“جاس قانات” ءوز جەڭىمپازدارىن انىقتادى
“ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ سايتىن ءجيى اشىپ قارايتىن ادام وندا تۇراقتى شىعىپ تۇراتىن “اپتانىڭ سۇراعى” اتتى شاعىن بلوكتىڭ بار ەكەنىن جاقسى بىلەدى. ول ءار اپتادا قوعامدا بولىپ جاتقان ماڭىزدى وقيعاعا بايلانىستى رەيتينگتىك ساراپتاما جۇرگىزۋدى كوزدەيدى. اپتا سايىن اۋىسىپ وتىراتىن وسى بلوكتا وتكەن اپتادا “جاس قانات” ءان بايقاۋى شىن ءمانىندە جاس تالانتتاردى انىقتاي ما؟” دەگەن ساۋال قويىلعانىن كوردىك. ءبىر اپتالىق داۋىس بەرۋ ناتيجەسى بويىنشا “جوق, انىقتالمايدى” دەپ جاۋاپ بەرگەندەر 32 پايىزدى, ء“يا, انىقتايدى” دەۋشىلەر 29 پايىزدى, ء“يا, سولاي شىعار” – 23 پايىز, “بىلمەيمىن” دەۋشىلەر 16 پايىزدى قۇرايتىنى انىقتالدى. سونىمەن, بۇل جولعى ءحىح رەسپۋبليكالىق “جاس قانات” بايقاۋى قانشالىقتى دەڭگەيدە ءادىل ءوتتى, ناعىز تالانت يەگەرى قالاي سۇرىپتالدى دەگەن اڭگىمەنى باسىنان باستاپ بايانداساق. الايدا, ءبىر ايتارىمىز, جوعارى جاقتا باسىم داۋىس بەرگەندەر ەگەر بايقاۋدىڭ ۇشكۇندىگىنە قاتىسىپ, دۇبىرگە تولى دودانىڭ قالاي ءوتكەندىگىن ءوز كوزدەرىمەن كورىپ, قۇلاقتارىمەن ەستىگەن بولسا, وزدەرىنىڭ قاتتى قاتەلەسكەندەرىن بىلەر ەدى.
قازاق ەستراداسىنىڭ قانات جايىپ وركەندەۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتكەن “جاس قانات” بايقاۋىنا بيىل 15 ءۇمىتكەر قاتىساتىندىعىن گازەتىمىزدىڭ ءوتكەن سانىندا ايتقان بولاتىنبىز. وسى 15 ۇمىتكەردىڭ ءۇش كۇن ىشىندە كىمنىڭ باعى جانىپ, “التىن قاناتقا” كىمنىڭ يە بولاتىندىعى بارشامىزدى بەي-جاي قالدىرماعانى بەلگىلى. مۇنى ءبىز باسەكەلى دودا نەعۇرلىم قىزا تۇسكەن سايىن كونگرەسس-حوللعا جينالعان قاۋىمنىڭ سولعۇرلىم ارتا تۇسكەنىنەن بايقادىق.
16 ءساۋىر – بايقاۋدىڭ العاشقى كۇنى. “جاس قاناتتىڭ” ءوتۋى تۋرالى الدىن الا بەرىلەتىن جارناما بيىل بۇرىنعىداي بولماي شىقتى. بيىلعى جارناما ءالسىز شىققان بولۋى كەرەك, كىرۋ بيلەتىنىڭ تەگىن ەكەنىنە قاراماستان زال ىشىندەگى بوس ورىندار اجەپتاۋىر كوزگە ۇرىپ تۇردى. الايدا, ادامنىڭ ازدىعى قاتىسۋشىلاردىڭ كوڭىل-كۇيلەرىنە كەرى اسەر ەتكەن جوق.
مادەنيەت مينيسترلىگى, استانا قالاسى اكىمدىگى, “حابار” اگەنتتىگى مەن “ازيا داۋىسى” حالىقارالىق فەستيۆالىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن وتكەن اتالمىش بايقاۋعا استانا قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ايدا بالاەۆا, “حابار” اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قانات ساحاريانوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى ت.بەردىوڭعاروۆ, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى رايسا مۇساحودجاەۆا, قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ مۇشەسى, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى بەيبىت ورال ۇلى, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتتارى, ءانشى باقىت شاداەۆا, مەدەۋ ارىنباەۆ, ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ باس حورمەيستەرى ەرجان داۋتوۆ, قازاق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى, كومپوزيتور سەرىك ەركىمبەكوۆ, پروديۋسەر مۇرات ەرعاليەۆ سىندى وكىلدەردەن تۇراتىن ءادىل قازىلار القاسى جيناقتالدى. ءتورايىمى ا.بالاەۆا بولىپ بەكىتىلگەن بولاتىن. جارىس ەرەجەسى بويىنشا 15 قاتىسۋشى بەس-بەستەن 3 توپقا ءبولىندى. وزدەرىنىڭ جارىس الدىندا تارتقان جەرەبەلەرىنىڭ ساندارىنا سايكەس رەت-رەتىمەن شىققان ءانشىلەر بىرىنەن-ءبىرى مىقتى شىعىپ, العاشقى توپقا قاراعاندا ەكىنشى توپتاعىلار, ال ەكىنشى توپقا قاراعاندا ءۇشىنشى توپتىڭ وزىپ شاپقاندارى كورەرمەندەرگە دە, ءادىل قازىلارعا دا انىق بايقالدى. ارا-تۇرا بولىپ جاتقان ءادىل قازىلاردىڭ باعالاۋ پىكىرلەرى دە, ەسكەرتپەلەرى دە, ءوزدەرىن ءسۇيىندىرگەن, كۇيىندىرگەن ءبىراز ماسەلەلەر دە ورتاعا سالىندى. ماسەلەن, ساحنالىق مادەنيەتكە ساي ءانشىلەردىڭ كيگەن كيىمدەرى تىم جۇپىنى بولدى. ءدال وسىعان بايلانىستى ءبىراز انشىلەرگە جۇمسارتىلعان ەسكەرتپەلەر دە ايتىلىپ جاتتى.
