قازاقستان – 25-ورىندا
بۇل جونىندە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆ, قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ بايانداما جاسادى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكاداعى جانە ەڭبەك نارىعىنداعى قازىرگى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, ادامنىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ ۇكىمەتتىڭ ەرەكشە باقىلاۋىنا الىنعان. بۇگىندە رەسمي ستاتيستيكاعا سايكەس ەلىمىزدە 324 مىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندا 6 ملن 650 مىڭنان اسا جۇمىسكەر ەڭبەك ەتۋدە. ولاردىڭ جالاقىسى, بىلتىرمەن سالىستىرعاندا ورتاشا ەسەپپەن 6,5% ءوسىپ وتىر. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسىنىڭ 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەڭبەك نارىعى تيىمدىلىگى رەيتينگىسىندە قازاقستان 30-ورىننان 25-ورىنعا كوتەرىلگەن.
سونداي-اق ەحاقم باسشىسى ەڭبەك قاتىناستارىنا قاتىستى ماسەلەلەر وڭ شەشىمىن تاۋىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا ەڭبەكاقى بويىنشا جالپى بەرەشەك 724 ملن تەڭگەنى قۇراپ وتىر, ول جىل باسىنان 49%-عا نەمەسە 696 ملن تەڭگەگە ازايدى. وڭىرلەر بولىنىسىندە ەڭ ۇلكەن بەرەشەك ماڭعىستاۋ (108 ملن تەڭگە), شىعىس قازاقستان (107 ملن تەڭگە) جانە الماتى وبلىستارىنا (83 ملن تەڭگە) تيەسىلى. «بيىل ەڭبەك ينسپەكتورلارى 4,2 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى انىقتالعان جالاقى قارىزدارىن وتەي ءبىلدى, قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 30 مىڭنان اسا جۇمىسكەردىڭ قۇقىعى قورعالدى», دەدى ب.نۇرىمبەتوۆ.
سونداي-اق ول وسى جىلى جۇمىس بەرۋشىگە بەرىلەتىن مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورى ۇيعارىمىنىڭ مارتەبەسى سوت ورىنداۋشىسىنىڭ بۇيرىعىنا تەڭەستىرىلگەنىن ايتتى. بۇل جالاقى بويىنشا بەرەشەكتى ۋاقتىلى وتەۋدى كۇشەيتۋ ماقساتىندا جاسالدى. مينيسترلىكتە بۇل شارا شوتتار مەن م ۇلىككە قوسىمشا تىيىم سالۋعا, جالاقى تولەۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەردى بۇزاتىن جۇمىس بەرۋشىلەرگە قاتىستى ەلدەن شىعۋعا شەكتەۋلەر ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا مينيسترلىك اكىمدىكتەرمەن بىرگە ەڭبەك تاۋەكەلى كارتاسى اياسىندا جۇمىسشىلاردىڭ بوساتىلۋ قاۋپى بويىنشا اپتا سايىن مونيتورينگ جۇرگىزۋدە.
ماسەلەنى تۇيىندەگەن ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين اتاپ وتكەندەي, ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسى جۇمىس بەرۋشىلەر مەن قىزمەتكەرلەر اراسىنداعى مۇددەلەر تەڭگەرىمىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بارلىق دەڭگەيدە ۇشجاقتى كوميسسيالار جۇمىس ىستەيدى, 22 سالالىق جانە 200-دەن اسا وڭىرلىك كەلىسىم جاسالدى.
بيىل ەڭبەك داۋلارىنىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى شەشۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپاردى ىسكە اسىرۋ ەڭبەك سالاسىنداعى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جول اشتى. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە كاسىپورىندارداعى داۋلاردىڭ سانى اتىراۋ, ماڭعىستاۋ, اقتوبە جانە قاراعاندى وبلىستارىنداعى مۇناي-گاز جانە مۇناي سەرۆيسى سەكتورلارىندا 2 ەسەگە قىسقاردى.
وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى 4,2 ملرد تەڭگەگە جالاقى بويىنشا بەرەشەك وتەلدى, 31 مىڭ جۇمىسكەردىڭ قۇقىعى قورعالدى. قول قويىلعان مەموراندۋمدار اياسىندا 2,3 ملن-نان اسا جۇمىس ورنى ساقتالدى. پاندەميادان تۋىنداعان الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىسقا قاراماستان, جۇمىسسىزدىقتى 5% دەڭگەيىندە ساقتاۋعا مۇمكىندىك تۋدى.
وندىرىستىك جاراقاتتانۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋ جانە ەڭبەك جاعدايلارىن جاقسارتۋ ماقساتىندا وندىرىستىك جاراقاتتانۋدى جانە زياندى ەڭبەك جاعدايلارى بار جۇمىس ورىندارىن ازايتۋ جونىندەگى 2023 جىلعا دەيىنگى جول كارتاسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. كارانتين كەزىندە 475 ملرد تەڭگە سوماسىنا 4,6 ملن ادام ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىندە تابىسىنان ايىرىلۋى بويىنشا الەۋمەتتىك تولەمدەر الدى.
