استانا ىرگەسىندەگى «رودينا» اگروفيرماسىنىڭ ديرەكتورى يۆان ساۋەر تۋرالى سىر
ادام بالاسىنا بەرىلەتىن ەڭ جوعارى ءارى جۇرەككە جاقىن باعا – ابىروي. حالقىمىز ونى «تىرنەكتەپ جينالادى» دەگەن پالساپالىق تەرەڭدىكپەن ءاۋ باستان-اق ايتىپ قويعان. ارينە, ول كوكتەمنىڭ جىلىمىعىنداي جالعاندىقپەن ەمەس, قيىندىعى قىرىق قارىس قايسار ەڭبەكتىڭ قايتارىمىنداي جانىڭدى جادىراتسا عانا قايىرلى بولماق. مۇنداي ادامدار كوپ بىزدە. سارالاپ ساناي بەرەر تۇلعالاردىڭ دا تۇلپارى بارىن ەسكەرىپ بارىپ, جۇلدىزدارعا كوز قادايسىڭ. اعىپ تا جاتقاندارى بار, جانىپ تا جاتقاندارى بار. جاقسى ماعىنادا ايتقاندا, «رودينا» اگروفيرماسىنىڭ باس ديرەكتورى يۆان ساۋەردى وسى ەكى بالامانىڭ قاتارىنا بىردەي قوسساق, اسا قاتەلەسە قويماسپىز. ويتكەنى, يۆان اداموۆيچ ءوز ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن كورىپ قاناتتانعان, ءوزى اۋزىنان تاستامايتىن «مەن ارقاشاندا ءىستىڭ كوركەيۋىن, ادامداردىڭ ساتتىلىك ساتىسىنان تۇسپەۋىن قالايمىننىڭ» ادامى.
استانا ىرگەسىندەگى «رودينا» اگروفيرماسىنىڭ ديرەكتورى يۆان ساۋەر تۋرالى سىر
ادام بالاسىنا بەرىلەتىن ەڭ جوعارى ءارى جۇرەككە جاقىن باعا – ابىروي. حالقىمىز ونى «تىرنەكتەپ جينالادى» دەگەن پالساپالىق تەرەڭدىكپەن ءاۋ باستان-اق ايتىپ قويعان. ارينە, ول كوكتەمنىڭ جىلىمىعىنداي جالعاندىقپەن ەمەس, قيىندىعى قىرىق قارىس قايسار ەڭبەكتىڭ قايتارىمىنداي جانىڭدى جادىراتسا عانا قايىرلى بولماق. مۇنداي ادامدار كوپ بىزدە. سارالاپ ساناي بەرەر تۇلعالاردىڭ دا تۇلپارى بارىن ەسكەرىپ بارىپ, جۇلدىزدارعا كوز قادايسىڭ. اعىپ تا جاتقاندارى بار, جانىپ تا جاتقاندارى بار. جاقسى ماعىنادا ايتقاندا, «رودينا» اگروفيرماسىنىڭ باس ديرەكتورى يۆان ساۋەردى وسى ەكى بالامانىڭ قاتارىنا بىردەي قوسساق, اسا قاتەلەسە قويماسپىز. ويتكەنى, يۆان اداموۆيچ ءوز ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن كورىپ قاناتتانعان, ءوزى اۋزىنان تاستامايتىن «مەن ارقاشاندا ءىستىڭ كوركەيۋىن, ادامداردىڭ ساتتىلىك ساتىسىنان تۇسپەۋىن قالايمىننىڭ» ادامى.
