ەرتەڭگى كۇنگە جوسپارلانعان يگى ىستەر تۋرالى وتىرار اۋدانىنىڭ ورتالىعى شاۋىلدىردە وتكەن ء«ابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدى تۇڭعىش زەرتتەۋشى – اقجان ءال-ماشاني» تاقىرىبىنداعى دوڭگەلەك ۇستەلدە ايتىلدى. سونداي-اق بۇل كۇنى وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى «رۋحانيات ء–ابۋ ناسىر ءال-فارابي مۋزەيى» مكقك-نىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جانە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى شىعىستانۋ فاكۋلتەتىنىڭ فارابيتانۋشى, ماشانيتانۋشى ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن شاۋىلدىردە «وتىراردان باستالعان ءابۋ ناسىر ءال-فارابي ۇستاز ىزىمەن» تاقىرىبىندا اقجان ءال-ماشانيگە ارنالعان كورمە زالى اشىلدى. «اقجان ءال-ءماشانيدىڭ كوزىن كورىپ, باتاسىن العانداردىڭ ءبىرى مەن ەدىم. ەلجاندى, ۇلتجاندى اقجان اتامىز ءال-فارابي بابا مۇراسىن زەرتتەۋدى ماقسات ەتىپ قويعانداعى ەڭ العاشقى قادامى, ساپارى وسى ءشاۋىلدىر, وتىرار وڭىرىنەن باستالعان. ەندەشە, عىلىم-ءبىلىم جولىن تاڭداعان بۇگىنگى ۇرپاق ءابۋ ناسىر ءال-فارابي جانە اقجان ءال-ماشاني ىزىمەن ءجۇرىپ, وسى توپىراعى كيەلى, قاسيەتتى شاڭىراق وتىراردان باستاۋ الىپ جاتسا ءبىز قۋانىشتىمىز. ول كىسىنىڭ ء«ال-فارابي جانە اباي» ساباقتاستىعىن عىلىمي تىلدە بايانداپ كەتكەن ەڭبەگى ەشقاشان ءمان-ماعىناسىن جويماي, قايتا ۋاقىت وتكەن سايىن جارىق جۇلدىزداي جارقىراي ءتۇسىپ, كەلەر ۇرپاققا دا جارىق نۇرىن سىيلايدى», دەدى سالتاناتتى راسىمىندە وتىرار اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, اقىن اسەلحان قالىبەكوۆا. ال ەتنوگراف, ولكەتانۋشى ابدۋللا جۇماشوۆ ءال-فارابي مۇراسىنىڭ ناعىز جاناشىرى, ولاردىڭ ساقتالۋىنا, حالىققا جان-جاقتى ناسيحاتتاۋعا زور ۇلەسىن قوسقان, ەكى بىردەي ۇستازى – اقجان ءال-ماشاني جانە اسانتاي ءالىم ۇلىنىڭ ءىزباسارى, شاكىرتى ەكەندىگىن ماقتانىشپەن ايتىپ ءوتتى. «اقجان ءال-ماشاني «حح عاسىردىڭ ءال-ءفارابيى» دەگەن قۇرمەتتى اتاققا سوناۋ 70-جىلداردىڭ اياعىندا يە بولعان. ونىڭ ء«ال-فارابي جانە وسى زامانعى عىلىم» اتتى ەڭبەگى جاس زەرتتەۋشىلەرگە ۇلكەن كومەكشى قۇرال. سەبەبى ءال-فارابي ەنتسيكلوپەديست عالىم. ول ءىز سالماعان بىردە-ءبىر عىلىم جوق: ءتىل عىلىمىنان باستاپ, پەداگوگيكا, ەتيكا ساياسات, مەديتسينا, مەتافيزيكا تاعى دا باسقا تولىپ جاتقان عىلىمدارمەن قوسا, ادامنىڭ جان-جۇيەسىن تانىپ ءبىلۋشى عالىم پسيحولوگيا, ادامنىڭ ءىس-ارەكەتىن, ماقساتىن, باقىتقا جەتۋ جولدارىن ايقىنداپ كەتكەن. ءماشانيدىڭ ء«ال-فارابي زامانى ەندى تۋدى, ءال-ءفارابيدى وسى زامانداعى عىلىم جەتىستىكتەرىن قولدانا وتىرىپ تاني الامىز» دەگەن سوزدەرى اقيقاتقا اينالىپ وتىر», دەدى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ شىعىستانۋ فاكۋلتەتىنىڭ وكىلى, ماشانيتانۋشى گۇلسىم ساداقباەۆا. وتىرارلىق ولكەتانۋشى اسانتاي ءالىم ۇلىنىڭ ءىسىن جالعاستىرۋشى ءىزباسارى, سۋرەتشى, قولونەر شەبەرى مارەن اسانتاي ۇلى اكەسىنىڭ الەمگە ەكىنشى ۇستاز دەگەن اتپەن تانىمال ءال-فارابي مۇراسىنا وتە ۇقىپتىلىقپەن قاراعانىن ەسكە الدى. «ونىڭ «وتىرار ويرانى» دەگەن سۋرەتىنىڭ ءوزى تاريحي-شەجىرە. وسى كۇنى وتىرار ارحەولوگيالىق مۇراجايىندا ساقتاۋلى تۇرعان سۋرەتتى 9 جىل سالعان ەدى. بۇگىندە سول سۋرەتتى قاراپ وتىرىپ, اكەمنىڭ ەرەن ەڭبەگىن, ماڭداي تەرىن كورگەندەيمىن. ءال-فارابي, ءال-ماشاني مۇرالارىن زەرتتەۋگە كوپشىلىك بولىپ اتسالىسۋىمىز كەرەك. كيەلى توپىراقتى وتىرار وڭىرىندە شەبەرحانالار اشىپ, جاس ۇرپاققا اتادان قالعان ونەردى تابىستاۋ ەندىگى كۇنى ءبىزدىڭ موينىمىزداعى پارىز ەكەنىن جان دۇنيەممەن ۇعامىن, سول پارىزدى ورىنداۋعا ايانباي قىزمەت جاساۋدامىن», دەدى م.اسانتاي ۇلى.
سونداي-اق دوڭگەلەك ۇستەلدە «رۋحانيات – ءابۋ ناسىر ءال-فارابي مۋزەيى» مكقك ديرەكتورى الماس جۇماشوۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلعان ىستەرگە توقتالدى. عالىمنىڭ ەڭبەگىن تەرەڭ زەرتتەپ حالىققا جەتكىزۋ ماقساتىندا عىلىمي-زەرتتەۋ اۋدارما ورتالىعىن قۇرۋدى ۇسىندى. مۋزەيدىڭ سۋرەتشى-قالپىنا كەلتىرۋشىسى شالاتاي ورازگەلدى ۇلى «وتىرار ءوڭىرى تاريحىنىڭ شەجىرەشىسى – قازبا جادىگەرلەرى» تاقىرىبىندا ءوز ويىن ورتاعا سالدى. ال مۋزەيدىڭ ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىسى جانبولات ورالباي ۇلى اقجان ءال-ءماشانيدىڭ 115 جىلدىق مەرەيتويى قۇرمەتىنە «وتىراردان باستالعان ءابۋ ناسىر ءال-فارابي ۇستاز ىزىمەن» تاقىرىبىنداعى كورمەدە فوتوسۋرەتتەرى, پايدالانعان زاتتارى, جارىق كورگەن كىتاپتارى جانە قولجازبالارى قويىلعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
تۇركىستان وبلىسى