ءۇش ساعاتقا جۋىق سوزىلعان بايقاۋدىڭ العاشقى كۇنىندە ءادىلقازىلار القاسىنىڭ بەرگەن ۇپايى جاعىنان دا, كورەرمەندەردىڭ ىستىق قوشەمەتى جاعىنان دا باسىمدىققا يە بولعان, 150 ۇپايدىڭ 145-ءىن جيناعان قوستانايدان كەلگەن 17 جاسار باتىرحان مالىكوۆ بولدى. سونداي-اق, 138 بالل جيناعان كوكشەتاۋلىق 26 جاستاعى ارايلىم ءابدىبەكوۆا ءوزىنىڭ ەرەكشە تالانتىمەن كوزگە ءتۇستى. ءبىرىنشى كۇندە جارىس ەرەجەسى بويىنشا 15 قاتىسۋشىنىڭ ءىشىندەگى ەڭ تومەن ۇپاي جيناعان 5 ءانشى بايقاۋمەن قوش ايتىسىپ, كەلەسى كۇنگى جارىسقا قاتىسپايتىن بولادى. وسىلايشا ءبىرىنشى كۇنى “جاس قانات” الماتىلىق قاناتبەك پۋلاتبەكوۆپەن, اقتوبەلىك التىناي كيرەەۆامەن, ورالدان كەلگەن اسلانبەك شايحينمەن, تالدىقورعاننان كەلگەن ءداستۇر اسىلحانمەن جانە پاۆلودارلىق گۇلنيسا الداجاروۆامەن قوش ايتىستى. بۇل ولاردىڭ ءالسىزدىكتەرىنىڭ ەمەس, بار بولعانى, باسەكەلى ونەردە ولاردان دا مىقتىلاردىڭ بار ەكەندىگىنىڭ بەلگىسى. ءويتكەنى, ولار “جاس قاناتقا” قانشاما جاس ءانشىلەردىڭ ىشتەرىنەن ىرىكتەلىپ الىندى. بۇل بايقاۋعا قاتىسۋدىڭ ءوزى ولار ءۇشىن ۇلكەن جەڭىس بولىپ قالا بەرمەك.
17 ءساۋىر – جارىستىڭ ەكىنشى كۇنى. قالا تۇرعىندارى جان-جاقتان ەستىگەن بولۋ كەرەك, بۇل كۇنگى كورەرمەندەر سالىستىرمالى تۇردە كوبەيگەن. زالدىڭ ەكى شەتىنە جايعاسقىلارى كەلمەي, ءبارى ورتادان, جاقسى كورىنەتىن جەردەن ورىن العىلارى كەلدى. بيلەتتە ارنايى ورىن بەلگىلەمەگەندىكتەن جۇرتتىڭ كوپشىلىگى ورىنعا تالاسۋمەن الەك بولدى. مۇنىڭ باستى سەبەبى نەدە دەگەندە, بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى تەگىن بەرىلەتىن بيلەتتەرمەن قوسا, كەيبىر ارنايى مەكەمەلەرگە شاقىرۋلار ءجونەلتكەن ەكەن. ال ولار ءۇشىن ارنايى ورىنداردى بەلگىلەپ بەرگەن.
سونىمەن ءبىر-بىرىنە وكپەلەي قاراعان كورەرمەندەردىڭ ۇزدىكسىز قول شاپالاقتاۋىنىڭ ارقاسىندا جارىس تا باستالدى. جارتىلاي فينالعا جولداما العان ون قاتىسۋشىنىڭ ونىنىڭ دا وسىدان اقتىق سىنعا ءوتىپ, جەڭىمپاز اتانعىلارى كەلەتىندەرى بۇل كۇنى انىق بايقالدى. ءبىرىنشى كۇنگى العان ەسكەرتپەلەرگە قۇلاق اسىپ, ساحنالىق كيىمدەرىن بەزەندىرە كيىپ, اندەرىنە ارتىستىك شەبەرلىكتەرىن دە ۇتىمدى ۇشتاستىرا كەلىپتى. بۇل جولى انشىلەر 3 توپقا ءبولىنىپ, جەرەبەلىك رەت تارتىبىمەن ساحناعا شىعىپ, اندەرىن ايتىپ جاتتى. قاراپ وتىرساڭ ءار ءانشىنىڭ دە ءوزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرى بار. ءبىرىنشى كۇنى ءبىر قىرىنان قاراساڭ, ەكىنشى كۇنى باسقا قىرىنان تانىلىپ كەلەدى. قىزۋ باسەكە ناعىز ءجۇيرىكتى, ناعىز مىقتىنى انىقتايتىنى بەلگىلى. وسى كۇنگى 2 ساعاتقا جالعاسقان بايقاۋدا ءادىل قازىلار دا ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىپ جاتتى. ماسەلەن, مەدەۋ ارىنباەۆ كەشەگىندەي شىعارماشىلىق قارقىن بايقالمايتىندىعىن تىلگە تيەك ەتسە, ايدا بالاەۆا كەشەگى كۇنمەن سالىستىرعاندا, بۇگىنگى بارلىقتارىڭىزدىڭ رەپەرتۋارلارىڭىز ءساتتى تاڭدالماعان سياقتى. الايدا, ساحنالىق كيىمدەرىڭىزدىڭ جاقسارعانىنا قۋانىپ وتىرمىن. بۇدان بىلاي دا ساحنالىق يميدجدەرىڭىزگە اسا كوڭىل اۋداراتىندارىڭىزعا سەنىمدىمىن” دەدى ءوز سوزىندە. ساحنانىڭ قىر-سىرىن پەداگوگيكالىق تۇرعىدا جاقسى مەڭگەرگەن رايسا مۇساحودجاەۆا ءوزىنىڭ كوڭىلى تولماي جاتقان تۇسىن بىلايشا جەتكىزدى: “جۋىردا ءبىز ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن تويلاعالى جاتىرمىز. ءبىز ءۇشىن بۇل ۇلكەن مەرەكە. الايدا, قاراپ وتىرسام ءبىر دە بىرەۋلەرىڭىز وسى جەڭىسكە بايلانىستى ءان شىرقامادىڭىزدار. بۇل تاقىرىپقا ارنالعان اندەر وتە كوپ. بۇگىنگى ساحنادا وسىنداي اندەردىڭ ايتىلماعانى وكىنىشتى. بۇدان سىزدەردە شىعارماشىلىق ىزدەنىستىڭ تومەن ەكەندىگى بايقالادى. سونىمەن قاتار, ساحنادا ءانشىنىڭ ءوز-ءوزىن ۇستاۋى دا اسا ماڭىزدى”.
ارنايى كاسىبي مامانداردىڭ پىكىرلەرىنەن كەيىن, “شالقىما” بي توبىنىڭ مىڭ بۇرالعان ارۋلارى ورىنداعان بي قوڭىرقايلاۋ تارتقانداي كورىنگەن كوڭ-كۇيدى ءسال دە بولسا سەرگىتكەندەي بولدى. سودان ءانشىلەردىڭ ۇپاي ساندارىن جاريالاۋ ءساتى دە كەلىپ جەتتى. ءۇمىت پەن ۇرەي, قوبالجۋ مەن قۋانىشتىڭ ورتاسىندا تۇرعان جاس ورەندەرگە ءادىل قازىلاردىڭ قويعان باعالارىنىڭ ارقاسىندا وزا شاپقاندار دا بەلگىلى بولدى. الدىنداعى كۇنگى ۇپايلارىمەن قوسا ەسەپتەگەندە ەكىنشى كۇنگى العاشقى ۇشتىككە 24 جاسار الماتىلىق ايشۇرەك ۇمبەتاليۆا مەن العاشقى كۇننىڭ جەڭىمپازدارى باتىرحان مالىكوۆ جانە ارايلىم ابدىبەكوۆا ءىلىندى.
18 ءساۋىر – بايگەنىڭ ءۇشىنشى ءارى شەشۋشى كۇنى. “جاس قاناتتىڭ” فينالى بولاتىندىعىن ەستىگەن شىعار, بۇل كۇنى زال لىق تولدى. كوبى مەكتەپ وقۋشىلارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ستۋدەنت جاستار.