قاراپ وتىرساق, تىرشىلىكتىڭ ءتول تەبىرەنىستەرى, ءومىردىڭ ءمانى مەن ۇعىمىن ۇزارتار قاعيداتتارى بارىنا قايرانسىڭ. سونىڭ ءبىر پاراسى بۇرىن كورمەگەن جاندى بىردەن بويىڭا جاقىن تارتۋ ما دەپ قالاسىڭ. ول نەسىمەن باۋرايدى سوندا؟ جۇرەگىنىڭ كەڭدىگىمەن, پاراساتىنىڭ بيىكتىگىمەن, اينالاسىنا شۋاق تاراتار ىشكى جىلىلىعىمەن, ۋاقىتتىڭ دەمىن ءدال سەزىنۋىمەن, ىسكەرلىك قابىلەتىنىڭ جوعارىلىعىمەن دەپ تىزبەلەي بەرسەك, تاۋسىلار ما؟ قىرىق جىلعا جۋىق جۋرناليستىك قادامى بار ادام ءۇشىن مۇنداي پايىم تاڭسىق ەمەس. سوندا دا سەلك ەتكىڭ كەلەدى, سونداي كىسىلەردىڭ كوپ بولعانىن قالايسىڭ. ازاماتتار جوق ەمەس. ولاردى تاني ءبىلۋ كەرەك...
اقمولا وبلىسىنىڭ ورتالىعى كوكشەتاۋ قالاسىنا قونىس اۋدارعان كەز. جينالىستار كوپ شاقىرىلاتىن. پرەزيديۋمدا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى لاۋازىمدى كىسىلەر ءجيى وتىراتىن باسقوسۋلاردان گازەتكە ەسەپ جازۋعا تۋرا كەلگەندىكتەن بارامىز. وسى جينالىستاردىڭ ماڭىزىن سالماقتاندىرۋ ءۇشىن الگى وكىلدەردىڭ اتى-ءجونىن تاپتىشتەپ, سويلەگەن سوزىنە ەكپىن تۇسىرە جازامىز.
ۋاقىت وتە ستيل وزگەردى. تاڭداپ بارىپ, تالعاپ جازۋعا تىرىسامىز. بىردە «نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ ەسەپ بەرۋ-سايلاۋ جينالىسىنا شاقىرىلدىق. دايىندىق مىقتى. كونتسەرتتەر قويىلىپ, كورمەلەر ۇيىمداستىرىلعان. دەلەگاتتاردى بىلاي قويىپ, مەكەمە باسشىلارى, پارتيالار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىن قوسقاندا, جالپى ادام قاراسى 300-گە جۋىقتايدى. پرەزيديۋمدا ەكى ورىنتاق قويىلعان. مەن عانا ەمەس, بارشانىڭ جۇزىنەن «ەكىنشى كرەسلوعا كىم جايعاسادى؟» دەگەن سۇراق مەنمۇندالاپ تۇر. كوپ ۇزاماي ساحناعا وبلىس اكىمى, فيليال توراعاسى قوسمان ايتمۇحامەتوۆ پەن سۇڭعاق بويلى, اشاڭ ءجۇزدى كىسى شيراق قيمىلداپ شىقتى. ءبىرازدان كەيىن جينالىس توراعاسىنىڭ تارتىپكە شاقىرعانىنا قاراماستان, زالدىڭ ءار بۇرىشىنان «وۋ, بۇل ءوزىمىزدىڭ يۆان اداموۆيچ قوي!» دەگەن تاڭدانىسىنان قۋانىشى باسىم داۋىستار ءدۇر ەتتى. پرەزيديۋمنان استانالىق ادامداردى ىزدەپ داعدىلانعاندىقتان بولار, العاشىندا تانىماپپىز. الدىمىزدا تسەلينوگراد اۋدانىنداعى «رودينا» اگروفيرماسى» جشس ديرەكتورى ساۋەر وتىر. ول «نۇر وتان» پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ەكەن. ول ءوز كەزەگىندە توگىلدىرىپ دەمەگەنمەن, قاراپايىم تولعامدارمەن تەبىرەنتىپ سويلەدى. تاسپا-تاس سەندىرەدى ەكەن. كوپشىلىك جەتەكشى پارتيانىڭ جاڭاشىل ۇستانىمىنا ريزا بولدى.
