىڭ قازىرگى ءحالى قانداي؟

مەم­لەكەت باسشىسى زارداپ شەككەن حالىققا جاعداي جاساۋدى, قار­جىلاي كومەك كورسەتۋدى تاپسىر­عاند­ىق­تان, بىردەن جۇيەلى جۇمىس قولعا الىندى. ار­نايى كوميسسيا قۇرىلدى. زارداپتىڭ سال­دارىن جويۋ ءۇشىن تۇرعىنداردى ور­نا­لاستىرۋ, تۇرمىستىق جاعداي جاساۋ جال­عاستى. قارجىلاي كومەك ءالى دە كورسەتىلۋدە. كۇن سايىن وبلىس اكىمى مەن ورىن­با­سار­لارى باستاعان مەكەمە, ۇيىم باسشىلارى اتقارىلعان جۇمىستاردى قورىتىندىلاپ, قۇرىلىس كومپانيالارى سالعان نىساننىڭ ساپاسىنا, ۇيىم­داس­تىرۋ جۇمىستارىنا باعا بەرۋدە. ارينە, ءبارى ورنىنا كەلتىرىلدى دەۋگە ءالى ەرتە. دەسەك تە, ناتيجە جامان ەمەس. تاسقىننان بەرگى ءبىر اي ىشىندە مۇن­داعى تىرلىككە سىرت كوزبەن باعا بەرسەك, اۋىلداعى اپاتتان كەيىن تازارتۋ جۇمىسى اياقتالىپ, قالىپتى ءومىر ورنىعا باس­تاعان. قۇرىلىس قارقىن العان. سا­لىس­تىرمالى تۇردە ايتساق, “الماتى قالا قۇرىلىسى” مەكەمەسى قۇ­رى­لىس­شى­لا­رى­نىڭ قيمىل­دا­رى شيراق. كى­رە­بەرىستەگى جاڭا كوشەدە 25 ءۇي ساپ تۇزەپ, ءىشى-سىرتىنداعى ساپالى اتقارىلعان جۇ­مىس­قا كوڭىل تولدى. جاڭا ۇيدە جاڭاشا ءومىر باستالاتىنىنا دەگەن تۇرعىندار سەنىمى دە ورنىققان. وسى ءۇي مەنىكى دەگەندەر اي­نال­شىقتاپ ءجۇر. ال, وزگە دە قۇرىلىسى با­س­تالعان ۇيلەردىڭ ءبىرىنىڭ شاتىرى جابىلسا, ەكىنشىسىنىڭ ىرگەتاسى قالانىپ, قابىرعاسى كوتەرىلۋدە. قىزىلاعاشتاعى جاعدايدى وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ باقىلاۋىندا ۇستاعان­دىق­تان, وسى جەردەگى حالىقپەن, جۋر­نا­ليس­تەرمەن سۇحباتتاستى. –حالقىمىز “بولعان ىسكە بولاتتاي بە­رىك بول” دەگەن. تاسقىننان زارداپ شەك­كەن­دەردىڭ كوڭىل-كۇيى تۇسىنىكتى. ءبىز قايعىنى قالاي دا جەڭىلدەتۋ ءۇشىن بارلىق ءمۇم­كىن­دىكتى جۇمىلدىرۋدامىز. بۇعان دەيىن ءىز­دەۋ­دەگى ءبىر ادامنىڭ ءمايىتى تابىلىپ, تا­س­قىننان مەرت بولعاندار سانى 45-كە جەتتى. ال, جۇزدەگەن ادام قايتىس بولدى دەگەن بە­كەر ءسوز. العاشقى كۇننەن بارشا حالىق اۋىلدى قالپىنا كەلتىرۋ, تۇرعىندارعا قولۇشىن بەرۋگە جۇمىلدى. ول ءۇشىن العىس اي­تامىز. ەندىگى مىندەت – 530 تۇرعىن ءۇيدى سالىپ, پايدالانۋعا بەرۋ. وزدەرىڭىز كورگەندەي, وسى ايدىڭ اياعىنا دەيىن ونىڭ 47-ءسى دايىن بولىپ, العاشقى وتباسىلارى كىلتتەرىن ا­ل­ىپ, ۇيلەرىنە قونىستانادى. تاسقىن سال­دارىن باستارىنان وتكىزگەن وتباسىلارىنا ءبىر جىلقى, ءبىر سيىر, ون قوي بەرۋ جاعى دا ۇي­ىم­داستىرىلۋدا. شارۋا قو­جال­ىق­تارى­نىڭ ەگىستىك جەر­لەرىن سۋ شايعاندىقتان 2000 گەكتار القاپ وڭدەلىپ, تۇقىممەن قام­تا­ما­سىز ەتىلدى. اۋىلداعى جوعارى, ورتا ار­ناۋلى ءبىلىم شا­ڭىراقتارىنداعى اقىلى بولىمدەگى ستۋ­دەنتتەردىڭ وقۋ اقىسىن جىل اياعىنا دەيىن شەگەرۋ ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيس­ترلىگىمەن كەلىسىلدى. ال, از قامتىلعان وت­ب­اسىلارىنداعى بالالارعا وبلىس اكىمىنىڭ ارنايى گرانتى بولىنەدى,– دەدى. قىزىلاعاشتاعى حالىقپەن پىكىر­لەس­كەندە پىكىرلەردىڭ ءارالۋان ەكەنىنە كوز جەتتى. اۋىل­دىڭ سولتۇستىگىندەگى شاتىرلى قالاشىقتا ور­نالاسقان تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگى وزدەرىنە جا­سالعان بۇگىنگى جايدى تۇسىنىستىكپەن قا­بىل­داۋدا. وتباسىمەن وتىرعان شاتىر جانىندا كەزدەسكەن ساۋلە مۇسابالانوۆا اپات بول­عان­­نان بىرەر ساعات بۇرىن قۇجاتتارىمىزدى الىپ, بالا-شاعا­مىز­بەن تالدىقورعانعا كەت­تىك. وتبا­سى­مىز­دا جەتى ادامبىز. سول كۇننەن بەرى وزىمىزگە جاسالعان قامقورلىقتى سەزىنىپ وتىرمىز. اباي كوشەسىندەگى №15 ۇيدە تۇر­دىم. تاسقىننان ونىڭ ورنى عانا قالدى. ءۇي­دىڭ قۇرىلىسى باستالدى, ەندى ونىڭ ءبىتۋىن كۇ­تۋ­دەمىز. وبلىس اكىمى ءۇي بىتكەننەن كەيىن تە­لە­ديدار, گاز, توڭازىتقىش, تاعى باسقا زات­تاردى اپەرەمىز, دەدى. ايتايىن دەگەنىم ءۇيىمدى سالىپ جاتقان مەردىگەرلىك ۇيىم قۇ­رى­لىس­شىلارى ء“الى ايلىعىمىزدى العامىز جوق, بەرمەسە كەتەمىز”, دەپ وتىر. وسى ماسەلە وڭ شە­شىلسە عوي, دەگەن پىكىرىن جەت­كىز­دى. وسى كەز­دە توپتىڭ ورتاسىنان ءوزىن قى­تايدان كەلگەن ورالمانمىن دەپ تا­نىس­تىرعان ەرجان ەسىمدى ازامات: “باس­تىق­تاردىڭ زاتتارىنىڭ كەرەگى جوق, اقشاسىن بەرسىن”, دەپ قالدى. ونىڭ ءسو­زىن ءبىرى قوش­تاسا, ءبىرى وعان قارسىلىق ءبىلدىردى. ءتۇسىنىپ كور, قانشا جان بولسا, سونشاما پىكىر. قۇرىلىسشىلارعا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كەيبىرى كومەككە كەلسە, قايسىبىرىنىڭ “سالىپ بەرۋگە مىندەتتى” دەگەن كوزقاراسى قالىپ­تا­س­قان. ءيا, اپات ايتىپ كەلمەيدى, جاۋاپسىزدىق تا بار. ونى ەشكىم جوققا شىعارمايدى. كىنالىلەر زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرەدى. الايدا, ەل بولىپ, قولىنداعى بارىن بەرىپ, تەز ارادا قۇ­رىلىستى اياقتاپ, حالىقتىڭ قالىپتى ءتىر­لىككە ارالاسۋىنا پەيىل بىلدىرسە, كەيبىرى وسى­لايشا قىڭىر مىنەز تانىتاتىنى لايىقسىز. قى­زىلاعاشتىقتارعا قالتالى ازاماتتار بۇعان دەيىن سان رەت كەلىپ, قارجىلاي كومەكتەرىن ۇلەستىردى. اقشانىڭ اتى – اقشا, قولدا تۇر­ماي­دى. ءۇي بىتكەندە جوعارىداعى زاتتار قاجەتتىگى دە انىق. وسى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر جايلى اۋىل اكىمىنىڭ مىندەتىن ۋاقىتشا ات­قارعان ءساۋ­لە اميتوۆا دا ءوز سوزىندە ايتىپ قالدى. حا­لىق ۋاقىتشا قيىندىقتى كوتەرە الماي, وسى­لايشا دەگبىرسىزدىك تانىتاتى­نىنا نە دەر­سىڭ. رەسپۋبليكانىڭ وزگە وڭىرلەرىمەن قاتار, جەتىسۋلىقتار دا زارداپ شەك­كەن­دەرگە كومەگىن اياماي وتىر. ءما­سەلەن, قاراساي, جامبىل, ەڭبەك­شى­قا­زاق, پان­في­لوۆ, ىلە, ۇيعىر, الاكول, تاعى