اي مەن كۇننىڭ امانىندا بوتاسىنان ايىرىلىپ بوزداپ قالعان انا كوڭىلىندەگى الاي-دۇلەي سەزىمدى ايتۋدىڭ ءوزى قيىن. الماتىعا ءبىلىم قۋىپ, ارمان ارقالاپ اتتانعان ۇلىمىزدى ورالعا تابىتپەن ورالسىن دەپ جىبەرگەن جوق ەدىك دەپ دال. قايعىلى وقيعا ورىن العانعا دەيىن ۇلىنىڭ اقشا سۇراۋى جيىلەپ كەتكەنىن ايتقان ول, وقۋعا كەرەك بولدى دەگەن جەلەۋمەن جىلدام قارىز جۇيەسى بويىنشا نەسيە العانىن دا العا تارتتى. ءتىپتى جانتۇرشىكتىرەر سۋىق حابار كەلەردەن ءبىر كۇن بۇرىن سالامات اعاسىنا WhatsApp جەلىسى ارقىلى حات جازىپ: «ساعات 17:00-گە دەيىن ءۇش ءجۇز مىڭ تەڭگە تاۋىپ بەرمەسەڭدەر مەنى كورمەيسىڭدەر» دەگەن سارىندا حابارلاما جولداعان. اۋىلدىق جەردە ينتەرنەت بايلانىسى ناشار بولعاندىقتان, باۋىرى بۇل حابارلامانى كەشكە جاقىن ءبىر-اق وقىپتى. ول 16:31-دە «مەن كەتتىم» دەپ سوڭعى رەت حات جازعان. كۋرسانتتىڭ دەنەسى 13 جەلتوقسان كۇنى اكادەميا اسحاناسىنىڭ قوسالقى بولمەسىنەن تابىلعان. وقيعا ورنىنا جەتكەن جەدەل-جاردەم قىزمەتى ونى قۇتقارا العان جوق.
16 جەلتوقساندا باتىس قازاقستان وبلىسى, اقجايىق اۋدانىنداعى شابدارجاپ اۋىلىنا جەرلەنگەن سالامات وتەگەنوۆتىڭ جۇمباق ءولىمى «جابۋلى قازان جابۋلى كۇيىندە قالار» ما ەدى؟.. بەكزات يمانعاليەۆانىڭ جەرگىلىكتى باسىلىم ارقىلى جاساعان مالىمدەمەسىنەن كەيىن وقۋ وشاعىنىڭ شەڭبەرىندە قالعان توسىن وقيعا اقپارات كەڭىستىگىنە تاراپ, قۇزىرلى ورىندار قايعىلى جاعدايدىڭ اق-قاراسىن انىقتاۋعا كىرىسىپ كەتتى.
اكادەمياداعىلار بەرگەن اقپاراتقا سايكەس وقيعاعا قاتىستى الماتى قالاسىنىڭ پوليتسيا دەپارتامەنتى سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستاعانىن, ءىس قىلمىستىق كودەكستىڭ 105-بابىنىڭ 1-بولىگى بويىنشا ء(وز وزىنە قول جۇمساۋعا يتەرمەلەۋ) تەرگەلىپ جاتقانى ايتىلعان. دەگەنمەن مەكەمەدەگىلەر «تەكسەرىس بارىسىندا اكادەميا قىزمەتكەرلەرى مەن كۋرسانتتارى تاراپىنان زاڭسىز ارەكەت انىقتالعان جوق» دەپ اكادەمياعا شاڭ جۋىتپاعان بولاتىن.
الەۋمەتتىك جەلىلەردە اتالعان جاعدايعا بايلانىستى قىزۋ پىكىرتالاس تۋىنداپ, ماسەلە ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ نازارىنا ىلىككەننەن كەيىن وقۋ ورنىنا ۆەدومستۆونىڭ كادر ساياساتى جانە وزىندىك قاۋىپسىزدىك دەپارتامەنتتەرىنىڭ باسشىلىعى مەن جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرىلعان ارنايى توپ جىبەرىلىپ, بىرقاتار لاۋازىمدى تۇلعا قىزمەتىنەن شەتتەتىلدى.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى تاراتقان مالىمەتكە سايكەس, وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان بولىمشەدە جۇمىستى ۇيىمداستىرۋعا ءتيىستى باقىلاۋ جۇرگىزبەگەندىكتەن ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن اكادەميا باستىعى و.ح.سمايىلوۆ اتقارىپ وتىرعان لاۋازىمىنان بوساتىلدى. سونداي-اق ونىڭ يدەولوگيالىق تاربيە جانە كادر جۇمىسىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن ورىنباسارىن دا قىزمەتىنەن بوساتۋ ۇسىنىلدى. سونىمەن قاتار اكادەميانىڭ تاعى 16 جاۋاپتى قىزمەتكەرى قاتاڭ تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى, ولاردىڭ بەسەۋى اتقارىپ وتىرعان لاۋازىمدارىنان بوساتىلدى.
ء بىردى-ەكىلى باسشىلاردى جىلى ورنىنان جىلىستاتۋمەن ماسەلە شەشىلە مە؟ قوعامدا رەزونانس تۋدىرىپ, ءبىر وتباسىن قان قاقساتقان قايعىلى جاعدايدىڭ كۇنى ەرتەڭ قايتالانباسىنا كىم كەپىل؟! جالپى, بولاشاق وفيتسەرلەردى اسكەري ومىرگە باۋليتىن مەكەمەلەردەگى الىمجەتتىك, زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەر بۇگىن عانا ايتىلىپ جۇرگەن ماسەلە ەمەس. كۋرسانتتارعا تاعىلىمدى تاربيە بەرىپ, تەگەۋرىندى ءتوزىم مەن تەمىردەي ءتارتىپتى تالاپ ەتەتىن وقۋ وردالارىندا تالىمگەرلەردىڭ تاتۋلىعى تۋ بيىكتە تۇرۋعا ءتيىس ەمەس پە؟ بۇل كەلەڭسىز جاعداي ورىن العاندا عانا ەمەس, ۇنەمى ۇزدىكسىز باقىلاۋدى قاجەت ەتەتىن شارۋا.
اتالعان جاعدايدان كەيىن اكادەميانىڭ وقۋ پروتسەسىنە, تۇرمىستىق جاعدايلارىنا, مورالدىق-پسيحولوگيالىق احۋالىنا, قارجى-شارۋاشىلىق قىزمەتىنە كەشەندى تەكسەرۋ تاعايىندالدى. مينيستر ەرلان تۇرعىمباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا وسىنداي تەكسەرۋلەر 2021 جىلدىڭ 1 توقسانىندا ءىىم-ءنىڭ بارلىق وقۋ ورىندارىندا جۇرگىزىلمەك.
«سوڭعى ۋاقىتتارى تىم كوپ اقشا سۇرايتىن بولدى. ءبىر جولى شاعىن قارجىلىق ۇيىمنان نەسيە دە الىپتى. بىلگەننەن كەيىن ءبىز ول نەسيەنى جاۋىپ, ودان نە ءۇشىن اقشا الاتىنىن سۇرادىق. ول بىزگە: «ماما, مەن عانا ەمەس – بۇل «جىلدام نەسيەدەن» بارلىق بالالار اقشا الدى», دەپ جاۋاپ بەردى. ول اقىرى اقشانى نە ءۇشىن العانىن تۇسىندىرگەن جوق. «اپا, ءسىز تۇسىنبەيسىز. بۇل كازارمالىق جۇيەدە ءبىز ۇنەمى ءبىر نارسە ءۇشىن تولەۋگە ءماجبۇر بولامىز» دەدى. دوستارىنا اكادەميادا وقىعىسى كەلمەيتىنىن, باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە اۋىسۋعا تىرىسقانىن ايتىپتى. ء«وزىنىڭ دە اكادەميادا وقۋعا قۇلشىنىسى جوق ەكەنىن بايقاعانىممەن, جاي عانا بىزگە دەگەن قيماستىق سەزىمى بولار دەپ ويلادىم», دەيدى مارقۇمنىڭ اناسى بەكزات يمانعاليەۆا.
