تاريح عىلىمىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ, سول سالادا ەڭبەك ەتكەن عالىمدار از ەمەس. بىراق سولاردىڭ اراسىندا ەسىمىمەن ەرەكشەلەنىپ, بولمىسىمەن ءبولىنىپ, جايدارى, جايماشۋاق مىنەزىمەن مەنمۇندالاپ, تۇلعالىق قاسيەتىمەن تاۋداي بولىپ كورىنەتىن بىردەن-ءبىر عالىم وسى كەڭەس نۇرپەيىس بولاتىن.
باسقا دا تاريحشىلار سياقتى مەن دە كەناعامەن بارىنشا ارالاسىپ, شاكىرت ءارى ىنىلىك جولدا كورگەن-بىلگەنىم مەن ويعا تۇيگەنىمدى ايتا كەتۋدى ءجون كوردىم. كسرو-نىڭ سوڭعى كوسەمى م.گورباچەۆتىڭ قايتا قۇرۋ ساياساتى قىزىپ تۇرعان شاقتا, اۋعان سوعىسىنان (اسكەردەن) كەلىپ س.م.كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى) تاريح فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. ستۋدەنتتىك شاعىمىز باستالعاننان-اق كەڭەس نۇرپەيىس ەسىمىن ەستيتىن بولدىق. بىراق كسرو-نىڭ جالاۋى جەلبىرەپ تۇرعان تۇستا وتاندىق تاريحشىلارعا قاراعاندا كەڭەستىك تاريحشىلاردىڭ ەسىمدەرى ەرەكشەلەنىپ تۇردى. ءسويتىپ ءبىز تاريح فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ شىققانشا كسرو دا ىدىراپ, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن الدى.
مەن كونكۋرس بويىنشا قازاق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىنە وقىتۋشىلىق قىزمەتكە قابىلداندىم. ءدال وسى كەزدەن باستاپ اكادەميك كەڭەس نۇرپەيىسپەن كوزبە-كوز, بەتپە-بەت تانىسۋ باستالدى. عالىم اعامىزدىڭ نەگىزگى قىزمەت ورنى شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ «كەڭەس داۋىرىندەگى قازاقستان» ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولعانىمەن, قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىندە كوپ جىلدار ءدارىس وقىدى.
جاڭا وقۋ جىلى باستالىپ, ءوزىنىڭ ىرعاعىنا تۇسكەن العاشقى كۇز ايىنىڭ ءبىر كۇنىندە جۇمىس ورنىنا كەلسەم, مەن قىزمەت اتقاراتىن كافەدرانىڭ مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور كەرەيحان امانجولوۆپەن بىرگە ءبىر كىسى وتىر ەكەن. ەكى اعاعا دا قولىمدى بەرىپ, سالەم-ساۋلىق سۇراستىم. سول-اق ەكەن ك.امانجولوۆ ماعان ءوزىنىڭ قاسىندا اڭگىمەلەسىپ وتىرعان اعانى تانىستىرۋدى باستادى.
– مىناۋ قاسىمدا وتىرعان اعاڭ بەلگىلى تاريحشى كەڭەس نۇرپەيىسوۆ بولادى. ەستۋىڭ بار شىعار, تاريحشىسىڭ عوي؟ – دەپ سۇرادى.
مەن لەزدە ء«يا» دەپ جاۋاپ بەردىم.
ءسوزىن ءارى قاراي جالعاستىرعان كەراعاڭ (كەرەيحان راقىمجان ۇلى) كەڭەس نۇرپەيىستىڭ عىلىمي اتاقتارى مەن ونىڭ تاريح عىلىمىنا قوسقان ۇلەسىنە توقتالدى. ول كىسىنىڭ وسى كافەدرادا ساعاتى بار ەكەنىن جانە اپتاسىنا ءبىر-ەكى رەت كەلىپ ءدارىس وقيتىنىن ايتتى. ءسويتتى دە سولدات سياقتى الدارىندا قاسقايىپ تىڭداپ تۇرعان مەنى تانىستىردى. مەنى جاڭادان وقىتۋشىلىق قىزمەتكە العانىن جانە ەكى جىل اۋعان سوعىسىندا بولىپ قايتقانىمدى دا قوسىپ ايتتى. ويتكەنى كەراعاڭ اسكەري تاقىرىپتى كوپ زەرتتەگەن عالىم جانە وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك بولاتىن.