جارىس باستالاردان ءسال بۇرىن ءادىل قازىلار القاسى مۇشەلەرى بريفينگ وتكىزگەن بولاتىن. بريفينگ بارىسىندا وسىعان دەيىنگى “جاس قاناتتىڭ” جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن قوسا وسى جولعى قاتىسۋشىلاردىڭ دارا قابىلەتتىلىكتەرى جايىندا ءسوز قوزعالدى. سونداي-اق, الداعى جىلى “جاس قاناتتىڭ” 20 جىلدىق مەرەيتويىن تويلاۋ تۋرالى دا اڭگىمە قوزعالىپ, كەيبىر ءىس-شارالاردىڭ جوسپارى باياندالدى. بۇل جولعى بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋداعى كەيبىر ارتىقشىلىقتار مەن ەرەكشەلىكتەردى, اسىرەسە, ساحنالىق بەزەندىرۋگە, ءۇمىتكەرلەردىڭ جوعارعى دەڭگەيدە, قاتاڭ تالاپتاردىڭ ارقاسىندا سۇرىپتالعاندىعىن ءادىل قازىلار ەرەكشە اتاپ ءوتتى. “بيىلعى بايقاۋدى قانشالىقتى دەڭگەيدە ءادىل ءوتتى دەپ ويلايسىزدار؟” دەگەن سۇراعىمىزعا, بەيبىت ورال ۇلى: ء“ادىل قازى القاسى بولعاندىقتان, ءبىز قاشاندا ءادىل شەشىم قابىلداۋعا, ەشكىمگە وبال جاساماۋعا, بارىنە بىردەي قاراۋعا مىندەتتىمىز, جۇمىستارىمىز دا ءدال وسى ۇستانىم بويىنشا جۇرگىزىلەدى. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ قويىپ جاتقان ءادىل باعالارىمىزدى كورەرمەن قاۋىم دا دالەلدەپ, ايشىقتاپ بەرە الادى”, دەپ ناقتى جاۋاپ قايتاردى.
سونىمەن تارتىستى وتكەن بايقاۋدىڭ سوڭعى ءارى جۇرەك ءلۇپىلىن جيىلەتىپ سوقتىراتىن ءساتى دە الىس ەمەس ەدى. فينالعا شىققان 5 ءۇمىتكەردىڭ ونەرلەرىنەن كەيىن, ناقتى, ءادىل شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن ءادىل قازىلار زالدان شىعىپ, جەكە ءبولمەگە اۋىستى. وسى ساتتە انشىلەردىڭ وزدەرىمەن قوسا كورەرمەندەر دە قوبالجي باستادى. بىراق, بايقاۋ بارىسىندا كىمنىڭ ونەرى ەرەكشە كوزگە تۇسكەنىن, قايسىسىنىڭ تالانتى كورەرمەنمەن قوسا ءادىل قازىلاردى دا ءتانتى ەتكەنىن وتىرعان قاۋىمنىڭ ءبارى بىلەتىن ەدى.
كوپ ۇزاماي ءادىل قازىلار دا قايتادان ساحنادان كورىندى. جەڭىمپازدىڭ كىم ەكەندىگى جاريالانباس بۇرىن ءار وڭىردەن بايقاۋعا دەمەۋشىلىك جاساعان ۇيىمدار وزدەرىنىڭ سىيلىقتارىن قالاعان انشىلەرىنە ۇلەستىرىپ, تابىستاپ جاتتى. الايدا, جۇرتتىڭ ءبارى ۇلەستىرىلگەن سىيلىقتى ەمەس, “التىن قاناتتىڭ” كىمگە بۇيىراتىنىن كورگىسى كەلگەن ەدى. سونىمەن جەڭىمپازدى جاريالايتىن ءسات تە كەلىپ جەتتى. وسىنداي جەڭىمپازدىڭ ەسىمىن جاريالايتىن كەزدە ۇمىتكەر مەن كورەرمەننىڭ جىلدام سوعىپ جاتقان جۇرەگىن ودان دا جىلدامداتا تۇسەيىن دەي مە, ايتەۋىر ءسوز سويلەۋشى ءبىر ءسوزدى ساعىزداي سوزىپ, ءبىر ايتقانىن ون قايتالاپ, جۇيكەسى شىمىرلاپ بارا جاتقانداردى ودان ارمەن تىعىرىققا تىرەدى. سونىمەن, سوڭعى ناتيجەلەر بويىنشا “جاس قاناتتىڭ” ارنايى ديپلومدارىمەن استانا قالاسىنىڭ 24 جاستاعى تۇرعىنى ءمولدىر توقباەۆا مەن پاۆلودارلىق “سپاسيبو” توبى يەلەنسە, “قولا قاناتتى” ايشۇرەك ۇمبەتاليۆا, “كۇمىس قاناتتى” باتىرحان مالىكوۆ, “التىن قاناتتى” ارايلىم ابدىبەكوۆا يەلەندى. “التىن قانات” يەگەرىنىڭ اتى-ءجونى ايتىلعان ساتتە, زالدىڭ ءىشى تاعى دا ءدۇر ەتە ءتۇستى. كەيبىر كورەرمەندەر ءتىپتى قۋانعاندارىنان كوزدەرىنە جاس تا الىپ ۇلگەردى. بايقاۋدىڭ سوڭى ارايلىم ءابدىبەكوۆانىڭ ايتقان انىمەن اياقتالدى.
ءيا, ءۇش كۇنگە سوزىلعان ءۇمىت پەن تولقۋعا تولى باسەكەلى بايگە دە ءوز مارەسىنە جەتتى. الدا ءبىزدى مەرەيتويلىق رەسپۋبليكالىق حح “جاس قاناتتىڭ” قىزىقتارى كۇتىپ تۇر. سوعان ءبارىمىز بىرگە جەتەيىك!
اراي ۇيرەنىشبەكقىزى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن اعىباي اياپبەرگەنوۆ.
“ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ سايتىن ءجيى اشىپ قارايتىن ادام وندا تۇراقتى شىعىپ تۇراتىن “اپتانىڭ سۇراعى” اتتى شاعىن بلوكتىڭ بار ەكەنىن جاقسى بىلەدى. ول ءار اپتادا قوعامدا بولىپ جاتقان ماڭىزدى وقيعاعا بايلانىستى رەيتينگتىك ساراپتاما جۇرگىزۋدى كوزدەيدى. اپتا سايىن اۋىسىپ وتىراتىن وسى بلوكتا وتكەن اپتادا “جاس قانات” ءان بايقاۋى شىن ءمانىندە جاس تالانتتاردى انىقتاي ما؟” دەگەن ساۋال قويىلعانىن كوردىك. ءبىر اپتالىق داۋىس بەرۋ ناتيجەسى بويىنشا “جوق, انىقتالمايدى” دەپ جاۋاپ بەرگەندەر 32 پايىزدى, ء“يا, انىقتايدى” دەۋشىلەر 29 پايىزدى, ء“يا, سولاي شىعار” – 23 پايىز, “بىلمەيمىن” دەۋشىلەر 16 پايىزدى قۇرايتىنى انىقتالدى. سونىمەن, بۇل جولعى ءحىح رەسپۋبليكالىق “جاس قانات” بايقاۋى قانشالىقتى دەڭگەيدە ءادىل ءوتتى, ناعىز تالانت يەگەرى قالاي سۇرىپتالدى دەگەن اڭگىمەنى باسىنان باستاپ بايانداساق. الايدا, ءبىر ايتارىمىز, جوعارى جاقتا باسىم داۋىس بەرگەندەر ەگەر بايقاۋدىڭ ۇشكۇندىگىنە قاتىسىپ, دۇبىرگە تولى دودانىڭ قالاي ءوتكەندىگىن ءوز كوزدەرىمەن كورىپ, قۇلاقتارىمەن ەستىگەن بولسا, وزدەرىنىڭ قاتتى قاتەلەسكەندەرىن بىلەر ەدى.
قازاق ەستراداسىنىڭ قانات جايىپ وركەندەۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتكەن “جاس قانات” بايقاۋىنا بيىل 15 ءۇمىتكەر قاتىساتىندىعىن گازەتىمىزدىڭ ءوتكەن سانىندا ايتقان بولاتىنبىز. وسى 15 ۇمىتكەردىڭ ءۇش كۇن ىشىندە كىمنىڭ باعى جانىپ, “التىن قاناتقا” كىمنىڭ يە بولاتىندىعى بارشامىزدى بەي-جاي قالدىرماعانى بەلگىلى. مۇنى ءبىز باسەكەلى دودا نەعۇرلىم قىزا تۇسكەن سايىن كونگرەسس-حوللعا جينالعان قاۋىمنىڭ سولعۇرلىم ارتا تۇسكەنىنەن بايقادىق.
16 ءساۋىر – بايقاۋدىڭ العاشقى كۇنى. “جاس قاناتتىڭ” ءوتۋى تۋرالى الدىن الا بەرىلەتىن جارناما بيىل بۇرىنعىداي بولماي شىقتى. بيىلعى جارناما ءالسىز شىققان بولۋى كەرەك, كىرۋ بيلەتىنىڭ تەگىن ەكەنىنە قاراماستان زال ىشىندەگى بوس ورىندار اجەپتاۋىر كوزگە ۇرىپ تۇردى. الايدا, ادامنىڭ ازدىعى قاتىسۋشىلاردىڭ كوڭىل-كۇيلەرىنە كەرى اسەر ەتكەن جوق.
مادەنيەت مينيسترلىگى, استانا قالاسى اكىمدىگى, “حابار” اگەنتتىگى مەن “ازيا داۋىسى” حالىقارالىق فەستيۆالىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن وتكەن اتالمىش بايقاۋعا استانا قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ايدا بالاەۆا, “حابار” اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قانات ساحاريانوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى ت.بەردىوڭعاروۆ, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى رايسا مۇساحودجاەۆا, قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ مۇشەسى, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى بەيبىت ورال ۇلى, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتتارى, ءانشى باقىت شاداەۆا, مەدەۋ ارىنباەۆ, ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ باس حورمەيستەرى ەرجان داۋتوۆ, قازاق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى, كومپوزيتور سەرىك ەركىمبەكوۆ, پروديۋسەر مۇرات ەرعاليەۆ سىندى وكىلدەردەن تۇراتىن ءادىل قازىلار القاسى جيناقتالدى. ءتورايىمى ا.بالاەۆا بولىپ بەكىتىلگەن بولاتىن. جارىس ەرەجەسى بويىنشا 15 قاتىسۋشى بەس-بەستەن 3 توپقا ءبولىندى. وزدەرىنىڭ جارىس الدىندا تارتقان جەرەبەلەرىنىڭ ساندارىنا سايكەس رەت-رەتىمەن شىققان ءانشىلەر بىرىنەن-ءبىرى مىقتى شىعىپ, العاشقى توپقا قاراعاندا ەكىنشى توپتاعىلار, ال ەكىنشى توپقا قاراعاندا ءۇشىنشى توپتىڭ وزىپ شاپقاندارى كورەرمەندەرگە دە, ءادىل قازىلارعا دا انىق بايقالدى. ارا-تۇرا بولىپ جاتقان ءادىل قازىلاردىڭ باعالاۋ پىكىرلەرى دە, ەسكەرتپەلەرى دە, ءوزدەرىن ءسۇيىندىرگەن, كۇيىندىرگەن ءبىراز ماسەلەلەر دە ورتاعا سالىندى. ماسەلەن, ساحنالىق مادەنيەتكە ساي ءانشىلەردىڭ كيگەن كيىمدەرى تىم جۇپىنى بولدى. ءدال وسىعان بايلانىستى ءبىراز انشىلەرگە جۇمسارتىلعان ەسكەرتپەلەر دە ايتىلىپ جاتتى.
