الايدا ءالى كۇنگە دەيىن رەسمي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مۇنداي بالالارعا قولداۋ كورسەتۋدى تولىق اتقارا الماي وتىر, سونداي-اق كەمتار بالالارمەن جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى ءالى دە پىسىقتاۋدى, جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى.
اتاپ وتكەن ءجون, ادەتتەگى مەكتەپتە ەپق ءزارۋ بالالار ءتۇرلى كەدەرگىلەرگە تاپ بولىپ جاتادى. بىرىنشىدەن, مۇنداي بالالارمەن سىنىپتاستارى جاقسى قارىم-قاتىناستا بولعانىمەن, اتا-انالاردىڭ كوپشىلىگى تۇسىنىستىك تانىتىپ, قالاي بەرمەيتىنى شىندىق.
كەي جاعدايلاردا پەداگوگتەر دا ەرەكشە ءبىلىم الۋعا قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى وقىتۋدىڭ جاڭا باعدارلارى مەن بالالاردى وقىتۋدىڭ جەكە جوسپارلارىن ازىرلەۋگە دايىن بولماي شىعادى. رۇقسات ەتىلگەن نورمالار بويىنشا سىنىپتا ەرەكشە ءبىلىم الۋعا ءزارۋ بالالار سانى ەكى وقۋشىدان اسپاۋى ءتيىس. مۇعالىمدەردىڭ بارلىعى بىردەي ءبىر سىنىپتا بىردەن ەكى باعدارلاما بويىنشا – بارلىق بالالارعا جانە ەرەكشە پەداگوگيكالىق قاجەتتىلىگى بار بالالارعا ءبىر مەزگىلدە ساباق وتكىزە المايدى.
سونداي-اق ەرەكشە پەداگوگيكالىق تاربيەگە ءزارۋ بالاسىنا مۇعالىمدەر تاراپىنان ءتيىستى كوڭىل بولىنبەيدى دەپ سانايتىن اتا-انالار دا بار.
ەندەشە وسىناۋ شەشىمىن كۇتكەن جايتتار كەزەكتى رەت «قازاقستان جانە ورتالىق ازيا وتباسى ينستيتۋتى» ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن «قازاقستانداعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار: ماسەلەلەرى مەن ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى» ونلاين ءماسليحاتىندا كوتەرىلدى.
بۇل جايتتارعا – ارناۋلى تۇسىنىكتىڭ جانە قاجەتتى ءبىلىمنىڭ, ينكليۋزيۆتىك توزىمدىلىك مادەنيەتىنىڭ جانە جالپى بالالارعا, مۇگەدەك بالالارعا قولداۋ كورسەتۋگە دايىندىقتىڭ بولماۋى تۇرتكى بولىپ وتىر.
ەكىنشى ءبىر سەبەپ – كەيبىر اتا-انالار تاراپىنان باسقانىڭ بالاسىنداعى جاعدايعا دەگەن نەمقۇرايدى كوزقاراس. ۇلكەندەردە ءوز بالالارىن ەپق ءزارۋ بالالارعا كومەك كورسەتۋگە شابىتتاندىرۋعا, ۇلگى كورسەتۋگە دەگەن نيەتتىڭ بولماۋى دا بۇل ءىستى قوعام بولىپ العا جەتەلەۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى. ويتكەنى, تاعدىر تالكەگىنە ۇشىراعان جاندارعا قاي تۇرعىدا بولسىن, جاناشىرلىق پەن قولداۋ اۋاداي قاجەت.
اينالىپ كەلگەندە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدەگى جاريالانىمدار, جاڭا باعدارلار, زاڭ جوبالارى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قاۋلىلارىنىڭ جەتكىلىكتىلىگىنە قاراماستان, ادامدار اراسىندا «ينكليۋزيۆتى قوعام» دەگەن ناقتى تۇسىنىك جوق, قوعامدا ءار ادام مۇگەدەكتىگى بار, ەپق ءزارۋ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالالاردىڭ وزدەرىن قوعام ءۇشىن پايدالى جانە قاجەتتى سەزىنۋلەرىنە كومەكتەسۋگە ۇمتىلۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار «ينكليۋزيا», «ينتەگراتسيا», «تۇزەتۋ جانە ارنايى ءبىلىم بەرۋ», «مۇگەدەكتەردى وقىتۋ» سياقتى سوزدەردى جەكە تاۋەلسىز تەرميندەر مەن ۇعىمدار رەتىندە ەمەس, سينونيمدەر رەتىندە قابىلدايتىندىقتان دا بىرقاتار تۇسىنبەستىكتەر ورىن الىپ جاتادى.
مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدەن مەكتەپتە ءبىلىم الۋعا كوشۋ كەزىندە «ەرەكشە» بالانى «قولدان-قولعا» بەرۋ جانە قابىلداۋ تەتىكتەرى قاراستىرىلماعان. بالانى مەكتەپتەن كاسىبي ورتاعا ىڭعايلى كوشىرۋ جۇيەسى دە ويلاستىرىلماعان.
ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگى دەگەنىمىز – وقۋشىنىڭ پسيحولوگيالىق, پەداگوگيكالىق جانە الەۋمەتتىك كومەككە دەگەن قاجەتتىلىگى, مۇنسىز ءتيىستى دەڭگەيدە ءبىلىم الۋ قيىن نەمەسە مۇمكىن ەمەس. ەرەكشە ءبىلىم بەرىلۋىنە ءزارۋ بالالار – بۇل ءبىلىم الۋدا تۇراقتى نەمەسە ۋاقىتشا قيىندىقتارعا تاپ بولاتىن بالالار. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار – ەستۋ, كورۋ, سويلەۋ, اقىل-وي كەمىستىگى بار بالالار.
قازىرگى ۋاقىتتا «ەرەكشە» بالانى قوعاممەن بىرىكتىرۋگە جانە الەۋمەتتەندىرۋگە, ونىڭ جەكە باسىنىڭ شىعارماشىلىق رەسۋرسىن اشۋعا ىقپال ەتۋگە جانە قولداۋعا مۇمكىندىك جوق. ماسەلەن, قازاقستاندا 2020 جىلى جاڭا وقۋ جىلى باستالعاندا ەرەكشە ءبىلىم بەرىلۋىنە قاجەتتىلىگى بار 161 مىڭنان استام بالا انىقتالدى. ولاردىڭ ىشىندە مەكتەپ جاسىنا دەيىنگىلەر – 54 502. الماتىدا 18 جاسقا دەيىنگى جالپى بالا سانى 499 489 بولسا, ونىڭ ىشىندە 583-ءى ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالار.
سول سياقتى 2019-2020 وقۋ جىلىندا ەلىمىزدىڭ 86 جوعارى وقۋ ورنىندا ەرەكشە ءبىلىم بەرىلۋىنە قاجەتتىلىگى بار 1 233 ستۋدەنت ءبىلىم الدى.
شىعارماشىلىق الەۋمەتتەندىرۋ ورتالىقتارى كەرەك
سوندىقتان دا قازاقستاندا ەرەكشە پەداگوگيكانى قاجەت ەتەتىن بالالار ءۇشىن فيليالدارى بار شىعارماشىلىق الەۋمەتتەندىرۋ ورتالىعىن قۇرۋ كەرەك, دەپ ەسەپتەيدى قازاقستان جانە ورتالىق ازيا بويىنشا وتباسى ينستيتۋتىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ەلميرا اليەۆا. ول: «قوعامداعى ينكليۋزيۆتى مادەنيەت جاعدايىندا الەۋمەتتەنۋدىڭ تۇپكى ناتيجەسى بالانىڭ قوعامعا بەيىمدەلۋى, ياعني ونىڭ جەكە قالاۋىن, ۇمتىلىسىن, الەۋەتتى مۇمكىندىكتەرى مەن قابىلەتتەرىن ساقتاي وتىرىپ, ونىڭ وزىندىك شىعارماشىلىق ءومىرىن قالىپتاستىرۋ. بىزدە شىعارماشىلىق ارقىلى الەۋمەتتەندىرۋدىڭ جاقسى تاجىريبەسى بار. بۇل «الماتىنىڭ قىزىل الماسى – مىقتى جانە باقىتتى وتباسىنىڭ سيمۆولى» – بالالارعا ارنالعان ينكليۋزيۆتى فەستيۆال. ءبىز بۇل ۇلگىنى قازاقستانعا تۇگەل تاراتىپ, بالالاردى شىعارماشىلىق ارقىلى الەۋمەتتەندىرۋدىڭ جاڭا Adaptation ورتالىعىن قۇرعىمىز كەلەدى. ءبىز ينۆەستورلار ىزدەۋ ۇستىندەمىز جانە مەملەكەتتىڭ كومەگىنە ۇمىتتەنىپ وتىرمىز», دەيدى.
كىناراتتى ەرتە انىقتاۋ ماڭىزدى
ءوز كەزەگىندە پرەزيدەنت جانىنداعى وتباسى-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ حاتشىسى شولپان سىزدىقوۆا: «ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالار دا ەلدىڭ ازاماتتارى. قازىرگى زامانعى ينكليۋزيۆتى قوعام قۇرۋ – جوعارى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى بار دامىعان جانە ادامگەرشىلىك مەملەكەتتىڭ بەلگىسى. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ساياساتى بارلىق ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق, مادەني مارتەبەسىنە قاراماستان ساپالى ءبىلىم الۋىنا باعىتتالعان. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلادى جانە قوعام دامۋىنىڭ قازىرگى كەزەڭىنىڭ جەتەكشى ءۇردىسى. ەل زاڭناماسىندا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرىنىڭ الۋان تۇرلىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, جەكە مۇمكىندىكتەرىنە قاراماستان, بارلىق ازاماتتاردىڭ ساپالى بىلىمگە قول جەتكىزۋ قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرىلگەن. بۇل ماسەلەدەگى ەڭ نەگىزگى باعىتتىڭ ءبىرى – بالانىڭ ءوسىپ-جەتىلۋىندەگى كەمشىلىك بەلگىلەرىن ەرتەرەك انىقتاۋ.
قازاقستاندا مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالالارعا كەشەندى كومەك كورسەتۋدى جەتىلدىرۋ جونىندەگى 2021-2023 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى شەڭبەرىندە مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالالار ءومىرىنىڭ بارلىق كەزەڭدەرىندە مەكەمەارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل قۇرۋ قاراستىرىلعانىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل باعىتتا بىرقاتار ءىس-شارالار بەلگىلەنىپ وتىر, ولاردىڭ ىشىندە: زات الماسۋدىڭ تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلارىن انىقتاۋ ءۇشىن جاڭا تۋعان نارەستەلەردىڭ ىرىكتەمەلى سكرينينگىن ەنگىزۋ (ورفاندىق (سيرەك كەزدەسەتىن) اۋرۋلار ورتالىعىن قۇرۋ), كەرەڭدىك/قۇلاق مۇكىستىگىنىڭ دامۋى بويىنشا قاۋىپ توبىنداعى سابيلەردى ەرتە دياگنوستيكالاۋ جانە وڭالتۋ (ترەنينگ-ورتالىق قۇرۋ), پسيحوفيزيكالىق دامۋ سكرينينگ, وفتالمولوگيالىق سكرينينگ, ەرتە ارالاسۋ, بالانىڭ ءبىلىم الۋعا بەيىمدىلىگىن انىقتاۋ, وڭالتۋ ورتالىقتارى, بالاباقشالارداعى ارنايى توپتار, پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەتتەرى, رەسۋرستىق سىنىپتار قۇرۋ قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردىڭ وسال جاعدايلارىن زەردەلەۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك پەداگوگ پەن الەۋمەتتىك قىزمەتكەردىڭ قاتىسۋى دا كوزدەلگەن.
«2010 جىلدان باستاپ قازاقستاندا نەوناتالدىق سكرينينگ بەلسەندى ەنگىزىلىپ, تابىستى جۇمىس ىستەدى. بۇل تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋعا, ەرتە مۇگەدەكتىككە, نارەستەلەر مەن بالالار ءولىم-جىتىمىنە اكەلەتىن اۋرۋلاردىڭ اۋىر كلينيكالىق كورىنىستەرىنىڭ دامۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن ەمدەۋدى ۋاقتىلى تاعايىنداۋعا باعىتتالعان. قازىر سكرينينگكە جاڭا تۋعان نارەستەلەردى فەنيلكەتونۋريا مەن تۋا بىتكەن گيپوتيرەوزعا جاپپاي تەكسەرۋ كىرەدى. الايدا قازىر تۇقىم قۋالايتىن مەتابوليكالىق اۋرۋلارمەن اۋىراتىن بالالار كوپ, ولاردىڭ دياگنوزىن انىقتاۋ مۇمكىندىگى بار جانە دەر كەزىندە انىقتاۋ اسا قاجەت ءىس», دەيدى بالالار پسيحياترى, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ كلينيكالىق پاندەر كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى قورلان سادۋاقاسوۆا.
سالاماتتى قوعام بەلگىسى
2016 جىلدان بەرى «الماتىنىڭ قىزىل الماسى – مىقتى جانە باقىتتى وتباسىنىڭ سيمۆولى» فەستيۆالىن قولداپ جۇرگەن «كۇزەت» مامانداندىرىلعان كۇزەت بولىمشەسى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى يۋري فومين كوتەرىلىپ وتىرعان وسى ماسەلەلەرگە وزدەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك جولىنداعى ماقساتتارى سايكەس كەلەتىنىن اتادى.
– سالاماتتى قوعام كەمتار جانە ماتەريالدىق مۇمكىندىكتەرى از ادامدارعا كومەكتەسۋى كەرەك. ءبىز ءبارىمىز بالالارىمىزدى جاقسى كورەمىز, ولاردىڭ دەنى ساۋ, باقىتتى بولعانىن قالايمىز. بىراق كەز كەلگەن ادام وسىنداي جاعدايعا تاپ بولۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا بالا تاربيەسى مەن ونى ءوسىرۋ مىندەتىن ءوز بەتىنشە شەشۋ وتە قيىن. ءبىز ءۇشىن بالالاردىڭ ومىرگە دايىن, سەنىمدى بولۋى جانە وزدەرى ءۇشىن تۇرا الۋى ماڭىزدى. ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن بالالاردى قولداۋ جانە شىعارماشىلىق دامىتۋ ءۇشىن Adaptation كونسۋلتاتسيالىق-دامىتۋ ورتالىعىن قۇرۋ يدەياسى ءبىزدىڭ كومپانيامىزدان قولداۋ تاپتى جانە بۇل باعدارعا بيزنەس-قوعامداستىق پەن مەملەكەت قولداۋ كورسەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. كەز كەلگەن بيزنەس الەۋمەتتىك ورتادا جۇزەگە اسىرىلادى. سوندىقتان قوعامنىڭ, اسىرەسە بالالاردىڭ مۇددەلەرىن ەلەمەۋ مۇمكىن ەمەس. بالالاردى فيزيكالىق جانە رۋحاني ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىن ۇيىمداستىرۋعا دايىن ادامداردى بىرىكتىرىپ, قارجىلاي قولدايىق», دەيدى يۋ.فومين.
بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل نە دەدى؟
ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ سپورتتىق, شىعارماشىلىق الەۋەتىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ وتكەنى ايان.
«مادەنيەت جانە سپورت سالاسىندا بيۋدجەت قاراجاتىن جۇمساۋدىڭ باستى باسىمدىعى – بۇقارالىق بالالار سپورتى مەن ونەر ۇيىرمەلەرى. 2019 جىلدىڭ تامىز-قىركۇيەك ايلارىندا ءوڭىر اكىمدەرىنە وسى مىندەت تۋرالى حات جولداندى, بىراق ەلەنبەدى جانە پرەزيدەنت جولداۋىنان كەيىن دە 2020 جىلعى بيۋدجەتتەر بالالاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرۋسىز قۇرىلدى جانە كاسىبي سپورت كوماندالارىن قارجىلاندىرۋعا پايدالانىلدى. ءبىز «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىن كەڭەيتۋ ماقساتىن كوزدەيتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ازىرلەپ ۇسىندىق. قازىر پارلامەنتتە بىرنەشە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر قاراستىرىلۋدا. ولار قولدا بار بيۋدجەتتەردى جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ سپورت پەن مادەنيەتكە ءتيىمدى جۇمساۋ ماقساتىن كوزدەيدى. ياعني رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا قارجىلاندىرۋ تالاپ ەتىلمەيدى. مەن بەيىندىك زاڭناماعا ۇسىنىلاتىن تولىقتىرۋلار بالالار مادەنيەتى مەن سپورتىنىڭ ەرەكشەلىگى تالاپ ەتەتىن تۇردە ءدال قابىلدانۋىن جانە 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قابىلدانۋىن تالاپ ەتەمىن», دەيدى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين.
بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل قازىر وڭىرلەردىڭ بيۋدجەتتەرىن قالىپتاستىرۋ ءجۇرىپ جاتىر جانە ۇسىنىلعان زاڭدار اكىمدىكتەردى بيۋدجەت اقشاسىن قازاقستان حالقىنىڭ – بالالارىنىڭ مۇقتاجدىقتارىنا جۇمساۋدى مىندەتتەيدى, سپورت سەكتسيالارى مەن ونەر ۇيىرمەلەرىن تەگىن ەتۋگە جانە وعان قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى (جەكە ۇيىمداردى قوسا العاندا) سپورتتىق قىزمەت كورسەتەتىن سەكتسيالار مەن شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەر – اتا-انالاردان ەمەس, مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا اقشا الا الادى دەيدى. بۇل بالالارعا سۇيىكتى ىسىمەن اينالىسۋعا, ءوز قابىلەتتەرى مەن دارىندارىن دامىتۋعا, ەلگە لايىقتى ازاماتتاردى تاربيەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بارلىق مەنشىك تۇرىندەگى قولدانىستاعى جانە بولاشاق سەكتسيالار مەن شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەردە بالالاردى جاتتىقتىراتىن-وقىتاتىن ەرەسەكتەر ءۇشىن مىڭداعان جۇمىس ورنىن اشادى.
ساندار, كورسەتكىشتەر جانە تاعدىرلار
ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ ۇيىمدارىندا, قوعامدىق جانە جەكە ۇيىمداردا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا وقىتۋمەن, تاربيەمەن جانە وڭالتۋ-پەداگوگيكالىق قولداۋ باعدارىمەن 155 647 بالا قامتىلعان, بۇل 96,58%-دى قۇرايدى. 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا ەرەكشە ءبىلىم بەرىلۋىنە ءزارۋ بالالاردى وڭالتۋ-وقىتۋمەن قامتۋ 1%-عا ۇلعايدى (2019 جىلى – 95,58, 2020 جىلى – 96,58%). ونىڭ ىشىندە: ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا – 21 479 بالا (13,3%), جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ ارنايى توپتارىندا/سىنىپتارىندا – 18 511 بالا (11,5%) بار.
ال ينكليۋزيۆتى توپتاردا/سىنىپتاردا (دەنى ساۋ بالالارمەن بىرلەسىپ وقىتۋ) – ەرەكشە ءبىلىم بەرىلۋىنە زارۋلىگى بار 69 701 بالا نەمەسە 43,2%ى وقيدى. سونىمەن قاتار ۇيدە ءبىلىم الاتىن 12 982 (8%) بالا ەسەپتە تۇرسا, كاسىپتىك مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە 2 306 ۇل مەن قىز (2,2%) ءبىلىم الىپ وتىر. جەكە, قوعامدىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا – 14 970 بالا (9%) تىركەلگەن. پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەتتەرى مەن وڭالتۋ ورتالىقتارىندا تۇزەتۋ – پەداگوگيكالىق قولداۋ بارلىعى 40 610 بالاعا (25,2%) كورسەتىلەدى, ونىڭ ىشىندە اۋىر پسيحيكالىق اۋىتقۋلارعا بايلانىستى مەكتەپ ۇيىمدارىنا بارمايتىن بالالار – 2 415 (2,3%). الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىندە پسيحيكاسىنىڭ اۋىر بۇزىلىستارى بار (اۋىر جانە تەرەڭ اقىل-وي كەمىستىگى بار, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىن مەڭگەرۋگە قابىلەتسىز) 4 493 (2,7%) بالا تۇزەتۋ-پەداگوگيكالىق قولداۋ الادى.
جالپى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ەرەكشە ءبىلىم بەرىلۋىنە ءزارۋ بالالارعا تەگىن پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن 98 ارنايى مەكتەپ, 38 ارنايى بالاباقشا, 15 وڭالتۋ ورتالىعى, 75 پسيحولوگيالىق-مەديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كەڭەس, 200 پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەتى جۇمىس ىستەيدى.
الماتى
