كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنان شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ ايتارلىقتاي زارداپ شەككەنى ءمالىم. ءتىپتى ولاردىڭ كەيبىرى قىزمەتىن قالپىنا كەلتىرە الماعان كۇيى جابىلىپ تىندى. تىعىرىقتان جول تاۋىپ, تىك تۇرىپ كەتكەندەر دە جەتەرلىك.
وسى ورايدا قازاقستانداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسىنە نازار اۋدارعان ءجون. بۇل يندەكستى ۇلتتىق بانك ازىرلەيدى. ول ءۇشىن ەكونوميكانىڭ ءۇش سەكتورىنداعى (ونەركاسىپ, قۇرىلىس جانە قىزمەت كورسەتۋ) بيزنەس وكىلدەرىنە ارنالعان ساۋالداما نەگىزگە الىنادى. يندەكستەگى قالىپتى ءمان – 50 پۋنكت. ياعني ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسىنىڭ 50 پۋنكتتەن جوعارى بولۋى ەلدەگى كاسىپكەرلىككە جاسالعان جاعدايدىڭ جاقسارعانىن كورسەتەدى. ال يندەكس 50 پۋنكتتەن تومەن بولسا, وندا كاسىپكەرلىك سەكتورى قيىن جاعدايدا قالىپ وتىر.
ەندى ۇلتتىق بانك ۇسىنعان ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسىنە كوز جۇگىرتەيىك. 2019 جىلدى جاقسى ناتيجەمەن تۇيىندەپپىز. جاڭا جىلدان باستاپ كورسەتكىش قۇلدىراي باستاعان. 2020 جىلدىڭ قاڭتارىندا يندەكس ءمانى 50,1 پۋنكتتى قۇراسا, ناۋرىز ايىندا بىردەن 41,5 پۋنكتكە دەيىن تومەندەگەن. ءساۋىر ايىندا ودان ءارى قۇلدىراپ, 37,2 پۋنكتكە جەتتى. كەيىن بىرتىندەپ كوتەرىلە باستادى. ماسەلەن, قازان ايىندا يندەكس ءمانى 48,8 پۋنكتكە دەيىن ءوستى.
رەسمي دەرەكتەر وسىمەن ءۇشىنشى اي قاتارىنان ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسىنىڭ ءوسىم كورسەتكەنىن دالەلدەپ وتىر. دەمەك, بيزنەس كارانتيندىك شارالاردان كەيىن بىرتىندەپ قالپىنا كەلە باستادى. بۇل رەتتە قازان ايىندا قىزمەت كورسەتۋ جانە ونەركاسىپ سەكتورىنداعى كاسىپورىنداردا وڭ ديناميكا بايقالعان. ال قۇرىلىس سالاسى 1,5 پۋنكتكە تومەندەگەن.
وسى ورايدا قازاقستاننىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسى سوڭعى رەت 2017 جىلى ساۋىردە قۇلدىراعانىن, وسى جىلدىڭ اقپانىنا دەيىن جاقسى كورسەتكىش كورسەتكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
ەل ەكونوميكاسىنداعى جاعدايدى باعدارلاپ وتىراتىن يندەكستىڭ ءبىرى – بيزنەس-كليمات يندەكسى. مۇنى دا ۇلتتىق بانك ازىرلەيدى. بيزنەس-كليمات يندەكسىندە دە كاسىپكەرلەر اراسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالداما نەگىزگە الىنادى. اتاپ ايتقاندا, كومپانيالاردىڭ قازىرگى قارجىلىق جاعدايىنا, سونداي-اق الداعى ءۇش ايدا ولاردىڭ قارجىلىق جاعدايى قالاي وزگەرۋى مۇمكىن ەكەندىگىنە نازار اۋدارىلادى. يندەكستىڭ ورتاشا ءمانى 0-گە تەڭ. ەگەر ول تەرىس ءمان كورسەتسە, وندا كاسىپكەرلەر بيزنەستىڭ ناشارلاپ بارا جاتقانىن ايتىپ, دابىل قاقتى دەپ ەسەپتەۋگە بولادى. ال وڭ ءماننىڭ كورسەتىلۋى – جاعدايدىڭ جاقسارعانى.
كاسىپورىنداردىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسى سەكىلدى بيزنەس-كليمات يندەكسى دە بىرتىندەپ قالپىنا كەلۋدە. 2020 جىلدىڭ اقپان ايىنا دەيىن وڭ ءمان كورسەتىپ كەلگەن يندەكس ناۋرىزدا -24,5 پۋنكتكە دەيىن تومەندەدى. ءساۋىر ايىندا -32,5 پۋنكتتى كورسەتتى. سودان كەيىن اقىرىنداپ قالپىنا كەلە باستادى. قازان ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا يندەكس ءمانى 0-گە تەڭ بولدى.
جوعارىدا ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا, يندەكستەردىڭ قالپىنا كەلۋىنە كاسىپورىن قىزمەتتەرىنىڭ ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلۋى سەبەپ بولعانىن ايتتىق. ماسەلەن, حالىق ونلاين ساۋداعا جاپپاي كوشە باستادى. اسىرەسە, كوروناۆيرۋستىڭ ەكىنشى تولقىنى بولادى دەگەن حابار تاراعالى ونلاين ساۋداداعى بەلسەندىلىك ءتىپتى ارتتى. مىنە, وسىعان بايلانىستى از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە قىزمەتتەرىن ەلەكتروندى فورماتقا ءساتتى باعدارلاي العان كاسىپورىنداردىڭ تابىستىلىعى ۇلعايدى. كورسەتكىش ورتاشا ەسەپپەن 25 پايىزعا وسكەن.
ماسەلەن, Kaspi.kz قوسىمشاسىنىڭ قولداۋشىلارى 10 ملن-نان اسىپ جىعىلعان. ال ونىڭ جىل باسىنداعى كورسەتكىشى 6 ملن ەدى. تۇرمىستىق تەحنيكالار ساتاتىن «مەچتا» ينتەرنەت-دۇكەنىنىڭ تاپسىرىستارى 6 ەسە وسكەن. سول سەكىلدى Meloman.kz ويىن-ساۋىق تاۋارلارى دۇكەنىنىڭ ساتىلىمى 3 ەسە ارتقان. Wildberries.kz كوپسەكتورلى ماركەتىنىڭ ساۋداسى 2 ەسە ۇلعايعان. وسى جاعدايلاردى ەسكەرسەك, 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلەكتروندى ساۋدا-ساتتىق كولەمىنىڭ ءوسىمى شامامەن 40 پايىزدى قۇراۋى مۇمكىن. بۇل دەگەنىمىز – 1,4 ملرد اقش دوللارى. وتكەن جىلى ونلاين-ساۋدا كورسەتكىشى 1 ملرد اقش دوللارىن قۇراعان ەكەن.
«كارانتيندىك شارالار ەلەكتروندى ساۋداعا وڭ اسەر ەتكەنىمەن, جالپى شاعىن جانە ورتا بيزنەس اۋىر سوققى الدى. اتالعان سەكتوردا 3,3 ملن ادام شوعىرلانعان. بۇل – ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ 36 پايىزى. سەكتورداعى تابىستىڭ 60 پايىزدان استامى جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارىنىڭ بەستەن بىرىنە عانا تيەسىلى. دەمەك, سۋبەكتىلەردىڭ 80 پايىزعا جۋىعى قارجىلىق جاعىنان ءالى دە دارمەنسىز كۇيدە قالىپ وتىر. ەل ۇكىمەتىنىڭ بيزنەستى قولداۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىلداۋى دا سوندىقتان», دەيدى FinReview.info ساراپشىلارى.