ءومىر وزگەرەدى. ۋاقىت العا جىلجيدى. سوعان بايلانىستى كوپ نارسە باسقاشا سيپاتقا يە بولادى. بىراق كەيىپكەرىمىز, ونىڭ ۇستانىمى, مىنەزى بىرقالىپتى. سوندىقتان دا جۇرتشىلىق ونى: «ءوزىمىزدىڭ يۆان اداموۆيچ», دەيدى. كوشەدە كورسە دە, كوشەلى جينالىستا كورسە دە, تەلەديداردان كورسە دە وسىنى ايتادى! اۋقىمىندا قانشاما ىزەت-قۇرمەت جاتىر دەسەڭىزشى. يۆان اداموۆيچ تۋرالى, ونىڭ «روديناسى» تۋرالى اجەپتاۋىر ءىلتيپات ەستىدىم. حالىق قۇرمەت ءسوزىن جاي ايتپايدى ەكەن. امبەباپ شارۋاشىلىق «التىن ساپانىڭ» ەڭ العاشقى جەڭىمپازى. بىلتىر تاعى دا يەلەندى. قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنى جەتىستىكتەرىنىڭ ءداستۇرلى «قاراوتكەل» كورمەسىنىڭ «التىن بەلگىسىن» ءبىر ەمەس, ءۇش قايتارا يەلەندى. كوكورىمگە بولەنگەن رودينا اۋىلىنىڭ ۇيلەرى ورتالىقتان جىلىتىلادى. سۋ جۇيەلەرىنىڭ ءوزى 40,6 شاقىرىمدى, ەلەكتر شامى تارتىلعان اسفالتتى كوشەلەردىڭ اۋماعى 40 شاقىرىمدى الىپ جاتىر. ۇيلەنۋ تويى مەن ءسابي تۋعانداعى ءداستۇرلى بازارلىق 100 000 تەڭگەدەن. ۇجىم مۇشەلەرى جىلدىق سىياقىنى بىلاي قويعاندا, كوپ جەردە ۇمىتىلا باستاعان 13-ءشى جالاقى الادى. «جىل وقۋشىسى» مەن «التىن بەلگى» يەگەرلەرى 150 000 تەڭگەنى يەمدەنەدى. ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىق مەيرامىندا سوعىس ارداگەرلەرى س.گلۋشكو مەن پ.بوگاتىرەۆقا «ۆاز-2167» اۆتوكولىگى مىنگىزىلدى. سەرىكتەستىكتىڭ كەڭسەسىنە, وندىرىستىك بۋىندارىنا, الەۋمەتتىك نىساندارعا باس سۇعا قالساڭىز, «العىس حاتتار» كورمەسىنە تاپ بولعانداي كۇي كەشەتىنىڭىز انىق. رودينا اۋىلىنىڭ ءوزى وبلىستىڭ «ۇزدىك ەلدى مەكەنى», ال ونىڭ مادەني وشاعى رەسپۋبليكانىڭ «ۇزدىك كلۋبى» اتاندى. «جىلدىڭ ۇزدىك الەۋمەتتىك جوباسى» اتالىمى بويىنشا رەسپۋبليكالىق «پارىز» بايقاۋىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى بولۋ دا وڭاي شارۋا ەمەستىگىن تاپتىشتەپ جاتۋدىڭ ءوزى ورىنسىز دەپ بىلەمىز.
وسىلايشا جالعاستىرا بەرۋگە بولار ەدى. بىراق, مەنىڭ ايتپاعىم باسقا جىر. ەلباسىنىڭ «روديناعا» ساپارلارىندا بايقاعانىم, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «ءوزىمىزدىڭ يۆان اداموۆيچ» دەگەندى كىشكەنە وزگەرتىڭكىرەپ, اڭگىمەسىن «ەسىڭدە مە, يۆان...» دەپ باستايدى ەكەن...
ويىمنان كەتپەي جۇرگەن تاقىرىپتى اشا ءتۇسۋدىڭ ورايى كەلدى جۋىردا. شارۋاشىلىق 60 مىڭ گەكتار ەگىستىكتىڭ رەكوردتى ىرىزدىعىن قۇت قامباعا قۇيىپ, كوڭىلى جايلانعان تۇس. «ەسىڭدە مە, يۆان...» تەكتەن-تەك ايتىلمايدى عوي, ەلباسىمەن كەزدەسۋلەرىڭىزدىڭ كەيبىر ساتتەرىن اڭگىمەلەسەڭىز», دەيمىن وعان. بۇل جولى يۆان اداموۆيچ كادىمگىدەي اشىلدى. بۇل كۇنى كەشە, ەلباسىنىڭ 3 جەلتوقسانداعى «روديناعا» جۇمىس ساپارىنان كەيىن ىلە-شالا جاسالعان جەدەل سۇحبات ەدى.