اكىمدىكتەر, كاسىپوداقتار مەن وڭىرلەر كاسىپورىندارى اراسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى 131 مىڭنان اسا مەموراندۋم جاسالدى. جۇمىس بەرۋشىلەر العان مىندەتتەمەلەرىن ورىنداسا, 2 ملن 300 مىڭ قىزمەتكەر ءۇشىن جۇمىس ورىندارى ساقتالادى.
ۇكىمەت باسشىسى ءوز سوزىندە داعدارىسقا قارسى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىنا توقتالىپ ءوتتى. بيىل «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى», «ەڭبەك» جانە باسقا دا مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى قوسا العاندا, جۇمىسپەن قامتۋ جونىندەگى ءىس-شارالارمەن 1 ملن 390 مىڭ ادام قامتىلدى, ونىڭ ىشىندە 730 مىڭى تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. «ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ بارلىق تارابىنىڭ باستى مىندەتى – ەڭبەك زاڭناماسىن ساقتاۋ. بۇل ماسەلەلەردى ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاعان ءجون» دەدى ا.مامين اتالعان ماسەلەنى تۇيىندەي كەلە.
پرەمەر-مينيستر ەڭبەك مينيسترلىگىنە اكىمدىكتەرمەن جانە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ دەرەكتەرى نەگىزىندە پرواكتيۆتى رەجىمدە جالاقى بويىنشا بەرەشەكتى انىقتاۋ الگوريتمىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. ۇكىمەت باسشىسى ەڭبەك شارتتارىن ەلەكتروندى فورماتقا تولىق كوشىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ازاماتتاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن جەدەل ءارى وبەكتيۆتى باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ەڭبەك جاعدايلارى زياندى جۇمىس ورىندارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن قىسقارتۋ ءۇشىن 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ سوڭىنا دەيىن ەڭبەك مينيسترلىگىنە الەۋمەتتىك ارىپتەستەرمەن بىرلەسىپ, 2030 جىلعا دەيىنگى ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى تۇجىرىمدامانى ازىرلەۋگە تاپسىرما بەرىلدى. اكىمدىكتەرگە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, قول قويىلعان مەموراندۋمدار اياسىندا جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ بويىنشا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋىن قامتاماسىز ەتۋ, قىزمەتكەرلەردىڭ جاپپاي جۇمىستان بوساتىلۋىنا جول بەرمەۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ شارالارىن قابىلداۋ تاپسىرىلدى.
بالىق شارۋاشىلىعى داميدى
ۇكىمەت وتىرىسىندا بالىق شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. قازاقستانداعى وسى سالانىڭ جاي-كۇيى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىكباي ترۇموۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ, «Grand Fish» جشس باسشىسى سەرگەي مەدۆەدەۆ, «قاراعاندى-وسەتر» جشس ديرەكتورى دميتري ابيلدين باياندادى.
بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن وڭتايلى جاعداي جاساۋعا, بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارىن سالۋ كەزىندەگى شىعىنداردى قىسقارتۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر پارلامەنتتىڭ قاراۋىندا جاتىر, ولار سالانىڭ ودان ءارى دامۋىنا سەرپىن بەرەدى.
بالىق شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ازىرلەنگەن باعدارلاماسى اياسىندا بالىق ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسىن شامامەن 30 ەسەگە – 9 مىڭنان 270 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر, 500-دەن اسا جاڭا شارۋاشىلىق پەن 50 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى.
بايانداماشىلار كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سايكەس ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين اتاپ وتكەندەي, قابىلدانعان شارالار ناتيجەسىندە بالىق ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى جىلىنا 30 مىڭ توننادان 136 مىڭ تونناعا دەيىن ارتادى, يمپورت جىلىنا 45 مىڭ توننادان 25 مىڭ تونناعا دەيىن تومەندەيدى. سونىمەن قاتار بالىقتى ىشكى تۇتىنۋ ەكى ەسە – 2020 جىلعى 67 مىڭ توننادان 2030 جىلى 134 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتىلادى. «ىشكى نارىقتى وتاندىق ازىق-ت ۇلىكپەن تولىقتىرۋ – ۇكىمەتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى جانە ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ نەگىزى. بۇل تۇرعىدا بالىق شارۋاشىلىعى – پەرسپەكتيۆالى باعىتتاردىڭ ءبىرى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, ەلىمىز بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا ەلەۋلى الەۋەتكە يە», دەدى ا.مامين.
ۇكىمەت باسشىسى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا سالانى ودان ءارى دامىتۋعا قاتىستى تاپسىرمالار بەرە كەلە, بالىق شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسىنىڭ ءىس-شارالارىن ۋاقتىلى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