مەنىڭ بايقاعانىم كەناعا (كەڭەس نۇرپەيىس ۇلى) ءبارىن بايىپپەن تىڭداپ وتىردى. تانىستىرۋ بىتكەننەن كەيىن ول كىسى وقىتۋشىلىق قىزمەتپەن ءبىر جاقتى كەتىپ قالماي, عىلىممەن اينالىسۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. قازاق جاستارىنىڭ تىڭ تاقىرىپتار الىپ, عىلىمي ديسسەرتاتسيا جازۋى كەرەكتىگىن جەتكىزدى. كسرو-نىڭ كۇيرەۋىنەن كەيىن وتاندىق تاريحتا تۇنىپ جاتقان تاقىرىپتار كوپ ەكەنىن, سولاردىڭ ءبىرىن الىپ, عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, ەڭبەك جازۋ قاجەت دەگەن وي سالدى. وسىلايشا, ول كىسىمەن كەزدەسكەن العاشقى كۇننەن-اق عىلىمعا دەگەن باعىت پايدا بولدى. ال ادامي تۇرعىدان كەلگەندە مەنى جاس نەمەسە عىلىمي دارەجەسى جوق وقىتۋشى رەتىندە ەمەس, قازاقى اعالىق قاسيەتىمەن قابىل الدى. ءسويتىپ, اپتا سايىن ول كىسىنىڭ ءجۇزىن كورىپ, اقىلىن تىڭداپ, اڭگىمەلەسۋ ادەتكە اينالدى.
كەرەيحان امانجولوۆتىڭ ۇسىنىسىمەن كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا تاقىرىبىم بەلگىلى بولدى. ول تاقىرىپ ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىندا بەكىتىلدى. عىلىمي جەتەكشىم بولىپ, كافەدرامىزدىڭ مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور امانجولوۆ كەرەيحان راقىمجان ۇلى تاعايىندالدى. وسى ينستيتۋتتا «كەڭەستىك داۋىردەگى قازاقستان» ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى كەڭەس اعا تاقىرىبىمىزدى قۇپتادى. وعان قوسا مەنىڭ قايدان كەلگەنىمدى, قانداي ادام ەكەنىمدى بىلمەسە دە ءوزىنىڭ اعالىق, ىزگىلىك قاسيەتىمەن تەز باۋراپ الدى. وعان ريزا بولعان مەن كەناعانىڭ كوڭىلىنەن شىعا الامىن-اۋ دەگەن ويمەن ارقاشان الدىن كەسىپ وتپەي, تەك ىنىلىك ىزەتتىلىك كورسەتۋمەن ءجۇردىم. بۇل جاعداي ءبىزدى ونان ءارى جاقىنداتا ءتۇستى.
ءبىر كۇنى تاڭەرتەڭگى 8.30-دا باستالاتىن ساباعىما ەرتەرەك بارىپ قالدىم. ۋاقىت ەرتە بولعاندىقتان وقۋ عيماراتىنىڭ ەكىنشى قاباتىنىڭ دالىزىندە بىرەن-ساران وقىتۋشى مەن ستۋدەنت عانا كەلىپ جاتتى. ال كافەدرانىڭ جانىندا قولىندا پاپكاسى بار كەڭەس اعامىزدىڭ تۇرعانىن بايقادىم. لەزدە شاۋىپ بارىپ, قولىن الىپ, حال-جاعدايىن سۇرادىم. سول كەزدە جىلىشىرايلى, قاي ۋاقىتتا دا ادام جاتىرقامايتىن كەناعا ماعان مىناداي اقىلىن ايتتى.
