جاڭا اۋدان قۇرىلادى

ءوڭىر تۇرعىندارى جاڭا جىلدى جا­عىمدى جاڭالىقپەن قارسى الدى. تۇركىستان وڭىرىندە تاعى ءبىر اۋدان قۇ­رىلادى. وبلىس اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ كەنتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارمەن كەز­دەسۋىندە قالاعا قاراستى 12 اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىنان جاڭا ساۋران اۋدانىن قۇرۋ جونىندەگى ۇسىنىسى پرەزيدەنت تاراپىنان قولداۋ تاپقانىن ءمالىم ەتتى. «كەنتاۋ قالاسىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ دامۋىنا قانشا كوڭىل بولىنگەنىمەن ءارى قاراي دامىتۋ باعىتتارى كوپتەن بەرى تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولاتىن. بۇلاي دەيتىن سەبەبىم, قالا شەكاراسىنىڭ كەڭەيۋى, تۇرعىندار سانىنىڭ ەكى ەسەگە ارتۋى, 12 اۋىلدىق وكرۋگ­تىڭ ورنالاسۋى قالانىڭ اۋداندىق دەڭ­گەيگە كوشكەنىن كورسەتىپ وتىر. قا­لا ورتالىعىنىڭ اۋىلداردان شال­عاي­دا ورنالاسۋى تۇرعىندار ءۇشىن كور­­سەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىز­مەت سا­پاسى­نىڭ تومەن­دەۋىنە, ەلدى مەكەندەر­دەگى ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىمەن از قام­تىلۋىنا, سونداي-اق ءوز تاري­حىن­دا پوليمەتالل رۋداسىن ون­دىرەتىن ونەر­­كاسىپتىك قالا رەتىندە دا­مى­عان­دى­عىن ەسكەرسەك, كەنتاۋدىڭ اۋدان­دىق ور­­تالىققا اينالۋى ءىس جۇزىندە دا­مۋىنىڭ باياۋلاۋىنا جانە اۋىلدارعا جەتكىلىكسىز كوڭىل بولىنۋىنە اكەلۋى مۇم­كىن. جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, سارالاي كەلە, قازىرگى قا­لىپتاسقان احۋالدى نازارعا الا وتى­رىپ, جاڭا اۋداندى قۇرۋ جونىندە مەملەكەت باسشىسىنا ۇسىنىس جاسادىم. مەنىڭ ۇسىنىسىم مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. وسى ۇسىنىستىڭ نەگىزىندە جاڭادان قۇ­رىلاتىن اۋدانعا «ساۋران» اتاۋىن بەرىپ, ورتالىعى ەتىپ شورناق ەلدى مەكەنىن بەكىتۋ ورىندى دەپ سانايمىن», دەدى وبلىس اكىمى.

جاڭا قۇرىلاتىن اۋدانعا «ساۋران» اتاۋى بەرىلەدى. ويتكەنى ورتاعاسىرلىق تاريحي ساۋران قالاسى ۇلى جىبەك جو­لىنىڭ بويىندا ورنالاسقان جانە ەجەل­گى تۇركىستان ۇعىمىمەن بايلانىس­تى. ال شورناق ەلدى مەكەنى جاڭا اۋدان­نىڭ اكىمشىلىك ورتالىعى بولىپ قالىپ­تاسپاق. ماڭىزدى باستامانى زيالى قاۋىم مەن ارداگەرلەر ءبىراۋىزدان قول­دادى. ورازكەلدى ەگىزباەۆ قاريا ىلگە­رىدە شورناق فرۋنزە اۋدانىنىڭ ورتالىعى بولعانىن, كەيىننەن تۇركىستان قالاسىنا بىرىكتىرىلگەنىن ايتتى. «ال تۇركىستان وبلىس ورتالىعى بولعان تۇس­تا قالاعا قاراستى 12 اۋىلدىق وكرۋگ كەن­تاۋعا بەرىلدى. بۇگىن تاعى ءبىر جاقسى جاڭالىق ەستىپ وتىرمىز. جالپى, بۇل بۇرىننان حالىقتىڭ ويىندا جۇرگەن ماسەلە ەدى. ءوز باستاماڭىزبەن قولعا الىپسىز, وعان راحمەت», دەدى قاريا. جاڭا اۋداندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قۇقىق قورعاۋ جانە باسقا قۇرىلىمدىق ورگانداردىڭ قۇرىلۋى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن جانە اۋىلدىق جەرلەردىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتەدى. سونىمەن بىرگە كەنتاۋ قالاسى ونەركاسىپتى جانە يندۋستريالدى ورتالىق رەتىندە دامۋعا جاڭا سەرپىلىس الماق. ساۋران اۋدانى ناۋرىز مەرەكەسى قار­ساڭىندا اشىلادى. شورناق اۋىلى وبلىس ورتالىعى تۇركىستان قالاسىنان سولتۇستىك-باتىسقا قاراي 20 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. مۇندا بۇگىندە 12 مىڭ حالىق تۇرىپ جاتىر. قۇرامىنا ەنەتىن اۋىلدىق وكرۋگتەردى قوسقاندا جاڭا اۋدان حالقىنىڭ سانى 100 مىڭنان اساتىن بولادى.

حالقى ەڭبەكقور وڭىردە بىلتىر كاسىپورىندار 481,3 ملرد تەڭگە سوماسىندا ونەركاسىپ ءونىمىن ءوندىردى. بۇگىندە وڭتۇستىك اۋدانداردىڭ دامۋىنا وڭ سەرپىن بەرەتىن 67 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. بۇل جوبالار ەڭ الدىمەن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم قۇرۋعا با­عىتتالعان. اۋىلدىق جەرلەردە مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار, جول سالۋ جانە گاز قۇبىرلارىن تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. وبلىس اكىمىنىڭ دەرەگىنشە, ماڭىزدى جوبالاردىڭ ىشىندە – تۇر­كىستان قالاسىنىڭ اۋماعىندا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قۇرۋ, ءبىر القاپتان 2-3 رەت ءونىم الۋ, تۇركىستانداعى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان سۋ ارنالارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جوباسى بار. سونداي-اق ماقتاارال اۋدانىندا پۋيد-2 جوباسى بويىنشا 40 مىڭ گەكتار اۋماقتى قامتيتىن 223 كانال, 208 سۋ قاشىرتقىسى, 149 تىك درەناج كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, قايتا قالپىنا كەلتىرىلەدى. جوبانىڭ ءى باعىتى بويىنشا جالپى ۇزىندىعى 70 مىڭ شاقىرىم 44 كانالدىڭ, 2 تىك درەناجدى ۇڭعىمانىڭ, 37 مىڭ شاقىرىم 16 قاشىرتقىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالعان. ال ءىى باعىت بويىن­شا ۇزىن­دىعى 337 035 شاقىرىم 3 كانالدى تارماقتارىمەن بىرگە, 100 تىك درەناج جانە 262 شاقىرىمدى قۇرايتىن سۋ قاشىرت­قىلارى كۇردەلى جوندەۋدەن وتۋدە. پۋيد-2 جوباسىنىڭ ءىىى باعىتى بويىنشا يزرايلدىك «تاحال كونسالتينگ ينجينيرينگ» كومپانياسى ۇزىندىعى 307 928 شاقىرىم كانالدى, 130 391 شاقىرىم سۋ قاشىرتقىلارىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋدە. بۇگىندە 27 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن 8 كانالدىڭ 9 مىڭ شاقىرىمىندا بەتون قۇيۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. سونىمەن قاتار جالپى ۇزىن­­دىعى 56 مىڭ شاقىرىم 8 قاشىرت­قىنىڭ 50 583 شاقىرىمىندا تازالاۋ جۇمىستارى اتقارىلدى.

وتكەن جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايىندا وبلىستىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىم كولەمى 324,3 ملن اقش دوللارىن, ونىڭ ىشىندە ەكسپورت – 257,8 ملن, يمپورت 66,5 ملن اقش دوللارىن قۇرادى. بايلانىس قىزمەتتەرىنىڭ كولەمى 5 674,3 ملن تەڭگە بولدى, ونىڭ 48,7%-ى  ينتەرنەت جەلىسى قىزمەتىنە تيەسىلى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسكەن سالىقتار مەن باسقا تۇسىمدەردىڭ كولەمى 205,3 ملرد تەڭگە بولدى. دەنساۋلىق سالاسىنا بىلتىر بيۋدجەت ەسەبىنەن 14,1 ملرد تەڭگە, مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋعا 2,5 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى 688 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, ەلىمىزدە جەتەكشى ورىنعا يە بولدى. سونىمەن قاتار وبلىسقا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 66,7 پايىزعا ءوستى, بۇل كورسەتكىش بويىنشا ءوڭىر رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىندا. وبلىس ەكونوميكاسىن دامىتۋعا 11 ايدا 551,8 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا باعىتتالدى. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدا دا ءوڭىر جەتەكشى ورىنعا يە. ماقۇلدانعان جوبالار سانى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە ارتىپ, 287 جوباعا جەتتى. وڭىردە قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 236,7 ملرد تەڭگە بولىپ, الدىڭعى جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىنە 183,6%-عا ارتقان. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋعا 76,3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا باعىتتالعان. ياعني رەسپۋبليكا بويىنشا حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى تۇركىستان وبلىسىنا تيەسىلى. وتكەن جىلى 548,4 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل باعىتتا جىلدىق جوسپار ورىندالىپ, «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى تولىعىمەن ىسكە اسىرىلدى.

تۇركىستان وبلىسى