Almaty Investment Forum-2020-عا قاتىسقان Chocofamily كومپانياسىنىڭ باسشىسى راميل مۋحورياپوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستانداعى e-commerce (ونلاين-ساتىلىم) جىلىنا ءۇش-بەس دۇركىن ءوسىم كورسەتۋگە قابىلەتتى.
– ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعى 2 ملرد دوللار نەمەسە 7,5 پايىز بولادى دەپ بولجام جاسايدى. تيىسىنشە, بۇل مولشەر 2025 جىلعا تامان 8,5 ملرد دوللارعا جەتپەك. ياعني, 15,1 پايىزعا وسەدى دەگەن ءسوز. ءبىز (نارىق وكىلدەرى) اتالعان كورسەتكىشتەر وتە تومەن باعالانعان دەپ ەسەپتەيمىز. 2020 جىلدىڭ وزىندە كورسەتكىش 10 پايىز دەڭگەيىنە جەتتى. سوندا 2025 جىلى مۇلدە جوعارى بولماق. الداعى بىرنەشە جىلدا ەرتە مە, كەش پە نارىقتا 40 ملرد دوللارعا دەيىن اينالىم جۇرە باستايدى, – دەيدى ر.مۋحورياپوۆ.
سونىمەن قاتار سپيكەر ەلىمىزدە تەرمينالداردى پايدالانعانى ءۇشىن الىناتىن بانك پايىزىن ازايتۋ كەرەك دەگەن وي ايتادى.
– بىزدە كارتا بويىنشا ەڭ جوعارعى ينتەرچەيندج. ەكى بانك 90 پايىز ترانزاكتسيا قابىلداپ, تەرمينالدى پايدالانعانىڭ ءۇشىن 2,5 پايىزعا دەيىن كەپىلدىك بەرەدى. قازىر ەلدەگى بارلىق دۇكەندەر كارتا قابىلداۋعا مىندەتتى. بىراق سولاي ىستەسەڭ سەن بانككە 2,5 پايىز تولەم بەرۋىڭ كەرەك بولادى. ەگەر تولەمدەردىڭ 5 پايىزىن عانا كارتامەن جاساساڭ ونداي ۇلەس الۋعا بولاتىن شىعار, ال 60-70 پايىزبەن جۇمىس ىستەپ وتىرعان جەردە بۇل تىم ارتىق. سول سەبەپتى, مارجانىڭ كوپ ۇلەسى بانكتەرگە كەتەدى. ماسەلەن, ەۋروپادا سونداي تولەمدەر 0,3-0,4 پايىزعا دەيىن قىسقارتىلعان. بۇل نارىققا دا اسەر ەتتى. ءبىز دە سونداي قادامعا بارۋىمىز كەرەك, – دەدى ساراپشى.
ەسكە سالايىق, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «تولەمدەر جانە تولەم جۇيەسى تۋرالى» زاڭىندا بارلىق بيزنەس نىساندارىندا POS-تەرمينالدار ورناتىلۋى كەرەك دەپ جازىلعان. ياعني حالىق كارتامەن تولەم جاسايدى, ونى مەملەكەت كىرپىك قاقپاي باقىلايدى, ءسويتىپ كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ جولىن كەسەدى. جوسپار جاقسى-اق. بىراق... قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى باس ساراپشىسى سانات ءجۇسىپوۆتىڭ ەكى جىل بۇرىنعى سۇحباتىنا زەر سالايىقشى.
«بىرىنشىدەن, POS-تەرمينالداردى ساتىپ الۋ كەرەك. ال بانك ءوزى تەرمينال بەرىپ وتىرعان سوڭ ولار اينالىمنىڭ 200-300 مىڭ تەڭگەدەن كەم بولماعانىن تالاپ ەتەدى. ەگەر ونداي اينالىم بولماسا وندا ءوز اپپاراتىن قايتارىپ الادى. ودان سوڭ بانك كوميسسياسىنىڭ 2-3 پايىز بولۋى دا اپپاراتتان باس تارتۋدى كوبەيتىپ وتىر. ياعني ساتىپ الۋشى تولەم جاساعان كەدە ترانزاكتسيا ءۇشىن كاسىپكەردىڭ قاراجاتىنان ۇستاپ قالادى. بۇل كاسىپكەر ءۇشىن وتە ءتيىمسىز» دەگەن ەدى.
مەملەكەتتىك مەكەمە وكىلىنىڭ ەكى جىل بۇرىنعى ايتقان زارىن Chocofamily باسشىسىنىڭ بيىل قايتالاعانىن بايقاپ وتىرمىز. ياعني ەكى جىلدا جاعداي وزگەرە قويماعان. دەسە دە ر.مۋحورياپوۆتىڭ e-commerce قارقىندى دامىپ كەلەدى دەگەن ءسوزىنىڭ جانى بار. كۇننەن-كۇنگە قالتاسىن قارمانىپ اقشا شىعارىپ جاتقان ادامدار سانىنىڭ كەمىپ كەلە جاتقانى انىق.
تسيفرلى نارىقتى زەرتتەۋمەن اينالىساتىن حالىقارالىق eMarketer كومپانياسى ساراپشىلارىنىڭ دەرەگىنشە, بيىل جاھاندىق ەلەكتروندى ساۋدا كولەمى 3,914 تريلليوندى قۇراعان. كوروناۆيرۋستان قاتتى زارداپ شەككەن يسپانيا, مالايزيا, فيليپپين سياقتى ەلدەر ءتىپتى ينتەرنەت-ساتىلىم تۇرعىسىنان 20 پايىزدىق ءوسىم كورسەتكەن. ال ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىندا قىتاي كوش باستايدى. ولار الەمدىك ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعىنىڭ 62,6 پايىزىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. سولتۇستىك امەريكا مەن باتىس ەۋروپاعا 19,1 جانە 12,7 پايىز كورسەتكىش تيەسىلى. نەگىزىنەن Amazon, eBay, Walmart, Apple, The Home Depot سياقتى ءىرى ينتەرنەت-ريتەيلەر بۇكىل الەمدىك e-commercە-ءنىڭ 60 پايىزىن قامتىپ وتىر.
قازاقستاننىڭ دا بۇل ۇردىسكە قارقىندى ىلەسىپ جاتقانىن كوپتەگەن سان-ايعاقتان اڭعارامىز. تاعى سول ر.مۋحورياپوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلى ونلاين-تولەم ترەۆەل-سەگمەنتتە – 99, تاماق جەتكىزۋ سەگمەنتىندە 50 پايىزعا جەتكەن. ال Satu.kz باسشىسى ماكسيم مەلنيك 2019 جىلى نارىق ۇلەسى 396,8 ملرد تەڭگەگە جەتكەنىن, ونىڭ باسىم بولىگىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ساتىلىمى قۇراعانىن ايتادى. سونداي-اق 21 ملرد تەڭگە تاماق جەتكىزۋدەن, 6,7 ملرد تەڭگە ونلاين-جارنامادان, 2,1 ملرد تەڭگە ونلاين-تولەمنەن تۇسكەن. ارينە, بۇل جەردە ءار باسشى ءوز كومپانياسىنا قاتىستى دەرەكتەردى ۇسىندى.
قىسقاسى, بيىل داۋىلداي سوققان كارانتين كوپتەگەن ويىنشىنى نارىقتان ىعىستىرىپ شىعارعانىمەن, ونلاين-ساتىلىم بيزنەسىنە مول مۇمكىندىك سىيلاي سالدى. ارينە, كارانتينگە بايلانىستى حالىقتا اقشا ازايعان, تولەم قابىلەتى السىرەگەن. سول سەبەپتى, تاپسىرىس تا ءدايىم تۇراقتى ەمەس. دەسە دە كوپشىلىكتىڭ ينتەرنەت ارقىلى قالاعان زاتىن الۋعا اجەپتاۋىر ماشىقتانىپ قالعانىن اڭعارۋعا بولادى.