ءۇش ساعاتقا جۋىق سوزىلعان بايقاۋدىڭ العاشقى كۇنىندە ءادىلقازىلار القاسىنىڭ بەرگەن ۇپايى جاعىنان دا, كورەرمەندەردىڭ ىستىق قوشەمەتى جاعىنان دا باسىمدىققا يە بولعان, 150 ۇپايدىڭ 145-ءىن جيناعان قوستانايدان كەلگەن 17 جاسار باتىرحان مالىكوۆ بولدى. سونداي-اق, 138 بالل جيناعان كوكشەتاۋلىق 26 جاستاعى ارايلىم ءابدىبەكوۆا ءوزىنىڭ ەرەكشە تالانتىمەن كوزگە ءتۇستى. ءبىرىنشى كۇندە جارىس ەرەجەسى بويىنشا 15 قاتىسۋشىنىڭ ءىشىندەگى ەڭ تومەن ۇپاي جيناعان 5 ءانشى بايقاۋمەن قوش ايتىسىپ, كەلەسى كۇنگى جارىسقا قاتىسپايتىن بولادى. وسىلايشا ءبىرىنشى كۇنى “جاس قانات” الماتىلىق قاناتبەك پۋلاتبەكوۆپەن, اقتوبەلىك التىناي كيرەەۆامەن, ورالدان كەلگەن اسلانبەك شايحينمەن, تالدىقورعاننان كەلگەن ءداستۇر اسىلحانمەن جانە پاۆلودارلىق گۇلنيسا الداجاروۆامەن قوش ايتىستى. بۇل ولاردىڭ ءالسىزدىكتەرىنىڭ ەمەس, بار بولعانى, باسەكەلى ونەردە ولاردان دا مىقتىلاردىڭ بار ەكەندىگىنىڭ بەلگىسى. ءويتكەنى, ولار “جاس قاناتقا” قانشاما جاس ءانشىلەردىڭ ىشتەرىنەن ىرىكتەلىپ الىندى. بۇل بايقاۋعا قاتىسۋدىڭ ءوزى ولار ءۇشىن ۇلكەن جەڭىس بولىپ قالا بەرمەك.
17 ءساۋىر – جارىستىڭ ەكىنشى كۇنى. قالا تۇرعىندارى جان-جاقتان ەستىگەن بولۋ كەرەك, بۇل كۇنگى كورەرمەندەر سالىستىرمالى تۇردە كوبەيگەن. زالدىڭ ەكى شەتىنە جايعاسقىلارى كەلمەي, ءبارى ورتادان, جاقسى كورىنەتىن جەردەن ورىن العىلارى كەلدى. بيلەتتە ارنايى ورىن بەلگىلەمەگەندىكتەن جۇرتتىڭ كوپشىلىگى ورىنعا تالاسۋمەن الەك بولدى. مۇنىڭ باستى سەبەبى نەدە دەگەندە, بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى تەگىن بەرىلەتىن بيلەتتەرمەن قوسا, كەيبىر ارنايى مەكەمەلەرگە شاقىرۋلار ءجونەلتكەن ەكەن. ال ولار ءۇشىن ارنايى ورىنداردى بەلگىلەپ بەرگەن.