– جاڭا ءوزىڭىز كوردىڭىز, مەملەكەت باسشىسى اۋىلىمىزدان ريزا كوڭىلمەن اتتاندى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ «تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى» مەرەكەسىنەن كەيىنگى العاشقى ساپارى بىزگە تۇسكەنى ايتىپ جەتكىزگىسىز ابىروي, – دەيدى ي.ساۋەر. – پرەزيدەنتپەن كەزدەسۋ كوپ بولعانىمەن, ەركىنسىپ كەتۋ مۇمكىن ەمەس, ءار كەزدەسۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اۋىرلاي بەرەدى ەكەن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىمەن العاشقى كەزدەسۋىم 1989 جىلدىڭ تامىزىندا, ءبىزدىڭ استىقتى القابىمىزدى ارالاعان شىعىندا بولىپ ەدى. ول كىسى 22 شىلدەدە قازاقستان كومپارتياسى وك ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانعان. ال, مەنىڭ ديرەكتورلىق قىزمەتىمە ەكى جىل ەندى تولعان. مەنى تاڭعالدىرعانى, بىرىنشىدەن, ونىڭ اڭعارىمپازدىعى, ەش نارسەنى قالت جىبەرمەيتىن قاسيەتى. قولىمدى جەڭ ىشىنە جاسىرىپ, ءوزىمدى بارىنشا سەرگەك ۇستاۋعا تىرىسقانىممەن, جول اپاتىنان كەيىن اۋرۋحانادان ەرتەرەك شىققانىما ەسكەرتۋ جاسادى. ەكىنشىدەن, ءوزىنىڭ نەگىزگى ماماندىعى مەتاللۋرگ ەكەندىگىنە قاراماستان, ءبىزدىڭ كەڭشاردىڭ جەر وڭدەۋ ەرەكشەلىگى, ەگىنشىلىك تەحنولوگياسى, تۇقىم سۇرىپتاۋ ماسەلەلەرى تۋرالى بىلىكتى عالىم-اگرونوم دەڭگەيىندە پىكىر ءبىلدىرۋى.
ودان كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بىرنەشە رەت جۇزدەستىم, دەيدى ءارى قاراي اڭگىمە ساباقتاعان ساۋەر. اسىرەسە, 1993 جىلعى جاڭبىرلى قىركۇيەكتەگى شارۋاشىلىعىمىزعا ساپارى ايرىقشا ەسىمدە قالدى. كۇن جارىقتىق شايداي اشىلدى. پرەزيدەنت: «مەن سىزدەرگە قولايلى اۋا رايى مەن جىلىلىق الىپ كەلدىم, ەندى استىقتى جيناپ الاسىزدار», دەپ قالجىڭداپ قويادى ء(دال سولاي بولدى دا). ودان كەيىن ءىس بارىسىنا اۋىسىپ: «سەن جاس ديرەكتورسىڭ, جەكەشەلەندىرۋدى نەگە قولدامايسىڭ, رەفورمالاردى جاقتاماعانىڭ با؟», دەپ ماعان سىناي قارادى. مەن باتىلدانىپ, مەنشىك ءتۇرىنىڭ مۇنداي فورماسى سونشالىقتى وزگەرىس اكەلمەيتىنىن ايتىپ, جەكە پىكىرلەرىمدى ورتاعا سالدىم. ول مەنى مۇقيات تىڭداپ, جانىنداعى رەسمي ادامدارىنا مەنىڭ ايتقاندارىم بويىنشا ۇسىنىس جاساۋعا نۇسقاۋ بەردى. پرەزيدەنت كىسىنى تىڭداي بىلۋىمەن قاتار, قاراپايىم پىكىردىڭ ءوزىن نازاردان تىس قالدىرمايتىنىن, وسى ارقىلى ادامداردى قاناتتاندىرىپ وتىراتىنىن قوعام دامۋىنداعى ناقتى ىستەرىمەن ۇنەمى دالەلدەي بىلەتىنىنە ءتانتى بولدىم.