اقشا سۇراۋ فاكتىلەرى جيىلەپ كەتكەن سوڭ ءبىر جولى ول ۇلىنان «ەگەر مۇنشالىقتى اقشا نە ءۇشىن قاجەت ەكەنىن ايتپاساڭ, كۋرس باستىعىنا تەلەفون شالىپ سۇرايمىن» دەپتى. سالامات بولسا اناسىنا: «ەگەر سەن بۇل تاقىرىپتى كوتەرسەڭ, مەنى جوق دەپ ەسەپتە» دەگەن كورىنەدى. بەكزات يمانعاليەۆا تىلگە تيەك ەتكەندەي, ۇلى وقۋعا تۇسكەلى مۇنداي وقيعانىڭ نەشە اتاسى ورىن العان. بىراق سالامات, ءۇي-ىشىنە كوڭىلىندەگى الاڭىن اقتارىپ ايتا الماعان...
پسيحولوگ دينا حاسەنوۆا, وكىنىشتىسى جاسوسپىرىمدەر اراسىندا مۇنداي جاعدايلاردىڭ جيىلەپ كەتكەنىن, بۇعان بىردەن-ءبىر سەبەپ اتا-انا بالانىڭ تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق اسىپ سىرلاسپاعانى مەن وقۋ ورىندارىنداعى پسيحولوگ مامانداردىڭ تاربيەلەنۋشىلەرمەن جەكەلەي جۇمىس ىستەمەۋىندە دەپ سانايدى. «وڭ-سولىن تانىماعان بالا تۇيىقتالىپ قالادى. بۇل قابىرعانىڭ ار جاعىندا ءومىر جوقتاي سەزىنەدى. ەگەر, جاقىندارىنىڭ بىرىنە ويىنداعىسىن اشىق ايتسا, سىرلاسسا مۇنداي جاعدايدىڭ الدىن الۋعا بولار ەدى. سوندىقتان ءاربىر اتا-انا بالاسىمەن دوسىنداي سىرلاسقانى ءجون» دەيدى ول.
ادىلەت ورىندارى ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن انىقتاي جاتار. بىراق قازىردىڭ وزىندە بۇل وقيعا وقۋ ورنىن سىبايلاس جەمقورلىق جايلاعان با دەگەن كۇدىك تۋدىرادى. ال جەمقورلىق جايلاعان جەردە ادىلدىك تە, ءتارتىپ تە بولمايتىنى بەلگىلى. قالاي بولعاندا دا ورتا جولدا ءومىرى ۇزىلگەن كۋرسانتتىڭ اعاسىنا تەلەفون ارقىلى: «اقشا جىبەرمەسەڭ اياعىمنان نە قولىمنان ايىرىلامىن» دەپ جازۋى تەگىن ەمەس. اتا زاڭىمىزدا ايشىقتاپ كورسەتىلگەندەي, مەملەكەت ءۇشىن ازاماتتاردىڭ اماندىعىنان اسقان بايلىق جوق. اسىرەسە اسكەري وقۋ ورىندارىنداعى ۇلكەن كۋرستاردىڭ وزىنەن تومەنگى كۋرستاعىلارعا قوقان-لوقى كورسەتۋ جاعدايلارىن اشكەرەلەپ, مۇنداي نەگىزسىز جۇيەنى ءتۇپ-تامىرىمەن جويۋ جايى قولعا الىنىپ, تاربيە جۇمىستارى قاتاڭ قاداعالانسا يگى. ءسوز باسىندا ايتقانىمىزداي, مۇنداي وقيعا ورىن الا قالعان جاعدايدا ءبىردى-ەكىلى باسشىلاردى جۇمساق ورنىنان جىلىستاتۋمەن ماسەلە شەشىلمەسى انىق.