باسقا اۋدان­دار 2,5-5 ملن. تەڭگە قارجى مەن از­ىق-ت ۇلىك, كيىم-كەشەكتى تاس­قىن بولعان كۇننىڭ ەرتەسىندە-اق جەتكىزدى. بۇل ءالى دە جال­عا­سۋدا. تۇرعىندارعا وسىنداعى اسحانادا كۇنىنە ءۇش مەزگىل ىستىق تاماق بەرىلەدى. اسپازداردىڭ جاۋاپك­ەر­شى­لىگى جەتكىلىكسىز ەكەنى بايقالدى. الىپقاشپا ءاڭ­گىمەگە وس­ىنداي ولقىلىقتار سەبەپ بولاتىن شىعار. مەكتەپ جوندەۋدەن وتكىزىلگەندىكتەن, وقۋ­شىلاردىڭ وقۋى مەن جاتىن ورنى وي­لاس­تىرىلعان. الەۋمەتتىك جاعىنان جەت­كىلىكسىز قامتىلعان وتباسىلارىنداعى 150 وقۋشى “بالداۋرەن” ساۋىقتىرۋ ورنىنا بارىپ, دە­مالىپ قايتتى. اۋىلدا سۋ, قۋات كوزى بار. مۇ­نىڭ ءبارى ءبىر اي ىشىندەگى قولعا الىنعان جۇمىس. اۋىلدىڭ وزەن جاعىنداعى ەكى كوشە اۋىس­تىرىلىپ, “جاسىل ەل” جاساق­شى­لا­رى ونىڭ ورنىنا 5000 ەمەن, قايىڭ, تە­رەك, تا­عى باسقا اعاش كوشەتتەرىن وتىر­عى­زىپ, سۋا­رىپ, كۇتۋدە. جاس وسكىن ءبۇر­شىك اتىپ, ەلدى مەكەننىڭ ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمگە باستاۋدا. اقسۋ اۋدانىنداعى ارداگەرلەر ۇيى­مى­نىڭ توراعاسى نۇربەك سارسەنباي ۇلى “اعا­يىن­نىڭ قادىرىن باسىڭا ءىس تۇسكەندە بىلەسىڭ دەگەن” عوي. كورىپ تۇرسىزدار, اۋىل بىرتە-بىرتە جاڭارىپ, اياعىنان قاز تۇرىپ كەلەدى.  بىرەۋگە اڭگىمە كەرەك. بىزگە ەل بىرلىگى, ەندىگى جۇ­مىس­تىڭ جۇيەلى بول­عانى كەرەك. الىپ­قاش­پا سوزگە نەگىز جوق. ءوز جۇمىستارىنا نەم­قۇ­راي­دى قاراعاندار زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرەدى. قايىرىمدىلىق قورىنا تۇسكەن قار­جى مەن باسقا دا زاتتاردىڭ ءوز ورنىنا جۇم­سا­لۋى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنعان.  ازىق-ت ۇلىك جەتكىلىكتى, سودان عوي “مەرزىمى ءوتىپ كەتتى” دەگەن ءسوز دە شىعىپ جاتىر. بۇل ءما­سەلەنى پروكۋراتۋرا تەكسەردى, بىراق انىق­تالمادى, دەدى. قىزىلاعاش اۋىلىنداعى جاعداي وسى. تا­­عى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە – تاسقىن سال­­­دارىنان زارداپ شەككەن ەگىنسۋ, اقتوعان ەل­دى مەكەندەرىندەگى جارامسىز تۇرعىن ۇيلەر بۇ­­زىلىپ, تازارتىلۋدا. قۇرىلىس جۇ­مىس­تارى باستالدى. وسى كۇنى “سپەتس­اۆ­تو­تسەنتر تا­ۆريا” ديرەكتورى سەرگەي وۆسيان­يكوۆتىڭ دە­­مەۋشىلىگىمەن ەگىنسۋ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, ءبى­­رىنشى توپتاعى مۇگەدەك ەركىنبەك ياحياعا قو­لاربا تاپسىرىلدى. مۇنداي كومەككە ءزارۋ جاندارعا دەگەن قايىرىمدىلىق شارا­لا­رىن “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق في­ليا­لى ءالى دە جالعاستىراتىندىقتارىن جەت­كىز­دى. تۇرعىندارعا ءسال شىدامدىلىق كەرەك... كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى. سۋرەتتە: قىزىلاعاشتا تۇرعىن ۇيلەرى بىتۋگە تاياۋ العاشقى كوشە.