ءبىزدىڭ 1994 جىلعى 5 ماۋسىمداعى كەزدەسۋىمىز ۇمىتىلماس اسەر قالدىردى, دەدى اڭگىمەسىنىڭ سوڭىنا تامان يۆان اداموۆيچ. اۋىلىمىزداعى ارداگەرلەر اللەياسىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جەرگىلىكتى قاريالارمەن بىرگە ءوز اققايىڭىن وتىرعىزدى. ول قازىر كوركەيىپ ءوسىپ تۇر.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بەس جىلدىق مەرەكەسىندەگى سالتاناتتا ەلباسى قولىنان العاشقى ناگرادام, №3 «دوستىق» وردەنىن العانىم ماڭگى ەستە ساقتالادى. ماراپاتتاۋ راسىمىنەن كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, 40 مينۋتتاي اڭگىمەلەستىك. ول ماعان جوعارى لاۋازىمدى قىزمەت ۇسىندى. «مەن ءوز ورنىمدا ەلىمە كوبىرەك پايدا كەلتىرەمىن», دەگەندەي سىلتاۋمەن باس تارتتىم. قاتتى قينالدىم. بىراق, رەنجىگەن جوق. ودان كەيىنگى كەزدەسۋلەردە ماعان دەگەن نيەتى مەن ىقىلاسىن وزگەرتكەن ەمەس.
مەملەكەت باسشىسى 2001 جىلعى 18 ناۋرىزداعى ساپارىندا دا اۋىلىمىزعا كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيمەن كەلدى. ەۋروستيلمەن كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن مەكتەبىمىزگە ريزا بولۋمەن قاتار, كوپبالالى وتباسىنان ءدام تاتىپ, تەلەديدار سىيلادى. ماشينا-تراكتور شەبەرحاناسىندا ءوڭىر شارۋاشىلىق باسشىلارىمەن كەڭەس وتكىزدى. ال 2008 جىلدىڭ 3 قىركۇيەگىندە گەرمانيا پرەزيدەنتى كەللەرمەن بىرگە تىكۇشاقپەن كەلۋى اۋىلىمىز ءۇشىن ناعىز مەيرامعا اينالدى. وسىناۋ تاريحي تۇلعامەن ءجۇز كورىسىپ, قول الىسقانىمىزعا جيىرما جىلدان اسىپ بارادى. مەن مىناداي سوزدەردى ۇلكەن قۇرمەتپەن ۇنەمى قايتالاپ جۇرەمىن: «قۇرمەتتى پرەزيدەنت مىرزا, ارينە, ەسىمدە جانە مۇنداي كەزدەسۋلەر ءالى تالاي بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ءسىز ءبىزدىڭ «رودينامىزدىڭ» اسا قۇرمەتتى ازاماتىسىز, ءاردايىم تورىمىزدەن ورىن الاسىز!» ءبىز بۇعان ءسوز قوسىپ, تولعانىس تولقىندارىن بۇزعىمىز كەلمەيدى.
وسى ورايدا ماقالامىزدى ەڭبەك ادامىنىڭ, ۇلكەن ۇجىم ۇيىتقىسىنىڭ وندىرىستىك تابىستارىن تىزبەلەپ ءتۇيىن جاساۋدى قالاعانىمىزبەن, مىناداي توسىن قادامعا بارعاندى ءجون كوردىك. يۆان ساۋەر – ينجەنەر-مەحانيك, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى, ا.باراەۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, «نۇر وتان» پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ, ۇلتتىق كاسىپكەرلىك پالاتاسى تورالقاسىنىڭ, «قازاگرويننوۆاتسيا» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ساراپشىلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, «قازاقستاننىڭ ەت-ءسۇت وداعى» باسقارما توراعاسى, «ازىق-ءتۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-تىڭ تاۋەلسىز ديرەكتورى. بۇل دا تولىق سۋرەت بولماعانىمەن, ادام بالاسىنىڭ باقىت باسپالداقتارىن اشىپ كورسەتەرلىك دۇنيە دەپ بىلەمىز.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى,
تسەلينوگراد اۋدانى.