– بولات باۋىرىم. نەگە كانديداتتىق ديسسەرتاتسياڭدى قورعاۋعا شىقپاي ءجۇرسىڭ؟ مەن سەنىڭ جاريالاعان ءبىراز ماقالالارىڭدى وقىدىم. سول ماقالالارىڭا قاراعاندا ءبىر كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا جۇمىسى شىعادى دەپ ويلايمىن, – دەدى.
ىشتەي قۋانىپ كەتكەن مەن قاي ديسسەرتاتسيالىق كەڭەسكە قالاي بارارىمدى بىلمەي جۇرگەنىمدى ايتتىم.
سوندا كەناعا ويلانىپ تۇرىپ, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىندا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس بار, سوندا كەلسەڭ بولادى دەدى. ءسويتىپ, ساباق ۋاقىتى باستالىپ, ەكەۋمىز ەكى اۋديتورياعا ءدارىس وقۋعا كىرىپ كەتتىك.
كەناعانىڭ بەرگەن اقىلى مەن كەڭەسى ماعان تىنىم تاپتىرمادى. قىسقا ۋاقىت ىشىندە جۇمىستارىمدى جيناقتاپ, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنا تاڭەرتەڭمەن تارتىپ وتىردىم. «كەڭەستىك داۋىردەگى قازاقستان» ءبولىمى ورنالاسقان 3-قاباتقا كوتەرىلدىم. كىرسەم, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى كەناعا ورنىندا وتىر ەكەن, قۋانىپ كەتتىم. ول كىسى قولىمداعى كومپيۋتەرمەن تەرىلىپ, رەتكە كەلتىرىلگەن جۇمىسىمدى ءبىراز ۋاقىت اقتارىپ, ينستيتۋت ديرەكتورىنا كىرىپ كورسەت دەدى. بۇل كەزدە ينستيتۋت ديرەكتورى ۇعا اكادەميگى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ماناش قوزىباەۆ ەدى. ول كىسىنىڭ كابينەتى 2-قاباتتا بولعاندىقتان, تومەن ءتۇسىپ قابىلداۋ بولمەسىنە كەلدىم. اكادەميككە كىرۋ قالاي بولادى دەگەن وي تىنىم بەرمەدى. ءسويتىپ, قوبالجىپ, ويلانىپ وتىرعاندا ديرەكتوردىڭ قابىلداۋ بولمەسىندەگى حاتشى قىز كىرىڭىز دەدى. ديرەكتوردىڭ الدىنان ءبىر-اق شىقتىم. سالەم بەرىپ بولعان سوڭ, قاي وقۋ ورنىنان كەلگەنىمدى ايتىپ, الدىمەن ءوزىمدى تانىستىردىم. ارتىنان كەلگەن شارۋامدى ايتىپ, قولىمداعى جۇمىسىمدى بەردىم. اكادەميك اعامىز جۇمىستى ءبىراز اقتاردى. سوسىن «جۇمىستىڭ كورىنىسى جامان ەمەس, مەنىمەن ءجۇر» دەپ كابينەتىنەن شىقتى. سوڭىنان ىلەسىپ كەلەمىن. قايتادان 3-قاباتقا كوتەرىلدىك. «كەڭەستىك داۋىردەگى قازاقستان» ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى كەناعا وتىراتىن بولمەگە كەلدى. ءسويتىپ, كەڭەس اعاعا بىلاي دەدى:
– مىنا ازاماتتىڭ جازعان عىلىمي جۇمىسى كەڭەستىك داۋىردەن ەكەن. جۇمىس جامان ەمەس كورىنەدى. وسى جۇمىستى ماماندارعا بەرىپ وقىت. ەگەر دۇرىس بولىپ جاتسا, ءماجىلىس وتكىزىپ تالقىلاڭدار. تالاپقا ساي كەلىپ جاتسا, قورعاۋ ءۇشىن ديسسەرتاتسيالىق كەڭەسكە شىعارىڭدار, – دەپ اكادەميك اعامىز كابينەتىنە كەتتى. ول كىسىنىڭ ديرەكتور بولسا دا ەشكىمدى وزىنە شاقىرماي, ءوزى كەلگەنىنە مەن تاڭعالدىم. حالقىمىزدىڭ « ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول» دەگەن ءسوزى جانىمدا سايراپ تۇردى.