سونىمەن ءبىر-بىرىنە وكپەلەي قاراعان كورەرمەندەردىڭ ۇزدىكسىز قول شاپالاقتاۋىنىڭ ارقاسىندا جارىس تا باستالدى. جارتىلاي فينالعا جولداما العان ون قاتىسۋشىنىڭ ونىنىڭ دا وسىدان اقتىق سىنعا ءوتىپ, جەڭىمپاز اتانعىلارى كەلەتىندەرى بۇل كۇنى انىق بايقالدى. ءبىرىنشى كۇنگى العان ەسكەرتپەلەرگە قۇلاق اسىپ, ساحنالىق كيىمدەرىن بەزەندىرە كيىپ, اندەرىنە ارتىستىك شەبەرلىكتەرىن دە ۇتىمدى ۇشتاستىرا كەلىپتى. بۇل جولى انشىلەر 3 توپقا ءبولىنىپ, جەرەبەلىك رەت تارتىبىمەن ساحناعا شىعىپ, اندەرىن ايتىپ جاتتى. قاراپ وتىرساڭ ءار ءانشىنىڭ دە ءوزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرى بار. ءبىرىنشى كۇنى ءبىر قىرىنان قاراساڭ, ەكىنشى كۇنى باسقا قىرىنان تانىلىپ كەلەدى. قىزۋ باسەكە ناعىز ءجۇيرىكتى, ناعىز مىقتىنى انىقتايتىنى بەلگىلى. وسى كۇنگى 2 ساعاتقا جالعاسقان بايقاۋدا ءادىل قازىلار دا ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىپ جاتتى. ماسەلەن, مەدەۋ ارىنباەۆ كەشەگىندەي شىعارماشىلىق قارقىن بايقالمايتىندىعىن تىلگە تيەك ەتسە, ايدا بالاەۆا كەشەگى كۇنمەن سالىستىرعاندا, بۇگىنگى بارلىقتارىڭىزدىڭ رەپەرتۋارلارىڭىز ءساتتى تاڭدالماعان سياقتى. الايدا, ساحنالىق كيىمدەرىڭىزدىڭ جاقسارعانىنا قۋانىپ وتىرمىن. بۇدان بىلاي دا ساحنالىق يميدجدەرىڭىزگە اسا كوڭىل اۋداراتىندارىڭىزعا سەنىمدىمىن” دەدى ءوز سوزىندە. ساحنانىڭ قىر-سىرىن پەداگوگيكالىق تۇرعىدا جاقسى مەڭگەرگەن رايسا مۇساحودجاەۆا ءوزىنىڭ كوڭىلى تولماي جاتقان تۇسىن بىلايشا جەتكىزدى: “جۋىردا ءبىز ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن تويلاعالى جاتىرمىز. ءبىز ءۇشىن بۇل ۇلكەن مەرەكە. الايدا, قاراپ وتىرسام ءبىر دە بىرەۋلەرىڭىز وسى جەڭىسكە بايلانىستى ءان شىرقامادىڭىزدار. بۇل تاقىرىپقا ارنالعان اندەر وتە كوپ. بۇگىنگى ساحنادا وسىنداي اندەردىڭ ايتىلماعانى وكىنىشتى. بۇدان سىزدەردە شىعارماشىلىق ىزدەنىستىڭ تومەن ەكەندىگى بايقالادى. سونىمەن قاتار, ساحنادا ءانشىنىڭ ءوز-ءوزىن ۇستاۋى دا اسا ماڭىزدى”.
ارنايى كاسىبي مامانداردىڭ پىكىرلەرىنەن كەيىن, “شالقىما” بي توبىنىڭ مىڭ بۇرالعان ارۋلارى ورىنداعان بي قوڭىرقايلاۋ تارتقانداي كورىنگەن كوڭ-كۇيدى ءسال دە بولسا سەرگىتكەندەي بولدى. سودان ءانشىلەردىڭ ۇپاي ساندارىن جاريالاۋ ءساتى دە كەلىپ جەتتى. ءۇمىت پەن ۇرەي, قوبالجۋ مەن قۋانىشتىڭ ورتاسىندا تۇرعان جاس ورەندەرگە ءادىل قازىلاردىڭ قويعان باعالارىنىڭ ارقاسىندا وزا شاپقاندار دا بەلگىلى بولدى. الدىنداعى كۇنگى ۇپايلارىمەن قوسا ەسەپتەگەندە ەكىنشى كۇنگى العاشقى ۇشتىككە 24 جاسار الماتىلىق ايشۇرەك ۇمبەتاليۆا مەن العاشقى كۇننىڭ جەڭىمپازدارى باتىرحان مالىكوۆ جانە ارايلىم ابدىبەكوۆا ءىلىندى.
18 ءساۋىر – بايگەنىڭ ءۇشىنشى ءارى شەشۋشى كۇنى. “جاس قاناتتىڭ” فينالى بولاتىندىعىن ەستىگەن شىعار, بۇل كۇنى زال لىق تولدى. كوبى مەكتەپ وقۋشىلارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ستۋدەنت جاستار.
