وبىردى دەر كەزىندە اسقىندىرماي انىقتاۋ اسا ماڭىزدى. ويتكەنى قاتەرلى ىسىك تەك العاشقى كەزەڭىندە انىقتالسا عانا تولىق ەمدەلۋى مۇمكىن. ال قازاقستان – ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى تەگىن انىقتاپ, اقىسىز ەمدەيتىن ساۋساقپەن سانارلىق ەلدىڭ ساناتىندا.
سونىمەن وسى دەرتپەن كۇرەسۋدە جەتەكشى ءرول اتقاراتىن قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى بيىل 60 جىلدىعىن اتاپ وتۋدە. سوڭعى مالىمەتتەرگە سايكەس, ياعني 2019 جىلى ەلىمىزدە 185 547 ناۋقاس ەسەپتە تۇر. الدىڭعى جىلعا قاراعاندا ناۋقاستار سانى 3 پايىزعا كوبەيگەن. بيىلعى جاعداي جىل سوڭىندا بەلگىلى بولادى. جىل سايىن ەلىمىزدە 35 مىڭداي ادامنان وبىر انىقتالىپ, 15 مىڭعا جۋىق ناۋقاس كوز جۇمادى.
جىل سايىن ونكولوگيالىق ناۋقاستاردى ەمدەۋگە 36 ملرد تەڭگە بولىنەدى. بۇعان قوسا 4 ملرد تەڭگە تۇرعىندار اراسىندا تەگىن ونكوسكرينينگ جاساۋعا جۇمسالادى. وكىنىشكە قاراي, وبىرعا شالدىققانداردىڭ باسىم بولىگى – شىعىس قازاقستان, قاراعاندى, تۇركىستان وبلىستارى مەن الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ەلىمىزدە ونكولوگيالىق كەسەلدىڭ 9 ءتۇرى بەلەڭ الىپ تۇر: ءسۇت بەزى وبىرى, تەرى, وكپە, اسقازان, جاتىر موينى وبىرى, قۋىقاستى بەزىنىڭ قاتەرلى ىسىگى, توقىشەك قاتەرلى ىسىگى, تىك ىشەك قاتەرلى ىسىگى, گەمابلاستوزدار.
وسى ورايدا ۇكىمەتىمىز 2018 جىلى ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەستىڭ 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىن قابىلداعانىن ەسكە سالا كەتۋ كەرەك. ەندەشە, وسىناۋ اۋقىمدى جوسپاردىڭ نەندەي ناتيجەسى بار؟ اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار «قازاقستان ونكولوگياسى. كەشە. بۇگىن. ەرتەڭ» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك ونلاين-ماجىلىستە كەڭىنەن باياندالدى. مەرەيتويلىق ماجىلىسكە وتاندىق جانە شەتەلدىك جەتەكشى ونكولوگ-عالىمدار قاتىسىپ, قاتەرلى ىسىكتى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارى, قاتەرلى ىسىكتى دەربەس ەمدەۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەرى, ساۋلەلىك تەراپيانىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق ادىستەرى جانە حيرۋرگيا, تارگەتتىك تەراپيا, يممۋنوونكولوگيانىڭ قازىرگى جەتىستىكتەرى تۋرالى ءسوز قوزعادى.
ونلاين-رەجىمدە اۋستراليا, اقش, يسپانيا, شۆەيتساريا, گەرمانيا, تۇركيا, رەسەي, گرۋزيا, بەلارۋس, كورەيا, يتاليا, وزبەكستان جانە باسقا دا ەلدەردىڭ جەتەكشى ساراپشىلارى باياندامالار وقىدى. سونداي-اق پاتسيەنتتەردى وڭالتۋ جانە پاللياتيۆتىك كومەك كورسەتۋ, ونكولوگيالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ, ەرتە دياگنوستيكالاۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ەڭ باستىسى, COVID-19 پاندەمياسى جاعدايىندا ونكولوگيالىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرى ۇسىنىلادى. كونفەرەنتسيا اياسىندا ونكوگينەكولوگيا, ماممولوگيا جانە ونكوۋرولوگيا بويىنشا شەبەرلىك ساباقتارى (life surgery) وتكىزىلدى.
كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا قۇرىلىپ, 60 جىلدى ارتقا تاستاعان قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىنە دە توقتالا كەتكەن ءجون. ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرىنىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرى شەتەلدە مويىندالعان. مۇنى ۇعا اكادەميگى سايم بالمۇحانوۆتىڭ 1997 جىلى (جاپونيا) ناگاي تاكاچي اتىنداعى حالىقارالىق بەيبىتشىلىك سىيلىعىنا يە بولۋىمەن ايعاقتاۋعا بولادى.