«Carefood.kz» ينتەرنەت-دۇكەنى وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, تج رەجىمىنەن سوڭ سۇرانىس 40-50 پايىزعا قۇلدىراعان. جازعا تامان قايتا تۇراقتانعان.
– ءبىزدىڭ اسسورتيمەنتىمىزدە تاۋار سانى 70 مىڭنان اسادى. سوندىقتان ءار كليەنتتىڭ قىزىعاتىن ونىمدەرى بار. جالپى العاندا كۇن سايىن 20 تاپسىرىس كەلىپ تۇسەدى. شىلدە ايىندا ورتاشا چەك 15 مىڭ تەڭگە بولعان. ساتىلىم بىرتىندەپ ارتىپ كەلەدى. ءبىز تاپسىرىستى جەدەل جەتكىزەمىز. سونىمەن قاتار اسسورتيمەنتتى ارنايى ۆيدەو-بايلانىس ارقىلى دا كورۋگە بولادى, – دەيدى ساۋدا وكىلى.
ال «دوموسەد» ينتەرنەت-دۇكەنى قوجايىنى يگور پۋليكوۆ ادامداردىڭ ازىق-ت ۇلىككە كوبىرەك تاپسىرىس بەرەتىنىن ايتتى. «كۇنىنە ورتا ەسەپپەن 20-30 تاپسىرىس قابىلداساق, سونىڭ كوپ بولىگىن ازىق-ت ۇلىك قۇرايدى. جازدا حالىق جەمىس-جيدەكتى كوپ السا, قازىر ەت الا باستادى» دەيدى يگور.
ال تاماق ونىمدەرىن جەتكىزىپ بەرەتىن Wolt سەرۆيسى كليەنتتەردەن تولەمدى تەك ونلاين تۇردە عانا قابىلدايدى. ءسويتىپ, قولما-قول ەسەپ ايىرىسۋعا تۇبەگەيلى شەكتەۋ قويعان. ياعني بۇل سەرۆيستەن تاۋار العىسى كەلگەن تۇتىنۋشى Apple Pay/Google Pay نەمەسە بانك كارتاسىن قولدانا الادى.
ماۋسىم ايىندا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيا جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين كاسىپكەرلەردى ونلاين ساتىلىم جاساۋعا ۇيرەتۋ كەرەك دەپ مالىمدەگەن.
– پاندەميا كەزىندە ەلەكتروندى ساۋدا نارىعى تاۋار اينالىمىنىڭ درايۆەرىنە اينالدى. ماسەلەن, امازون 100 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن قۇردى. Aliexpress-تە رەسەيلىك ساتۋشىلاردىڭ اينالىمى 3 ەسەگە ارتتى. قازاقستاندىق ينتەرنەت-دۇكەن Flip.kz ەلەكتروندى ساۋدا وسىمىنە بايلانىستى جۇمىس ورنى سانىن 20 پايىزعا دەيىن كوبەيتتى. بۇل دەگەنىڭىز ونلاين-ساۋدا جۇمىس ورنىن ساقتاپ قانا قويماي, ونىڭ سانىن ارتتىرۋعا دا مۇمكىندىك بەرەتىنىن كورسەتەدى, – دەگەن ەدى ب.مۋسين.
قازىر ساۋدا ورىندارىنىڭ ساتىلىم ءۇشىن ءتۇرلى بونۋس, كەشبەك بەرۋى دە تۇتىنۋشىلاردىڭ ونلاين-ساۋداعا دەگەن ىقىلاسىن ارتتىرىپ جاتقانداي. حالىقتىڭ ەگدە توبى ءالى دە قولما-قول تولەمدى قولاي كورەرى تۇسىنىكتى. بىراق ءبىز قالايىق, قالامايىق e-commerce ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە, جاس ءارى از نارىعىمىزعا كەلىپ كىردى. ونى ءوز مەنتاليتەتىمىز بەن ءومىر سالتىمىزعا قالاي بەيىمدەي الامىز, بۇل ەندى ءبىزدىڭ ۇكىمەت پەن بيزنەس يەلەرىنىڭ يىعىنا ارتىلعان وراسان جۇك.
الماتى