حوش دەلىك, سونىمەن قايتا كەناعانىڭ الدىنان شىقتىم. ول كىسى جۇمىستى 3 دانا ەتىپ شىعارىپ اكەلۋىمدى جانە ماماندارعا وقۋعا بەرەتىنىن ايتتى.
ءسويتىپ, مەنى ءبىر ايدان كەيىن ماجىلىسكە شاقىردى. سويتسەم, مەنىڭ جازعان جۇمىسىم تالقىلانادى ەكەن. ماجىلىستە مەنىڭ جۇمىسىمدى وقىعانداردىڭ بارىنە بولماسا دا بىرىنە توقتالايىن. ول كىسى اسكەري تاريح مامانى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءتولتاي بالاقاەۆ ەدى. ت.بالاقاەۆ اعامىز الدىمەن جۇمىستاعى كەيبىر كەمشىلىكتەرگە توقتالدى, اسىرەسە اسكەري تەرميندەردىڭ ورىسشا ەمەس, قازاقشا بالاما اتاۋلارىن كورسەتۋىمدى ەسكەرتتى. ءسويتىپ, كەمشىلىكتەردى تەز تۇزەتىپ, ءماجىلىس قورعاۋعا ۇسىنۋعا بولادى دەگەن شەشىم شىعاردى.
جالپى, كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا 1998 جىلى 28 ساۋىردە ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديسسەرتاتسيالىق كەڭەسىندە قورعالدى. قورعاۋ وتكەن سوڭ كەناعا: «سەن مۇنىمەن توقتاپ قالما, دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا جازۋعا تىرىس, عىلىم جولى جەڭىل بولماعانىمەن, وعان ۇمتىلۋ كەرەك. اۋعان سوعىسىن دا كورىپ قايتتىڭ, تەك العا جىلجۋعا ءوزىڭدى جۇمىلدىر. قاجەت بولسا, عىلىمي كەڭەسشىڭ بولۋعا دا دايىنمىن», دەپ, بۇل جولى تاعى دا مەنى العا قاراي ۇمتىلۋعا جىگەرلەندىردى.
«جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» دەپ اتام قازاق بەكەر ايتپاعان ەكەن. كانديداتتىق ديسسەرتاتسيادان كەيىن دوكتورلىق تاقىرىپ تاڭداۋ مەن ونى بەكىتتىرۋ ماسەلەسى تۇردى. كۇندەردىڭ كۇنىندە, قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىندە جۇرگەندە كەناعا وسى ماسەلە تۋرالى ءسوز قوزعادى. مەن ءبىر-ەكى تاقىرىپ ويىمدا جۇرگەنىن ايتتىم. ول كىسى مەنى تاريح ينستيتۋتىنا كەلىپ كەتۋگە شاقىردى. مەن باردىم. ءسويتىپ, كەناعامەن اقىلداسا وتىرىپ دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا تاقىرىبىن تالقىلاپ, بىرەۋىنە توقتادىق. ول تاقىرىپ ينستيتۋتتا بەكىتىلدى. عىلىمي كەڭەسشى بولىپ كەڭەس نۇرپەيىس ۇلى تاعايىندالدى. ءسويتىپ, كەناعانىڭ كەڭەسشىلىگىمەن دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا ءۇشىن ماتەريال جيناۋعا جانە جازۋعا كىرىسىپ كەتتىم. عىلىمي كەڭەسشىمنىڭ بىلگىرلىگى, ۇستامدىلىعى مەن كورەگەندىلىگى مەنى العا قاراي جىلجۋعا يتەرمەلەدى. عىلىمي جۇمىس تۋرالى كەناعامەن كەڭەسكەن سايىن, جاڭا ءبىر تۇجىرىمدارعا كەلىپ, جۇمىستىڭ ىلگەرى جىلجۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.