جارىس باستالاردان ءسال بۇرىن ءادىل قازىلار القاسى مۇشەلەرى بريفينگ وتكىزگەن بولاتىن. بريفينگ بارىسىندا وسىعان دەيىنگى “جاس قاناتتىڭ” جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن قوسا وسى جولعى قاتىسۋشىلاردىڭ دارا قابىلەتتىلىكتەرى جايىندا ءسوز قوزعالدى. سونداي-اق, الداعى جىلى “جاس قاناتتىڭ” 20 جىلدىق مەرەيتويىن تويلاۋ تۋرالى دا اڭگىمە قوزعالىپ, كەيبىر ءىس-شارالاردىڭ جوسپارى باياندالدى. بۇل جولعى بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋداعى كەيبىر ارتىقشىلىقتار مەن ەرەكشەلىكتەردى, اسىرەسە, ساحنالىق بەزەندىرۋگە, ءۇمىتكەرلەردىڭ جوعارعى دەڭگەيدە, قاتاڭ تالاپتاردىڭ ارقاسىندا سۇرىپتالعاندىعىن ءادىل قازىلار ەرەكشە اتاپ ءوتتى. “بيىلعى بايقاۋدى قانشالىقتى دەڭگەيدە ءادىل ءوتتى دەپ ويلايسىزدار؟” دەگەن سۇراعىمىزعا, بەيبىت ورال ۇلى: ء“ادىل قازى القاسى بولعاندىقتان, ءبىز قاشاندا ءادىل شەشىم قابىلداۋعا, ەشكىمگە وبال جاساماۋعا, بارىنە بىردەي قاراۋعا مىندەتتىمىز, جۇمىستارىمىز دا ءدال وسى ۇستانىم بويىنشا جۇرگىزىلەدى. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ قويىپ جاتقان ءادىل باعالارىمىزدى كورەرمەن قاۋىم دا دالەلدەپ, ايشىقتاپ بەرە الادى”, دەپ ناقتى جاۋاپ قايتاردى.
سونىمەن تارتىستى وتكەن بايقاۋدىڭ سوڭعى ءارى جۇرەك ءلۇپىلىن جيىلەتىپ سوقتىراتىن ءساتى دە الىس ەمەس ەدى. فينالعا شىققان 5 ءۇمىتكەردىڭ ونەرلەرىنەن كەيىن, ناقتى, ءادىل شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن ءادىل قازىلار زالدان شىعىپ, جەكە ءبولمەگە اۋىستى. وسى ساتتە انشىلەردىڭ وزدەرىمەن قوسا كورەرمەندەر دە قوبالجي باستادى. بىراق, بايقاۋ بارىسىندا كىمنىڭ ونەرى ەرەكشە كوزگە تۇسكەنىن, قايسىسىنىڭ تالانتى كورەرمەنمەن قوسا ءادىل قازىلاردى دا ءتانتى ەتكەنىن وتىرعان قاۋىمنىڭ ءبارى بىلەتىن ەدى.
كوپ ۇزاماي ءادىل قازىلار دا قايتادان ساحنادان كورىندى. جەڭىمپازدىڭ كىم ەكەندىگى جاريالانباس بۇرىن ءار وڭىردەن بايقاۋعا دەمەۋشىلىك جاساعان ۇيىمدار وزدەرىنىڭ سىيلىقتارىن قالاعان انشىلەرىنە ۇلەستىرىپ, تابىستاپ جاتتى. الايدا, جۇرتتىڭ ءبارى ۇلەستىرىلگەن سىيلىقتى ەمەس, “التىن قاناتتىڭ” كىمگە بۇيىراتىنىن كورگىسى كەلگەن ەدى. سونىمەن جەڭىمپازدى جاريالايتىن ءسات تە كەلىپ جەتتى. وسىنداي جەڭىمپازدىڭ ەسىمىن جاريالايتىن كەزدە ۇمىتكەر مەن كورەرمەننىڭ جىلدام سوعىپ جاتقان جۇرەگىن ودان دا جىلدامداتا تۇسەيىن دەي مە, ايتەۋىر ءسوز سويلەۋشى ءبىر ءسوزدى ساعىزداي سوزىپ, ءبىر ايتقانىن ون قايتالاپ, جۇيكەسى شىمىرلاپ بارا جاتقانداردى ودان ارمەن تىعىرىققا تىرەدى. سونىمەن, سوڭعى ناتيجەلەر بويىنشا “جاس قاناتتىڭ” ارنايى ديپلومدارىمەن استانا قالاسىنىڭ 24 جاستاعى تۇرعىنى ءمولدىر توقباەۆا مەن پاۆلودارلىق “سپاسيبو” توبى يەلەنسە, “قولا قاناتتى” ايشۇرەك ۇمبەتاليۆا, “كۇمىس قاناتتى” باتىرحان مالىكوۆ, “التىن قاناتتى” ارايلىم ابدىبەكوۆا يەلەندى. “التىن قانات” يەگەرىنىڭ اتى-ءجونى ايتىلعان ساتتە, زالدىڭ ءىشى تاعى دا ءدۇر ەتە ءتۇستى. كەيبىر كورەرمەندەر ءتىپتى قۋانعاندارىنان كوزدەرىنە جاس تا الىپ ۇلگەردى. بايقاۋدىڭ سوڭى ارايلىم ءابدىبەكوۆانىڭ ايتقان انىمەن اياقتالدى.
ءيا, ءۇش كۇنگە سوزىلعان ءۇمىت پەن تولقۋعا تولى باسەكەلى بايگە دە ءوز مارەسىنە جەتتى. الدا ءبىزدى مەرەيتويلىق رەسپۋبليكالىق حح “جاس قاناتتىڭ” قىزىقتارى كۇتىپ تۇر. سوعان ءبارىمىز بىرگە جەتەيىك!
اراي ۇيرەنىشبەكقىزى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن اعىباي اياپبەرگەنوۆ.
