قوعام تىنىسىن اڭداساق, ءدۇيىم ەل كەزەكتى سايلاۋدان تىڭ لەپ, سونى سەرپىن كۇتىپ وتىرعانداي. بۇل سايلاۋدىڭ ءجونى دە, جوسىعى دا بۇرىنعى سايلاۋلاردان وزگەرەك دەگەن سارىنداعى پىكىرلەر جوعارىداعى ءسوزىمىزدى قۋاتتاي تۇسەدى. مۇنىڭ سەبەبى دە جوق ەمەس. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن سايلاۋ تۋرالى زاڭعا بيىل ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنى امبەگە ايان. ايماقتاردا جۇرت سەنىمىن يەلەنىپ, پرايمەريزدەن سۇرىنبەي وتكەن پارتيا وكىلدەرى عانا ساياسي بيىك ساتىدا باق سىناۋعا جول الدى.
ءماجىلىستىڭ 107 دەپۋتاتىنىڭ 98-ءىن پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا حالىق, قالعان توعىزىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سايلايدى. ەلىمىزدە سايلاۋ پروپورتسيونال جۇيەدە وتەتىنىن ەسكەرسەك, ناۋقانعا قاتىسقان پارتيالار نەعۇرلىم كوپ داۋىس جيناسا, پارلامەنتتەن الاتىن مانداتى دا سوعۇرلىم كوپ بولماق. قازاقستان ازاماتى بەلگىلى ءبىر تۇلعاعا ەمەس, ونىڭ پارتياسىنا داۋىس بەرەدى, ياعني ماجىلىسكە ءوتۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە پارتياعا مۇشە بولۋ شارت. ال پارلامەنتتە كىم وتىراتىنىن پارتيانىڭ (ەگەر مەجەدەن وتسە) ءوزى شەشەدى.
بۇل سايلاۋدىڭ تاعى ءبىر وزگەشەلىگى, الداعى ءماسليحاتتار سايلاۋى دا ەل تاريحىندا تۇڭعىش رەت پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا وتپەك. مەملەكەت باسشىسى پروپورتسيونالدى مودەل الەمدەگى دەموكراتيالىق تاجىريبەگە تولىق ساي كەلەتىن ءارى ساياسي جۇيەنى نىعايتىپ, پارتيالاردىڭ جۇمىسىن جانداندىراتىن قادام ەكەنىن قاداپ ايتتى.
پرەزيدەنت جارلىعىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ كوميتەتتەرى مەن كوميسسيالارى تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ, پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا ينستيتۋتىن قۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىراتىن جانە ونىڭ قىزمەتىن جۇيەلەيتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جاسالدى. ەندى پارلامەنت ءماجىلىسى تۇراقتى كوميتەتتەرىنىڭ ءبىر توراعاسى مەن ەكى حاتشىسى پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا دەپۋتاتتارى اراسىنان سايلانۋعا ءتيىس. سونىمەن بىرگە پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا ءبىر سەسسيا كەزىندە كەمىندە ءبىر رەت پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزۋ جونىندە باستاما كوتەرۋ قۇقىعىن يەلەنەدى. سونداي-اق ءبىر سەسسيا كەزىندە كەمىندە ەكى رەت ۇكىمەت ساعاتىنىڭ كۇن ءتارتىبىن ايقىنداۋعا قۇقىلى.
پرەزيدەنت ءوز ۇندەۋىندە: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا جانە «ساياسي پارتيالار تۋرالى» زاڭدا قاراستىرىلعان ەرەجەلەر بويىنشا پارلامەنتتىك تاجىريبەمىزدە العاش رەت پارتيالىق تىزىمگە ايەلدەر مەن جاستار ءۇشىن 30 پايىزدىق كۆوتا ەنگىزىلدى. بۇل نورما پارلامەنتكە جانە جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندارعا ايەلدەر مەن جاستاردى تارتۋدىڭ ءتيىمدى جولى رەتىندە ولاردىڭ ەلىمىزدەگى قوعامدىق-ساياسي ۇدەرىستەرگە بەلسەندى قاتىسۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى», دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. قازىر ەل اۋماعىنداعى 3 مىڭ ءماسليحات دەپۋتاتىنىڭ نەبارى 60-ى عانا جاستار ەكەنىن ەسكەرسەك, پرەزيدەنت باستاماسىنان ەل جاستارىنا ۇلكەن سەنىم ارتىلىپ وتىرعانىن اڭعارۋعا بولادى.
بۇعان دەيىن پارلامەنتتەگى ەڭ كوپ ورىندى ەنشىلەپ كەلگەن, 835 مىڭنان استام مۇشەسى بار Nur Otan پارتياسى 126 وكىلىن ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا ۇمىتكەر رەتىندە تىركەسە, 255 مىڭ ازاماتتىڭ سەنىمىن ارقالاپ وتىرعان «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى 38 وكىلىن ءماجىلىس مىنبەرىنەن كورۋگە ءۇمىتتى. 2004 جىلى قۇرىلعان قازاقستان حالىق پارتياسى 125 ۇمىتكەرىن ۇكىلەپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن 105 مىڭنان استام قازاقستان ازاماتى اتالعان پارتياعا مۇشەلىككە ەنگەن. ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا 19 وكىلىن ۇسىنىپ وتىرعان 300 مىڭ مۇشەسى بار «اۋىل» حالىقتىق- دەموكراتيالىق پارتياسى دا ۇگىت ناسيحات جۇمىستارىن ۇزبەي جۇرگىزىپ كەلەدى. ال سايلاۋعا قاتىساتىن پارتيالار ىشىندە ەل تاريحىنداعى ەڭ جاس پارتيا سانالاتىن 55 مىڭنان استام مۇشەسى بار Adal (بۇرىنعى اتاۋى «بىرلىك») پارتياسى دا جيىرما ازاماتىن بەتكە ۇستاپ وتىر.
وسى ورايدا كەيبىر ساياساتتانۋشىلار الداعى سايلاۋ – ساياسي مودەرنيزاتسيانىڭ كورىنىسى دەپ ەسەپتەيدى. زاڭ شىعارۋشى ينستيتۋتتار تاريحىندا العاش رەت وپپوزيتسيا ۇعىمىنىڭ ەنگىزىلۋى پارتيالىق الاڭنىڭ ەۆوليۋتسياسىن كورسەتەدى دەگەن پىكىرلەردى دە ەستىدىك. قالاي بولعاندا دا ساياسي پارتيالاردىڭ بەلسەندىلىگى انىق بايقالادى. ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى جۇيەلى ءجۇرىپ جاتىر. پارتيالار العا ۇستاعان باعدارلامالار دا سايت بەتىندە سامساپ تۇر. سايلانۋشىلاردىڭ سوزىنە سەنسەك, كوپ ۇزاماي كوشىمىز تۇزەلىپ, ءتۇيىنى شەشىلمەگەن تۇيتكىل قالمايدى. نە دەگەنمەن دە سايلاۋشىلار مەملەكەت دامۋىنداعى تاعدىرشەشتى ساتتەن تىس قالماۋعا ءتيىس. قالعانىن ۋاقىت كورسەتەدى...
الماتى
