قوعام • 04 جەلتوقسان، 2020

ەرەكشە پەداگوگيكا (ەلىمىزدە ينكليۋزيۆتى بىلىمگە ءزارۋ 161 156 بالا بار)

37 رەت كورسەتىلدى

ون جىلعا جۋىقتادى. 2011 جىلدان بەرى ەلىمىزدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانە ەرەكشە پەداگوگيكالىق تاربيەگە ءزارۋ بالالارعا قولداۋ كورسەتۋدىڭ ينكليۋزيۆتى باعدارى (ەپق – ەرەكشە پەداگوگيكالىق قاجەتتىلىك) تالقىلانىپ، بىرتىندەپ ەنگىزىلە باستاعانى بەلگىلى.

الايدا ءالى كۇنگە دەيىن رەسمي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مۇنداي بالا­لارعا قولداۋ كورسەتۋدى تولىق اتقارا الماي وتىر، سونداي-اق كەم­تار بالالارمەن جۇمىس جۇر­گىزۋ­دىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى ءالى دە پىسىق­تاۋدى، جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى.

اتاپ وتكەن ءجون، ادەتتەگى مەكتەپتە ەپق ءزارۋ بالالار ءتۇرلى كەدەرگىلەرگە تاپ بولىپ جاتادى. بىرىنشىدەن، مۇنداي بالالارمەن سى­نىپتاستارى جاقسى قارىم-قاتى­ناستا بولعانىمەن، اتا-انا­لار­دىڭ كوپشىلىگى تۇسىنىستىك تانى­تىپ، قالاي بەرمەيتىنى شىندىق.

كەي جاعدايلاردا پەداگوگتەر دا ەرەكشە ءبىلىم الۋعا قاجەت­تىلىكتەرى بار بالالاردى وقىتۋدىڭ جاڭا باعدارلارى مەن بالالاردى وقىتۋدىڭ جەكە جوسپارلارىن ازىرلەۋگە دايىن بولماي شىعادى. رۇقسات ەتىلگەن نورمالار بويىنشا سىنىپتا ەرەكشە ءبىلىم الۋعا ءزارۋ بالالار سانى ەكى وقۋشى­دان اسپاۋى ءتيىس. مۇعالىمدەردىڭ بارلىعى بىردەي ءبىر سىنىپتا بىردەن ەكى باعدارلاما بويىنشا – بارلىق بالالارعا جانە ەرەكشە پەداگوگيكالىق قاجەتتىلىگى بار بالالارعا ءبىر مەزگىلدە ساباق وتكىزە المايدى.

سونداي-اق ەرەكشە پەداگوگيكالىق تار­بيە­گە ءزارۋ بالاسىنا مۇعالىمدەر تاراپىنان ءتيىستى كوڭىل بولىنبەيدى دەپ سانايتىن اتا-انالار دا بار.

ەندەشە وسىناۋ شەشىمىن كۇتكەن جايتتار كەزەكتى رەت «قازاقستان جانە ورتالىق ازيا وتباسى ينستيتۋتى» ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنىڭ ۇيىتقى بولۋى­مەن «قازاقستانداعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى با­لا­­­لار: ماسەلەلەرى مەن ەرەكشە قاجەت­تى­لىك­تەرى» ونلاين ءماسليحاتىندا كوتەرىلدى.

بۇل جايتتارعا – ارناۋلى تۇسى­نىك­تىڭ جانە قاجەتتى ءبىلىمنىڭ، ينك­ليۋ­زيۆ­تىك توزىمدىلىك مادەنيەتىنىڭ جانە جالپى با­لالارعا، مۇگەدەك بالالارعا قولداۋ كور­سەتۋگە دايىندىقتىڭ بولماۋى تۇرتكى بو­لىپ وتىر.