1964 جىلدان بەرى ينستيتۋت بازاسىندا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ حالىقارالىق گيستولوگيالىق جىكتەۋدى (وروفارينگيالدى ىسىكتەر, وڭەش جانە اسقازان ىسىكتەرى, جوعارعى تىنىس الۋ جولدارىنىڭ ىسىكتەرى) قۇرۋ جونىندەگى انىقتامالىق زەرتحانالارى, وڭەش قاتەرلى ىسىگى جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرى ازىرلەگەن دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدىڭ وزىق ادىستەمەلەرى كسرو, ءۇندىستان, شۆەتسيا, پەرۋ, انگليا ەلدەرىنىڭ جەتەكشى ونكولوگيالىق ورتالىقتارىندا جانە قازاقستاننىڭ وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەرلەرىندە ەنگىزىلگەن. بارلىق ازىرلەنگەن تەحنولوگيالار قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك پاتەنتتەرىمەن قورعالعان.
قازىرگى ۋاقىتتا ينستيتۋتتا 36 ۇيىمداستىرۋشىلىق, دياگنوستيكالىق جانە كلينيكالىق ورتالىق, بولىمشەلەر مەن 670 قىزمەتكەر بار. قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عزي – ونكولوگيالىق كادرلاردى دايارلايتىن جانە قايتا دايارلايتىن كلينيكالىق بازا. ينستيتۋتتا 5 كلينيكالىق كەڭەس جۇمىس ىستەيدى: حيرۋرگيالىق, راديولوگيالىق, حيمياتەراپيالىق, دياگنوستيكالىق, مەيىربيكەلىك. كلينيكا 450 توسەككە ارنالعان, وندا جىل سايىن 10 مىڭنان اسا ناۋقاس ەمدەلىپ شىعادى, 2500-دەن اسا حيرۋرگيالىق وتا جاسالادى. مەديتسينالىق كومەك ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ بارلىق ءتۇرىن قامتيدى. ونكوپاتولوگياسى بار ناۋقاستاردى دياگنوستيكا جاساۋ مەن ەمدەۋدە ورتالىقتاندىرىلعان مۋلتيديستسيپلينارلىق ءتاسىل قولدانىلادى. كلينيكا ىسىك پروتسەستەرىنىڭ تولىققاندى, تەرەڭدەتىلگەن دياگنوستيكاسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن زاماناۋي جابدىقپەن جابدىقتالعان. ينستيتۋت بازاسىندا يممۋنوگيستوحيميالىق جانە مولەكۋليارلىق-گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەردىڭ رەفەرەنس-ورتالىعى اشىلدى. تەلەمەديتسينا جەلىسى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرىمەن قاشىقتان كەڭەس بەرۋگە جانە كلينيكالىق تالداۋ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ينستيتۋت – 6 ساۋلەلى اپپاراتپەن, سونىڭ ىشىندە سوڭعى بۋىندى جەلىلىك ۇدەتكىشتەرمەن (TrueBeam STX, Clinac2100) جابدىقتالعان رادياتسيالىق ونكولوگيانىڭ جەتەكشى جوعارى تەحنولوگيالىق ورتالىعى. سونىمەن قاتار ينستيتۋتتا قاتەرلى ىسىكتەردى ماقساتتى حيميالىق جانە گورمونالدى پرەپاراتتارمەن دارىلىك ەمدەۋدىڭ زاماناۋي قاعيداتتارى كەڭىنەن قولدانىلادى. جوعارى دوزالى حيمياتەراپيا, ءارتۇرلى لوكاليزاتسياداعى ىسىكتەردى ەندوۆاسكۋليارلىق حيمياەمبوليزاتسيالاۋ جانە تەرى مەن جۇمساق تىندەر ىسىكتەرىنە ەلەكترحيمياتەراپيا جۇرگىزىلەدى. سۇيەك كەمىگىنىڭ گەموپوەزدىك ءدىڭ جاسۋشالارىن اۋتولوگيالىق ترانسپلانتتاۋ ەنگىزىلدى. بۇدان باسقا قازوجرعزي-دا پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ونكولوگيالىق ناۋقاستارعا ستاتسيونار جاعدايىندا پسيحولوگيالىق-الەۋمەتتىك كومەك كورسەتەتىن العاشقى قىزمەت اشىلدى.
ال جوعارىدا اتاپ وتكەن «ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەستىڭ 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى» قاتەرلى ىسىكتەردىڭ اۋىرتپالىعىن, زاردابىن ازايتۋدى كوزدەيدى. جوسپار ءتورت باعىتتى قامتيدى: تاۋەكەل فاكتورلارىنىڭ الدىن الۋ جانە باسقارۋ, تيىمدىلىگى جوعارى دالدىكتەگى ەرتە دياگنوستيكانى دامىتۋ, ونكولوگيالىق كومەك كورسەتۋدىڭ ينتەگراتسيالانعان مودەلىن ەنگىزۋ, كادرلىق الەۋەت پەن عىلىمدى دامىتۋ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيالىق ورتالىق قۇرۋدى قاراستىرادى.
قالاي دەسەك تە, الماتىداعى قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باسقا ونكولوگيالىق مەكەمەلەرگە قاراعاندا الەۋەتى دە, مۇمكىندىگى دە جوعارى. سوندىقتان وعان ارتىلاتىن جاۋاپكەرشىلىك تە از ەمەس. ويتكەنى بۇل – سان مىڭداعان ناۋقاستىڭ ءومىرى مەن بالا-شاعاسىنىڭ تاعدىرى.
الماتى