وسىلايشا, جۇمىسىمىز ءجۇرىپ جاتقان ايلاردىڭ بىرىندە كەناعا ناۋقاستانا باستادى. بىراق وڭالىپ كەتەر دەگەن ويمەن كوڭىل سۇراپ, جامان وي ويلامادىم. كەناعانىڭ جاعدايى كۇننەن-كۇنگە اۋىرلاي باستادى. اعامىزدىڭ جان جارى ءماريام اپايدى ۋايىم قىستى. ءماريام اپايعا باسۋ ايتىپ, اعامىز ءالى-اق ءتاۋىر بولادى دەپ جۇباتىپ ءجۇردىم. بىراق اۋرۋ بارعان سايىن اعامىزدى جۇدەتىپ, اقىرى ارامىزدان الىپ كەتتى. تاريح عىلىمدارى تارلاندارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن اعامىزدىڭ ءارى عىلىمي كەڭەسشىمنىڭ ارامىزدان كەتۋى ماعان قاتتى باتتى. ءاربىر بەيسەنبى سايىن اعامىزدىڭ ۇيىنە بارىپ, ءماريام اپايدىڭ الدىندا قۇران باعىشتاپ وتىردىم.
عىلىمي كەڭەسشىمنىڭ كوزى تىرىسىندە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيامدى قورعاي الماعان مەن, قولباسشىسىنان ايىرىلعان جاۋىنگەردەي قينالىستا قالدىم. بىراق وسىنداي ءساتسىز كەزەڭدە قولۇشىن سوزىپ, تاقىرىبىمدى توقتاتپاۋىما جانە جالىقپاي جالعاستىرۋىما جىگەر بەرگەن تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەرلان ءباتتاش ۇلى سىدىقوۆ بولدى. عىلىم سالاسىنىڭ تالابى بويىنشا ە.سىدىقوۆ جاڭا عىلىمي كەڭەسشىم بولىپ تاعايىندالىپ, ءارى قاراي جۇمىسىمنىڭ جىلجۋىنا جەتەكشىلىك ەتتى. ءسويتىپ, عىلىمي كەڭەسشىمنىڭ كەڭەسىمەن جانە ۇستازدىعىمەن دوكتورلىق ديسسەرتاتسيام جازىلىپ ءبىتىپ, 2010 جىلى تابىستى قورعالدى.
اكادەميك كەڭەس نۇرپەيىس ۇلى تەك عالىم عانا ەمەس, ۇلاعاتتى ۇستاز بولدى. ول كىسىنىڭ قامقورلىعىمەن قانشاما تاريحشىلارىمىز دوكتورلىق جانە كانديداتتىق ديسسەرتاتسيالارىن قورعادى. پروفەسسور رەتىندە ك.نۇرپەيىس كوپ جىل قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىندە ءدارىس وقىدى. عالىمنان ءتالىم العان شاكىرتتەرى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ عىلىم جانە ءبىلىم سالاسىندا ەلىمىزدى وركەندەتۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋدە. ول كىسى دايارلاعان 11 عىلىم دوكتورى مەن 40-تان اسا عىلىم كانديداتىن, وعان قوسا عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىن باسقارىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ديرەكتورلىعى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلىعى قىزمەتىندە جۇرگەن شاكىرتتەرى بارىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. ساياساتپەن اينالىسىپ, ەلگە باسشىلىق جاساۋ جولىندا جۇرگەندەرى دە ءبىر شوعىر. اعامىزدىڭ عىلىمي كەڭەسشىلىگىمەن قورعاعانداردىڭ اراسىنان دوكتورلىق قورعاعاندار قاتارىندا تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارى ت.وماربەكوۆ, ب.اياعان, ق.احمەتوۆ, س.سماعۇلوۆا, ال سول كىسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتتارى گ.داداباەۆا, گ.وسكەباەۆا, ر.نۇرماعانبەتوۆا, ر.ساريەۆا جانە ت.ب. اتاپ وتۋگە بولادى.
ك.نۇرپەيىس بىرنەشە جىل ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ دوكتورلىق قورعاۋ جونىندەگى ديسسەرتاتسيالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولدى, وسى كەڭەستىڭ جانە قازاقستان تاريحى بويىنشا عىلىمي-پروبلەمالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى بولدى. 1992-1996 ج.ج. ول جوعارعى اتتەستاتسيالىق كوميتەتتىڭ تاريح عىلىمدارى بويىنشا ساراپتاۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولدى.
اكادەميك ك.نۇرپەيىستىڭ وتاندىق تاريح عىلىمىن دامىتۋعا سىڭىرگەن ەڭبەگى جوعارى باعالاندى. 1983 جىلى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتاندى, 1989 جىلى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى, 2003 جىلى تولىق مۇشەسى (اكادەميگى) بولىپ سايلاندى. 1995 جىلى عالىم «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» بەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. وسى جىلى ونىڭ «الاش ءھام الاشوردا» اتتى كەزەكتى مونوگرافياسى جارىققا شىقتى (الماتى, 1995). عالىمنىڭ «الاش ءھام الاشوردا» ەڭبەگى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باستاپقى جىلدارى «الاش جانە الاشوردا» تۋرالى اقپارات بەرەتىن العاشقى كولەمدى ەڭبەك بولىپ قانا قويعان جوق, وسى سالانى زەرتتەۋشى عالىمدار ءۇشىن ۇلكەن بوگەتتى بۇزعان كۇشتەي اسەر ەتتى. وقىرماندارىن جاڭا دەرەكتەرمەن سۋسىنداتقان قۇندىلىعى كۇشتى كىتاپ بولدى. 1997 جىلى ول الەۋمەتتىك اكادەميانىڭ تولىق مۇشەسى (اكادەميگى) بولىپ سايلاندى. 1998 جىلى ك.نۇرپەيىسكە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن عىلىم جانە تەحنيكا قايراتكەرى» قۇرمەتتى اتاعى بەرىلدى. عالىمنىڭ عىلىم مەن بىلىمگە سىڭىرگەن زور ەڭبەگى مەملەكەت تاراپىنان ەلەنىپ, ۇلكەن ماراپاتقا يە بولدى. 40-تان اسقان شاعىندا مەملەكەتتىك سىيلىق الىپ, 60-تان اسقان شاعىندا «پاراسات» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. «عىلىم قايراتكەرى» نوميناتسياسى بويىنشا جىلدىڭ «التىن ادامى» اتالدى.
قورىتىندىلاي ايتقاندا, بەلگىلى عالىم, ۇلاعاتتى ۇستاز, اكادەميك كەڭەس نۇرپەيىس ۇلى كىشىگە ۇلگى, شاكىرتكە ۇستاز, قينالعانعا قامقورشى, ىزدەنۋشىگە ىزگىلىگىن تانىتا بىلگەن ارداقتى ازامات ەدى. جىلىشىرايلى جۇزىمەن كەز كەلگەندى جانىنا جاقىن تارتاتىن, سالماقتى, ساليقالى سوزىمەن بارلىعىن باۋراپ الاتىن, اعالىق اق قاسيەتىمەن قاشاندا جىلى شۋاعىن شاشا بىلەتىن ەرەكشە ادام بولاتىن. بيىل اعامىز ارامىزدا بولعاندا 85 جاسقا تولىپ, باسقانى ايتپاعاندا شاكىتتەرىنىڭ شاتتىعىنا بولەنىپ, ءبىر مارقايىپ قالار ەدى. ءوزى ومىردەن وتكەنىمەن, جارقىن بەينەسى كەتپەيتىنىنە سەنەمىز. حالقىمىزدا «جاقسىنىڭ اتى, عالىمنىڭ حاتى» ولمەيدى دەگەن قاناتتى ءسوز بار. اكادەميك ك.نۇرپەيىستىڭ ارتىنا قالدىرعان ۇستازدىق ۇلاعاتى مەن مول عىلىمي مۇرالارى – وسىنىڭ ايقىن دالەلى. ونىڭ عىلىم جولىنداعى توككەن تەرى مەن اتقارعان ەرەن ەڭبەگى, ىزدەنىستە بولعان تاريحشى عالىمدار مەن شاكىرتتەرىنە شاشقان شۋاعى ەشقاشان ۇمىتىلمايدى.
بولات سايلان,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى
