«دالامىز – كىتاپ.
بەتتەرىن اشقاندا كىلەڭ,
تەرەڭ ول, ەرەن عاجايىپ
داستاندارىمەن.
ەپوسى,
ەپوپەياسى قىراتتارىنىڭ
تۇياقتارىمەن جازىلعان
پىراقتارىمنىڭ.
ات تۇياقتارىنىڭ دالامدا
ازان ساپتى ءانى,
اتا-بابامنىڭ سول ەدى قالامساپتارى.
سول جازعان ەرلىك ەپوسىن وتىرارىما,
ۇلىتاۋىمنىڭ ساندىق تاس
شوقىلارىنا».
سەرىك اقسۇڭقار ۇلى جازۋشى ساۋىربەك باقبەرگەنوۆكە ارناعان «ارعىماقتار» اتتى ولەڭىندە كوشپەلى حالىقتىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن سالىستىرادى, بۇل راسىندا ءىلياس جانسۇگىروۆ جوقتاعان ۇلت جادى-قۇلاگەر-رۋحقا قايىرىلا بەرۋدەن تۋعان رەكۆيەم. ءىرى ۇعىمدار, كەسەك مىنەز, ۇلتتىق قاسيەت, ەتنوپسيحولوگيالىق مەنتاليتەتكە نەگىزدەلەتىن دۇنيەتانىمدىق-فيلوسوفيالىق ەرەكشەلىكتەن ايرىلۋ زارى – جوقتاۋ ءار ۇلتتىڭ جانى بولىپ تابىلاتىن ونەردىڭ كوكجيەگىن شالماي قالمايدى.
سەرىك اقىن تولەۋجان ىسمايلوۆ, وتەجان نۇرعاليەۆ, كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ, ءداۋىتالى ستامبەكوۆ سياقتى دارا تالانتتاردىڭ تۇلعالىق بولمىسىن ارداقتاپ, ارۋاقتارىن قاستەرلەپ, رۋحتارىن شىنايى ولەڭگە امانات قىلعانى ازاماتتىق پارىزى جانە بەكزاتتىق مىنەزدەن. شىن اسىلدى باعالاۋدا ءبىزدىڭ حالىق شابان. جاس بالاعا الىپپە جاتتاتقانداي ايتا بەرمەك ارتىقتىق ەتپەيدى.
«ۋا, تاريح!
ايتساڭشى ايقايلاپ
وتە مە ەل وسىلاي, جانىم-اي,
وڭشەڭ ءبىر پاسىققا جاۋتاڭداپ,
ءوز ۇلىن – وزدەرى تانىماي؟!
قايدا سول بۇلا اقىن؟»;
«حالتۋرششيكتەر قارا قۇرتتاي
قاپتاپ ءبىر,
جۇماتايىڭ جالعىز
قالدى جالعاندا...».
ادەبيەت بىتپەس مايداننىڭ ورداسى, ونىڭ قارۋى الابوتەن ەكەنىن تەك قالام ۇستاعاندار بىلەدى.
سەرىك اقسۇڭقار ۇلىنىڭ ««قىزىلاراي» كولحوزى 40 ايەل...4 ەركەك» اتتى باللاداسى قىسقا مەتراجدى فيلم تۇسىرۋگە سۇرانىپ تۇر, وقيعا جانە وبرازدار كوز الدىڭا ەلەستەپ وتىرادى. ءداۋىر شىندىعى, سوعىس قاسىرەتى, كۇللى ادامزات پورترەتى, ونىڭ ماڭگى تراگيكومەدياسى, بوياماسىز جان الەمى, قازاق ايەلدەرىنە بىتكەن رۋح قانداي! اقىن جۇرەگىن جارىپ شىققان قۇنارلى جىردا رەاليزم ايقىن.
نەگىزى ءبىر كىتاپتى تۇستەپ اتاۋ نەمەسە ءبىر اۆتور ەكىنشى اۆتوردى ەكشەپ ايتۋ وتە ماڭىزدى. قازىرگى فيزيكالىق دۇنيەدە جارناما قانشالىق قۇدىرەتتى ءرول اتقارسا, «مەن وقىپ جۇرگەن كىتاپ» اتالعان ايداردىڭ ماڭىزى سودان كەم ەمەس. مۇنىڭ وقىرمان تارتارى داۋسىز. مىسالى, بۇرىن وقىلعان كوركەم تۋىندىنى زەيىن قويا قايتالاپ وقۋعا ىنتىقتىرۋدىڭ قاس ۇلگىسى مىنە: «مەنىڭ جانىما جاقىنى – بلوكتىڭ «سكيفتەرى». پوەما دەگەن, مىنە, وسىنداي بولسا كەرەك-ءتى! نە دەگەن كەڭ كەڭىستىك! تۇبىنە ولەڭ عانا بويلايتىن تەرەڭدىك! ءارى قىسقا, ءارى نۇسقا. پوەمانىڭ قازاقشا اتاۋى – جىر عوي؟», (سەرىك اقسۇڭقار, عۇمىرباياندىق ەسسە. «بارىس جىلى تۋعان اساۋ بالىقپىن...». «ادىرنا» جۋرنالى, №8.2020.).
شىعارماشىلىق يەسىنىڭ اقىندىق قۋاتىن ايعاقتار شىنايى قولتاڭباسى اۋدارما جانرىندا ەرەكشە انىق تانىلادى. الەكساندر بلوك ولەڭدەرىن فاريزا اقىن اۋدارماسىندا وقىپ, تۇپنۇسقامەن رۋحى, سارىنى ءوز الدىنا, ءتىپتى ەنەرگەتيكاسىنا شەيىن ءدوپ تۇسكەنىنە قايران قالعانىم بار. سەرىك اقىن كلاسسيكالىق پوەزيانى سول كەڭىستىكتە بەرگەنى (پۋشكيننەن) ءسۇيىندىردى:
كەرۋەن كوشتى باستايتىن بۇگىن
كەلدى ءسات,
ليرامنىڭ شەگى –
قايعىنىڭ لەگى نەلىكتەن؟
قاتال عاسىردىڭ قاباعىن باقپاي
ەل قۇساپ,
ازاتتىق!
سەنى جىرلادىم ازاپ شەگىپ مەن!
تالاق قىل ءبارىن...
ءتاڭىرىڭ – كوكتە,
ال, اسىق!
تالكەككە تۇسپە ءتاج بەنەن تاققا
تالاسىپ,
ماداققا ءماز بوپ, مازاققا كونىپ,
ساناسىپ,
قايتەسىڭ, مۋزام,
تانتىق توبىرمەن تالاسىپ؟!
اقىن-جازۋشىنىڭ تۋا دارىن ەكەنىن ايقىندايتىن ءبىر ولشەمىم بار. كىتاپتا ەپيگرافقا لايىق گاۋھارداي جارقىراعان ءسوز كەنىشى ءجيى كەزدەسسە, مەنىڭ تۇيسىگىمدە, سول اۆتور ناعىز تالانت. بۇل قيسىنمەن السا سەرىك اقسۇڭقار ۇلىنىڭ قازىناسى ابدەن مول ەكەن. مەتافورالار, فولكلورلىق سارىن, ميفولوگيالىق ورنەكتەر, ءدىني استار, تاريحي جاد, رومانتيكا, ميستيكا, عارىشتىق سانا, بيىكتىككە قۇشتارلىق, جان تازالىعى, جىراۋلارمەن ۇندەستىك, شالىقتاۋ, باقسىلىق, ابىزدىق, ءسوز ونەرىندە نە قاستەرلى, سونىڭ ءبارى الاشتىڭ ازۋىن ايعا بىلەگەن تاڭداۋلى اقىنى, اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى سەرىك اقسۇڭقاردىڭ شىعارماشىلىعىندا تۇنىپ تۇر. كولەمى شەكتەۋلى مىنا ايدارعا اقىن شىعارماشىلىعى سىيا قويماس.
قاراپايىم تىرشىلىككە كوپ قابىسپايتىن ارتىقشىلىقتى – ءومىردىڭ جان تەبىرەنتەر كوركەم بەينەسىن اينىتپاي كەسكىندەۋگە جارالعان سۋرەتكەرلىكتى ەنشىلەگەن ادامداردىڭ باعى ارتىق ەكەنى ءسۇيىنىشتى.
ايگۇل كەمەلباەۆا,
جازۋشى