ەكونوميست تالعات دەمەسىنوۆتىڭ پىكىرىنشە, بيىل شاعىن جانە ورتا بيزنەستى «قۇتقارۋدا» بانكتەر ماڭىزدى ءرول اتقارعان. بىرىنشىدەن, قارجى ۇيىمدارى بيزنەستىڭ موينىنداعى كرەديتتەردى كەيىن تولەۋگە مۇمكىندىك بەردى. ەكىنشىدەن, ولار كاسىپكەرلەرگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر بەرىپ, قولداۋ كورسەتە الدى. بۇل ماقساتتارعا مەملەكەت تاراپىنان 800 ملرد تەڭگە بولىنگەنى بەلگىلى. ونىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ ارقايسىسىنا 3 ملرد تەڭگەگە دەيىن, ال جەكە كاسىپكەرلىكتەردىڭ ارقايسىسىنا 50 ملن تەڭگەگە دەيىن قارىز الۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. وعان قازاقستاندىق 12 بانك اتسالىستى. 2020 جىلعى 18 قاراشاداعى دەرەكتەر بويىنشا, بانكتەر 567,4 ملرد تەڭگەگە 2 311 ءوتىنىم قابىلداعان. ونىڭ 1 370-سىنە جالپى كولەمى 455,3 ملرد تەڭگە قارىز بەرىلگەن.
بۇدان بولەك «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى جۇمىس ىستەپ تۇر. ول الەۋەتتى جوبالاردى نەسيەلەۋگە باعىتتالعان. باعدارلاما تالاپتارىنا سايكەس بانكتەر وڭدەۋ سەكتورىنداعى, اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى جوبالارعا نەسيە بەرەدى. باعدارلاما اياسىنداعى سىياقى مولشەرلەمەسى 5-6 پايىزعا تەڭ. نەسيەنى 10 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە الۋعا بولادى.
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەلدە قابىلدانعان قولدانىستاعى كارانتيندىك شارالار شامامەن 1 ملن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسىنە كەرى اسەر ەتكەن. ولاردىڭ قارجىلىق جاعدايى ناشارلاي تۇسكەنى ءمالىم. ولار ءۇشىن ەلدەگى جەڭىلدەتىلگەن نەسيە باعدارلامالارىنا قاتىسۋدان تۇسەر پايدا دا شامالى. قايتا قارىزدارىنىڭ كولەمى ودان ءارى ۇلعايا تۇسپەك. سوڭعى ءۇش جىلدا زاڭدى تۇلعالارعا بەرىلەتىن نەسيە كولەمىنىڭ كەمۋ تەندەنتسياسى ساقتالعان ەدى. ال 2020 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنداعى جاعداي بويىنشا زاڭدى تۇلعالاردى نەسيەلەۋ كولەمى جىل باسىنان بەرى 318,9 ملرد تەڭگەگە وسكەنىن بايقاۋعا بولادى.
– كاسىپورىنداردىڭ كاپيتالىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءتيىمدى قارجى قۇرالدارى كوپ. سولاردىڭ ءبىرى – ينۆەستيتسيالار. ينۆەستيتسيانى دامۋ بانكتەرى, ينۆەستيتسيالىق بانكتەر, قور بيرجالارى, ۆەنچۋرلىق قورلار ارقىلى تارتۋعا بولادى. مۇنداي قارجى ينستيتۋتتارى جاڭا جوبالاردى عانا قولداپ قويماي, جۇمىس ىستەپ تۇرعان كومپانيالارعا دا جاردەمدەسەدى, – دەيدى تالعات دەمەسىنوۆ.
ماسەلەن, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ىسكە قوسىلعان ەكى جىل ىشىندە قازاقستانعا 2,5 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتتى. ال ورتالىقتىڭ قاتىسۋشىلارى قازاقستاندىق جوبالارعا 444 ملن اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالعان. ەندەشە, وسىنداي ءتيىمدى تەتىكتەردى دە ۇتىمدى پايدالانعان ابزال.