ەكىنشى ءبىر سەبەپ – كەيبىر اتا-انالار تاراپىنان باسقانىڭ بالاسىنداعى جاعدايعا دەگەن نەمقۇرايدى كوزقاراس. ۇلكەندەردە ءوز بالالارىن ەپق ءزارۋ بالا­لارعا كومەك كورسەتۋگە شا­بىت­تان­دى­رۋعا، ۇلگى كورسەتۋگە دەگەن نيەت­تىڭ بول­ماۋى دا بۇل ءىستى قوعام بولىپ العا ج­ە­­تەلەۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى. ويتكەنى، تاع­­­دىر تالكەگىنە ۇشىراعان جاندارعا قاي تۇر­عىدا بولسىن، جاناشىرلىق پەن قول­داۋ اۋاداي قاجەت.

اينالىپ كەلگەندە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدەگى جاريالانىمدار، جاڭا باع­دار­لار، زاڭ جوبالارى مەن  ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قاۋلىلارىنىڭ جەتكىلىكتىلىگىنە قاراماستان، ادامدار اراسىندا «ينكليۋزيۆتى قوعام» دەگەن ناق­تى تۇسىنىك جوق، قوعامدا ءار ادام مۇ­­گەدەكتىگى بار، ەپق ءزارۋ مۇم­كىن­دىك­تەرى شەكتەۋلى بالالاردىڭ وز­دەرىن قو­عام ءۇشىن پايدالى جانە قاجەت­تى سە­زى­نۋلەرىنە كومەكتەسۋگە ۇمتى­لۋى ءتيىس. سو­نى­مەن قاتار «ينكليۋزيا»، «ينتەگ­را­تسيا»، «تۇزەتۋ جانە ارنايى ءبىلىم بە­رۋ»، «مۇگەدەكتەردى وقىتۋ» سياقتى سوز­دەردى جەكە تاۋەلسىز تەرميندەر مەن ۇع­ىم­دار رەتىندە ەمەس، سينونيمدەر رە­تىن­­دە قا­بىل­دايتىندىقتان دا بىرقاتار تۇ­سىن­بەس­تىكتەر ورىن الىپ جاتادى.

مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدەن مەكتەپتە ءبىلىم الۋعا كوشۋ كەزىندە «ەرەكشە» بالانى «قولدان-قولعا» بەرۋ جانە قابىلداۋ تەتىكتەرى قاراستىرىلماعان. بالانى مەكتەپتەن كاسىبي ورتاعا ىڭعايلى كوشىرۋ جۇيەسى دە ويلاستىرىلماعان.

ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگى دە­گە­نىمىز – وقۋشىنىڭ پسيحولوگيالىق، پەداگو­گي­كالىق جانە الەۋمەتتىك كومەككە دەگەن قاجەتتىلىگى، مۇنسىز ءتيىستى دەڭگەيدە ءبىلىم الۋ قيىن نەمەسە مۇمكىن ەمەس. ەر­ەك­شە ءبىلىم بەرىلۋىنە ءزارۋ بالالار – بۇل ءبىلىم الۋدا تۇراقتى نەمەسە ۋاقىتشا قيىن­دىقتارعا تاپ بولاتىن بالالار. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار – ەستۋ، كورۋ، سويلەۋ، اقىل-وي كەمىستىگى بار بالالار.

قازىرگى ۋاقىتتا «ەرەكشە» بالانى قو­عاممەن بىرىكتىرۋگە جانە الەۋمەت­تەن­دىرۋگە، ونىڭ جەكە باسىنىڭ شىعار­ما­شى­لىق رەسۋرسىن اشۋعا ىقپال ەتۋگە جانە قولداۋعا مۇمكىندىك جوق. ماسەلەن، قازاقستاندا 2020 جىلى جاڭا وقۋ جىلى باستالعاندا ەرەكشە ءبىلىم بەرىلۋىنە قا­جەت­تىلىگى بار 161 مىڭنان استام بالا انىق­تالدى. ولاردىڭ ىشىندە مەكتەپ جاسىنا دەيىنگىلەر – 54 502. الماتىدا 18 جاسقا دەيىنگى جالپى بالا سانى 499 489 بولسا، ونىڭ ىشىندە 583-ءى ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالار.

سول سياقتى 2019-2020 وقۋ جىلىندا ەلىمىزدىڭ 86 جوعارى وقۋ ورنىندا ەرەكشە ءبى­ل­ىم بەرىلۋىنە قاجەتتىلىگى بار 1 233 ستۋدەنت ءبىلىم الدى.

 

شىعارماشىلىق الەۋمەتتەندىرۋ ورتالىقتارى كەرەك

سوندىقتان دا قازاقستاندا ەرەكشە پەداگوگيكانى قاجەت ەتەتىن بالالار ءۇشىن فيليالدارى بار شىعارماشىلىق الەۋمەتتەندىرۋ ور­تالىعىن قۇرۋ كەرەك، دەپ ەسەپتەيدى قازاقستان جانە ور­تا­لىق ازيا بويىنشا وتباسى ينس­تي­تۋتىنىڭ اتقارۋشى دي­رەك­تورى ەل­ميرا اليەۆا. ول: «قو­عام­­داعى ين­كليۋ­زيۆتى ­مادەنيەت جاع­دايىندا الەۋ­مەت­تەنۋدىڭ تۇپكى ناتيجەسى بالانىڭ قوعامعا بەيىمدەلۋى، ياعني ونىڭ جەكە قالاۋىن، ۇمتىلىسىن، الەۋەتتى مۇم­كىن­دىك­تەرى مەن قابىلەتتەرىن ساقتاي وتىرىپ، ونىڭ وزىندىك شىعارماشىلىق ءومىرىن قالىپتاستىرۋ. بىزدە شىعارماشىلىق ارقىلى الەۋمەتتەندىرۋدىڭ جاقسى تا­جىري­بە­سى بار. بۇل «الماتىنىڭ قىزىل الماسى – مىقتى جانە باقىتتى وتبا­سى­نىڭ سيمۆولى» – بالالارعا ارنالعان ينكليۋ­زيۆتى فەستيۆال. ءبىز بۇل ۇلگىنى قازاق­ستان­عا تۇگەل تاراتىپ، بالالاردى شىعار­ماشىلىق ارقىلى الەۋ­مەت­تەن­دىرۋدىڭ جاڭا Adaptation ورتالىعىن قۇر­عىمىز كەلەدى. ءبىز ينۆەستورلار ىزدەۋ ۇس­تىندەمىز جانە مەملەكەتتىڭ كومەگىنە ۇمىت­تەنىپ وتىرمىز»، دەيدى.

 

كىناراتتى ەرتە انىقتاۋ ماڭىزدى

ءوز كەزەگىندە پرەزيدەنت جانىنداعى وتباسى-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ حاتشىسى شولپان سىزدىقوۆا: «ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالار دا ەلدىڭ ازاماتتارى. قازىرگى زامانعى ينكليۋزيۆتى قوعام قۇرۋ – جوعارى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى بار دامىعان جانە ادامگەرشىلىك مەملەكەتتىڭ بەلگىسى. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ساياساتى بارلىق ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە، الەۋمەتتىك، ەكو­نو­ميكالىق، مادەني مارتەبەسىنە قارا­ماستان ساپالى ءبىلىم الۋىنا باعىت­تال­عان. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ەل­دىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراس­تى­رى­لادى جانە قوعام دامۋىنىڭ قازىرگى كە­زەڭىنىڭ جەتەكشى ءۇردىسى. ەل زاڭ­نا­ماسىندا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەت­تىلىك­­­­­ت­ەرىنىڭ الۋان تۇرلىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ، جەكە مۇمكىندىكتەرىنە قاراماستان، بارلىق ازاماتتاردىڭ ساپالى بىلىمگە قول جەتكىزۋ قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرىلگەن. بۇل ماسەلەدەگى ەڭ نەگىزگى باعىتتىڭ ءبىرى – بالانىڭ ءوسىپ-جەتىلۋىندەگى كەمشىلىك بەلگىلەرىن ەرتەرەك انىقتاۋ.

قازاقستاندا مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالالارعا كەشەندى كومەك كور­سەتۋدى جەتىلدىرۋ جونىندەگى 2021-2023 جىل­دارعا ارنالعان جول كارتاسى شەڭ­بە­رىندە مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالالار ءومىرىنىڭ بارلىق كەزەڭدەرىندە مەكەمە­ارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل قۇرۋ قاراس­تى­رىل­عا­نىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل باعىتتا بىرقاتار ءىس-شارالار بەل­گى­لەنىپ وتىر، ولاردىڭ ىشىندە: زات ال­ما­سۋدىڭ تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلارىن انىق­تاۋ ءۇشىن جاڭا تۋعان نارەستەلەردىڭ ىرىكتەمەلى سكرينينگىن ەنگىزۋ (ورفاندىق (سيرەك كەزدەسەتىن) اۋرۋلار ورتالىعىن قۇرۋ)، كەرەڭدىك/قۇلاق مۇكىستىگىنىڭ دامۋى بو­يىنشا قاۋىپ توبىنداعى سابيلەردى ەرتە دياگنوستيكالاۋ جانە وڭالتۋ (ترەنينگ-ورتالىق قۇرۋ)، پسيحوفيزيكالىق دامۋ سكرينينگ، وفتالمولوگيالىق سكرينينگ، ەرتە ارالاسۋ، بالانىڭ ءبىلىم الۋعا بەيىم­دىلىگىن انىقتاۋ، وڭالتۋ ورتا­لىق­تارى، بالاباقشالارداعى ارنايى توپتار، پسيحو­لوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابي­نەتتەرى، رەسۋرستىق سىنىپتار قۇرۋ قاراس­تىرىلعان. سونىمەن قاتار ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردىڭ وسال جاعدايلارىن زەردەلەۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك پەداگوگ پەن الەۋمەتتىك قىزمەتكەردىڭ قاتىسۋى دا كوز­دەلگەن.

«2010 جىلدان باستاپ قازاقستاندا نەوناتالدىق سكرينينگ بەلسەندى ەن­گى­زىلىپ، تابىستى جۇمىس ىستەدى. بۇل تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلاردى ەرتە انىق­تاۋعا، ەرتە مۇگەدەكتىككە، نارەس­تە­لەر مەن با­لا­لار ءولىم-جىتىمىنە اكە­لە­تىن اۋرۋ­لار­­دىڭ اۋىر كلينيكالىق كورىنىس­تە­رى­نىڭ دامۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن ەم­دەۋ­دى ۋاقتىلى تاعايىنداۋعا باعىت­تال­­عان. قازىر سكرينينگكە جاڭا تۋ­عان نارەستەلەردى فەنيلكەتونۋريا مەن تۋا بىتكەن گيپوتيرەوزعا جاپ­پاي تەكسەرۋ كىرەدى. الايدا قازىر تۇقىم قۋالايتىن مەتابوليكالىق اۋرۋلارمەن اۋىراتىن با­لالار كوپ، ولاردىڭ دياگنوزىن انىقتاۋ مۇم­كىندىگى بار جانە دەر كەزىندە انىقتاۋ اسا قاجەت ءىس»، دەيدى بالالار پسيحياترى، ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ كلينيكالىق پان­دەر كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى قور­لان سادۋاقاسوۆا.

 

سالاماتتى قوعام بەلگىسى

2016 جىلدان بەرى «الماتىنىڭ قىزىل الماسى – مىقتى جانە باقىتتى وتبا­سى­نىڭ سيمۆولى» فەستيۆالىن قولداپ جۇرگەن «كۇزەت» مامانداندىرىلعان كۇزەت بولىمشەسى» اق ديرەكتورلار كە­ڭە­سىنىڭ توراعاسى يۋري فومين كوتە­رىلىپ وتىر­عان وسى ماسەلەلەرگە وزدە­رىنىڭ الەۋ­­مەتتىك جاۋاپ­كەرشىلىك جولىنداعى ماقساتتارى سايكەس كەلەتىنىن اتادى.

– سالاماتتى قوعام كەمتار جانە ماتە­ريال­دىق مۇمكىندىكتەرى از ادامدارعا كومەك­تەسۋى كەرەك. ءبىز ءبارىمىز بالالارىمىزدى جاقسى كورەمىز، ولاردىڭ دەنى ساۋ، باقىتتى بولعانىن قالايمىز. بىراق كەز كەلگەن ادام وسىنداي جاعدايعا تاپ بولۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا بالا تاربيەسى مەن ونى ءوسىرۋ مىندەتىن ءوز بەتىنشە شەشۋ وتە قيىن. ءبىز ءۇشىن بالالاردىڭ ومىرگە دايىن، سەنىمدى بولۋى جانە وزدەرى ءۇشىن تۇرا الۋى ماڭىزدى. ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن بالا­لاردى قولداۋ جانە شىعارماشىلىق دامىتۋ ءۇشىن Adaptation كون­سۋلتاتسيالىق-دامىتۋ ورتالىعىن قۇرۋ يدەياسى ءبىزدىڭ كومپانيامىزدان قول­داۋ تاپتى جانە بۇل باعدارعا بيزنەس-قو­عام­داستىق پەن مەملەكەت قولداۋ كور­سەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. كەز كەلگەن بيزنەس الەۋمەتتىك ورتادا جۇزەگە اسىرىلادى. سوندىقتان قوعامنىڭ، اسى­رە­سە بالالاردىڭ مۇددەلەرىن ەلەمەۋ مۇم­­كىن ەمەس. بالالاردى فيزيكالىق جانە رۋحاني ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىن ۇيىم­داس­تىرۋعا دايىن ادامداردى بىرىك­تىرىپ، قارجىلاي قولدايىق»، دەيدى يۋ.فومين.

 

بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل نە دەدى؟

ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ سپورتتىق، شىعارماشىلىق الەۋەتىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ وتكەنى ايان. 

«مادەنيەت جانە سپورت سالاسىندا بيۋدجەت قاراجاتىن جۇمساۋدىڭ باستى باسىمدىعى – بۇقارالىق بالالار سپورتى مەن ونەر ۇيىرمەلەرى. 2019 جىل­دىڭ تامىز-قىركۇيەك ايلارىن­دا ءوڭىر اكىمدەرىنە وسى مىندەت تۋرالى حات جولداندى، بىراق ەلەن­بەدى جانە پرەزيدەنت جولداۋىنان كەيىن دە 2020 جىلعى بيۋدجەتتەر بالالاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرۋسىز قۇرىلدى جانە كاسىبي سپورت كوماندالارىن قارجىلاندىرۋعا پايدالانىلدى. ءبىز «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىن كەڭەيتۋ ماقساتىن كوزدەيتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ازىرلەپ ۇسىندىق. قازىر پارلامەنتتە بىرنەشە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر قاراستىرىلۋدا. ولار قولدا بار بيۋدجەتتەردى جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ سپورت پەن مادەنيەتكە ءتيىمدى جۇمساۋ ماقساتىن كوزدەيدى. ياعني رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا قار­جىلاندىرۋ تالاپ ەتىلمەيدى. مەن بەيىندىك زاڭناماعا ۇسىنىلاتىن تولىق­تىرۋلار بالالار مادەنيەتى مەن سپور­تى­نىڭ ەرەكشەلىگى تالاپ ەتەتىن تۇردە ءدال قابىلدانۋىن جانە 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قابىلدانۋىن تالاپ ەتەمىن»، دەيدى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين.

بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل قازىر وڭىرلەردىڭ بيۋدجەتتەرىن قالىپتاستىرۋ ءجۇرىپ جاتىر جانە ۇسىنىلعان زاڭدار اكىمدىكتەردى بيۋدجەت اقشاسىن قازاقستان حالقىنىڭ – بالالارىنىڭ مۇق­تاجدىق­تارىنا جۇمساۋدى مىندەتتەيدى، سپورت سەكتسيالارى مەن ونەر ۇيىرمەلەرىن تەگىن ەتۋگە جانە وعان قاتىسۋشىلاردىڭ بار­لىعى (جەكە ۇيىمداردى قوسا العاندا) سپورتتىق قىزمەت كورسەتەتىن سەكتسيالار مەن شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەر – اتا-انالاردان ەمەس، مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا اقشا الا الادى دەيدى. بۇل بالا­لارعا سۇيىكتى ىسىمەن اينالىسۋعا، ءوز قابى­لەت­تەرى مەن دارىندارىن دامىتۋعا،  ەلگە لايىقتى ازاماتتاردى تاربيەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بارلىق مەنشىك تۇرىندەگى قولدا­نىس­تاعى جانە بولاشاق سەكتسيالار مەن شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەردە بالالاردى جاتتىقتىراتىن-وقىتاتىن ەرەسەكتەر ءۇشىن مىڭداعان جۇمىس ورنىن اشادى.

 

ساندار، كورسەتكىشتەر جانە تاعدىرلار

ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ، الەۋ­مەت­تىك قورعاۋ ۇيىمدارىندا، قوعام­دىق جانە جەكە ۇيىمداردا ءبىلىم بەرۋ باع­­دارلامالارى بويىنشا وقىتۋ­مەن، تاربيەمەن جانە وڭالتۋ-پەدا­گو­گي­­كا­لىق قولداۋ باعدارىمەن 155 647 بالا قامتىلعان، بۇل 96،58%-دى قۇ­راي­دى. 2019 جىلمەن سالىس­تىر­عاندا ەرەكشە ءبىلىم بەرىلۋىنە ءزارۋ بالالاردى وڭالتۋ-وقىتۋمەن قام­تۋ 1%-عا ۇلعايدى (2019 جىلى – 95،58، 2020 جىلى – 96،58%). ونىڭ ىشىندە: ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا – 21 479 بالا (13،3%)، جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەك­تەپتەردىڭ ارنايى توپتارىندا/سىنىپتارىندا – 18 511 بالا (11،5%) بار.

ال ينكليۋزيۆتى توپتاردا/سىنىپتاردا (دەنى ساۋ بالالارمەن بىرلەسىپ وقىتۋ) – ەرەكشە ءبىلىم بەرىلۋىنە زارۋلىگى بار 69 701 بالا نەمەسە 43،2%ى وقيدى. سونىمەن قاتار ۇيدە ءبىلىم الاتىن 12 982 (8%) بالا ەسەپتە تۇرسا، كاسىپتىك مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە 2 306 ۇل مەن قىز (2،2%) ءبىلىم الىپ وتىر. جەكە، قوعامدىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا – 14 970 بالا (9%) تىركەلگەن. پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەتتەرى مەن وڭالتۋ ورتالىقتارىندا تۇ­زە­تۋ – پە­داگوگيكالىق قولداۋ بار­­لىعى 40 610 بالاعا (25،2%) كور­سەتىلەدى، ونىڭ ىشىندە اۋىر پسي­حي­كا­لىق اۋىتقۋلارعا بايلانىستى مەكتەپ ۇيىمدارىنا بارمايتىن بالالار – 2 415 (2،3%). الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىندە پسيحيكاسىنىڭ اۋىر بۇزىلىستارى بار (اۋىر جانە تەرەڭ اقىل-وي كەمىستىگى بار، ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىندا ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىن مەڭ­گەرۋگە قابى­لەت­سىز) 4 493 (2،7%) بالا تۇ­زەتۋ-پەداگوگيكالىق قولداۋ الادى.

جالپى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇ­يەسىندە ەرەكشە ءبىلىم بەرىل­ۋى­نە ءزارۋ با­لا­لارعا تەگىن پسي­حولوگيالىق-پەدا­گوگيكالىق قول­داۋ كورسەتۋ ءۇشىن 98 ارنايى مەكتەپ، 38 ارنايى بالاباقشا، 15 وڭالتۋ ورتالىعى، 75 پسيحو­لو­گيالىق-مەديتسينالىق-پەدا­گو­گي­كا­لىق كەڭەس، 200 پسيحو­لو­گيا­لىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كا­بينەتى جۇمىس ىستەيدى.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار