مەديتسينا • 04 جەلتوقسان، 2020

ترانسپلانتولوگيا تۇيتكىلى (اعزا دونورلىعىنا مۇقتاجدار قاتارى ارتۋدا)

161 رەت كورسەتىلدى

ء«وز باۋىرلارىمنىڭ دەنساۋلىعى جارامايدى. ال اعايىننان باۋىر تۇگىلى قارىزعا اقشا سۇراۋدىڭ ءوزى اۋىر»، دەيدى ءمولدىر مۇڭايىپ. ءيا، باسىڭا ءىس تۇسكەندە قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەندەي جاناشىرلىق تانىتاتىن دا، مارتەبەڭ اسقاقتاعاندا شىن نيەتىمەن تىلەكتەس بولا الاتىن دا – باۋىرىڭ.

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي، «EQ»

قياعا قانات قاعىپ، ۇيادان ۇزاعان شاقتا ادام باۋىرىن ىزدەپ، قولداۋ مەن دەمەۋدى سولاردان تابادى. داناگوي حالقىمىز «باۋىردى وكپەگە قيساڭ دا، ولىمگە قيمايسىڭ» دەپ تاۋىپ ايتقان. بىرگە تۋعانىڭنىڭ باسىنا ءىس ءتۇسىپ قامىققان ساتتە قولىڭداعى بارىڭدى بەرگىڭ كەلىپ شىر-پىر بولۋىڭ دا سوندىقتان شىعار. ال ەگەر باۋىرىڭ قانشا كومەكتەسكىسى كەلىپ تۇرسا دا، مۇمكىندىگى بولماسا شە...

ءسوزىمىزدى باۋىردان باستاۋى­مىز­دىڭ سەبەبى بار. ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى دامىپ كەلە جات­قان اعزا الماستىرۋ وتاسى كوبى­نەسە باۋىرلار اراسىندا جاسالادى ەكەن. ياعني اعزاسىن اۋىستىرۋعا مۇقتاج جاندار كوبەيگەنىمەن، دەنەسىنىڭ ءبىر بولشەگىن وزگەگە قياتىندار وتە از. ال ماماندار ءبىر ادامنىڭ دونور رەتىندە بەرگەن رۇقساتى 6-7 ادامدى اجالدان اراشالاپ الۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ايتادى.

تۇركىستان وبلىسى، بايدىبەك اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ءمولدىر ايازباەۆا باۋىر تسيرروزى دەرتىنە ۇشىراپ، تىعىرىققا تىرەلگەن جانداردىڭ ءبىرى. باۋىر ترانسپلانتاتسياسىنا مۇقتاج. بۇگىندە دەرتىنە شيپا ىزدەپ، شاراسىزدىقتان قامكوڭىل كۇيدە جۇرگەن ءمولدىر بولاتحان­قىزى ءوزى سىندى ناۋقاستار اتىنان مەملەكەت باسشىسىنا، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە اشىق حات جولداماق. «مۇڭ-مۇقتاجىمدى الدىمەن ەل گازەتى «Egemen Qazaq­stan» ارقىلى جۇرتقا جەتكىزسەم دەيمىن. بۇگىن­دە ماماندارى شەتەلدىكتەرمەن باسەكەلەسە الاتىن، زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جابدىقتال­عان، مەديتسيناسى دامىعان ەلىمىز­دىڭ تۇرعىندارىنا وي سالعىم كەلەدى»، دەيدى وقىر­مانىمىز. قايىرىمدىلىق قانىنا سىڭگەن قازاقتىڭ وسى ماسەلەگە كەلگەندە ساراڭدىق جاساماعانىن قالايدى ءمولدىر.

«مەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ «گەپا­تو­لوگيا» بولىمىندە «د» ەسەپتە تۇراتىن ناۋ­قاس­تار­دىڭ ءبىرىمىن. جاسىم – 34-تە. بۇگىنگى تاڭدا وسى دەرتپەن اۋىراتىن ناۋقاستارعا باۋىر ترانسپلانتاتسياسىن تۋىستىق ەمەس جاعدايدا، ياعني ءولى دەنەلەردىڭ اعزالارىن سالۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. جالعىز مەن عانا ەمەس، وسى ورتالىقتا ەسەپتە تۇراتىن ءبىر توپ ناۋقاس باۋىر ترانسپلانتاتسياسىنا مۇق­تاج. بىزدە تۋىستار اراسىندا ساي كە­لە­تىن دونور جوق، بار بولعان كۇندە دە دەنساۋلىق جاعدايى سىن كوتەرمەيدى، ياعني مۇمكىندىك جوق. شەتەلدەگىدەي دونور تاۋىپ، اعزا ساتىپ الۋعا ماتەريالدىق جاعدايىمىز كەلمەيدى. ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلەس قوسار شاعىمىزدا ءولى مەن ءتىرىنىڭ اراسىندا كۇي كەشىپ ءجۇرمىز. ءبىز بۇل اۋرۋدى ءتۇرلى سەبەپتەرمەن (قان قۇيدىرعاندا، ءتىس ەمدەتۋ بارىسىندا) جۇقتىردىق. مىناداي جاعدايدا ءبىزدى ەشقانداي مەكەمە جۇمىسقا المايدى. ولاي دەۋىمىزدىڭ سەبەبى، ۇدايى السىز­دىك پەن ۇمىتشاقتىق كوپ كەز­دە­سەدى. ۇكى­مەتتەن الاتىن 33 مىڭ تەڭگە كولە­مىن­­دەگى مۇگەدەكتىككە تا­عايىندالعان قا­را­جات تولىققاندى ەم الۋىمىزعا جەت­پەيدى.

سونداي-اق ەم­حا­نا­لاردىڭ دارىلەر تىزبەگىنە گەپاتوپروتەكتورلار، اتاپ ايتقاندا «گەپترال»، «ۋرسوسان» سىندى پرەپاراتتار تەگىن بوساتىلسا دەيمىز. ءبىزدىڭ اۋرۋىمىز قان قۇرامىندا بولعاندىقتان كۇردەلى قولجەتىمسىز ساراپتامالار جاسالۋ كەرەك، وعان شامامىز جەتپەگەندىكتەن كەيدە امالسىز باس تارتامىز. سولارعا جارتىلاي جەڭىلدىك جاسالسا. ءبىز وبلىس ورتالىعىنان جىراقتا تۇراتىن بولعاندىقتان كەيدە دارىگەرلىك تەكسەرۋلەرگە بارعاندا كوپ قيىندىقتارعا تاپ بولامىز. دەنساۋلىعىمىز كوتەرمەيدى. قازىرگى ەلدە بەلەڭ العان ىندەتكە بايلانىستى، ۇيدەن شىعۋعا قاۋىپتەنەمىز جانە دەنساۋلىعىمىز دا كۇننەن-كۇنگە سىر بەرىپ جاتىر. باۋىر بارلىق نارسەنى وزىنە جاقىن قابىلدايتىن اعزا بولعاندىقتان پاندەميا دا بىزگە اسەرىن تيگىزۋدە. كۇندەلىكتى قابىلداپ جاتقان حيميالىق پرەپاراتتىڭ باسقا اعزالارىمىزعا زيا­نى كوپ. وسى ورايدا جاعدايدى كۇر­دە­لەن­دىرمەۋدىڭ نەگىزگى جولى – باۋىر ترانسپلانتاتسياسىن تۋىستىق ەمەس جاع­داي­دا جاساۋعا ىقپال ەتۋ. شىمكەنت قا­­لاسىندا باۋىر ترانسپلانتاتسياسىن جا­­­سايتىن ورتالىق بار. وتا جاسايتىن جو­عارى دارەجەلى، بىلىكتى ماماندار دا بار. جەتپەي تۇرعانى دونورلىق، ياعني مايىتتىك اعزالار. ەندەشە نەگە وسى ماسە­لە­نى شەشپەسكە؟! بۇل دەرتپەن اۋىراتىن ناۋقاستاردىڭ كوبىسى جاستار، دەمەك ومىرگە قۇشتار جاندار. قوعامنىڭ ءتۇرلى توپتارىنان ناۋقاستار بار ارامىزدا. ولاردىڭ ءبىرى جالعىزباستى انا بولسا، ءبىرى كوپبالالى، ەندى ءبىرى بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن ورىمدەي جاس جەتكىنشەك. كىشكەنتاي بالالارىمىزدىڭ كەلەشەگىنە الاڭدايمىز، جەتىمدەر سانىن كوبەيتپەسە ەكەن دەپ ۋايىمدايمىز. سول جۇزدەگەن تاعدىر يەسى جەتىم دەگەن ستاتۋسقا يە بولماسىن دەپ مەملەكەت باسشىسىنان كومەك سۇراۋعا بەكىندىك. ياعني وسى حاتتى جازۋعا بالا­لارىمىزدىڭ بولاشاعى دا تۇرتكى بول­دى. ءبىزدىڭ جانايقايىمىز اياقسىز قالماس دەگەن ۇكىلى ءۇمىتىمىز دە بار»، دە­لىن­گەن پرەزيدەنتتىڭ اتىنا دايىن­دال­عان حاتتا.

بۇل جايتتى ماماندار مايىتتىك دونور ارقىلى ماسەلەنى شەشىپ، تالاي ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا بولاتىنىن ايتادى. بىراق جۇرتتىڭ كوبى بۇعان قارسىلىق تانىتادى. دەرەكتەرگە جۇگىنسەك، دەرتى دەندەگەن 3 مىڭنان اسا وتانداسىمىز اعزا اۋىستىرۋعا مۇقتاج. وكىنىشكە قاراي، قاي­تىس بولعان تۋىسى وزگەگە ءومىر سىيلاي الا­تىنىن ويلايتىندار وتە از.

«دونور بولۋعا كەلىسىم بەرگەن 6،5 مىڭ ادامنىڭ 6 مىڭى باس تارتتى. ولار­دىڭ ىشىندە 80 اعزا دونورلىققا ساي بولاتىن. باس تارتقان مارقۇمداردىڭ تۋىستارى ەدى. بيىل كۇتۋ پاراعىندا تۇرعان 240-قا جۋىق ادام قايتىس بولدى. ترانسپلانتاتسيالىق ورتا­لىقتار سالۋ، ماماندار دايىنداۋ، ءتيىستى جابدىقتار الۋدان بولەك وسى سالانى زاڭداستىرۋ قاجەت. بىراق مايىت­تىك دونورلىقتى زاڭمەن بەكىتۋ ءبىر كۇننىڭ جۇمىسى ەمەس. مىسالى، اقش-تا بۇل تاجىريبە 30-40 جىلدا ەنگەن. ياعني جاۋاپكەرشىلىگى اۋىر، – دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تران­س­پلانت­تاۋدى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتى ۇيلەستىرۋ جونىن­دە­گى رەسپۋبليكالىق ورتالىق ديرەكتورى ءادىل جۇماعاليەۆ اقپارات قۇرالدارىنا بەرگەن سۇحباتىندا. – 30 جىلدا 1800 ترانسپلانتاتسيالىق وپەراتسيا جاسالدى. ءاربىر بەسىنشى اعزا قايتىس بولعان دونور كىسىگە تيەسىلى. ياعني دونور بولۋعا كە­لى­سە­تىن­دەردىڭ دەنى – ءتىرى ادامدار. ال الەمدە جاسالاتىن وپەراتسيالاردىڭ 70%-ىندا مارقۇمداردىڭ اعزاسى قولدانىلادى. ايىرماشىلىقتى كوردىڭىز عوي. شىن مانىندە ءتىرى ادامنىڭ اعزاسىنا يەك ارتا بەرۋگە بولمايدى. ويتكەنى وعان زارداپ تي­گىزىپ الماۋىمىز كەرەك».

وڭتۇستىك ءوڭىرى تۇرعىندارى اراسىندا اعزا بەرۋگە ءدىن قارسى دەگەن تۇسىنىك تە بار. بىراق سوڭعى جىلدارى ءدىني قاۋىمداستىق بۇل ماسەلەگە قاتىستى تۇ­سى­نىكتەمەلەر بە­رىپ، ادام ءۇشىن پايدالى دۇنيە ەكەنىن اي­تىپ ءجۇر. قالاي بولعاندا دا قوعام ءمايىت ترانسپلانتاتسياسىنا دايىن ەمەس. ال ماماندار بۇل ماسەلەگە قوعامنىڭ بەتىن بەرى قاراتۋ ءۇشىن قولدان كەلگەنىن جاساپ جاتسا دا، قارسىلار كوپ.

ءۇشىنشى مەگاپوليستە ترانپ­لان­تا­تسيا­لىق وتا جاسايتىن مىقتى مامان­دار بار. سولاردىڭ ءبىرى، ەسىمى ەلگە تانىمال حيرۋرگ، كوپتەگەن ادامدى اجالدان الىپ قالعان بىلىكتى مامان، شىمكەنتتەگى №1 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ باس دا­رىگەرى ابىلاي دونباي ترانسپلانتاتسيا وتاسىن ءارى قاراي دامىتۋعا مۇددەلى ەكەندىكتەرىن ايتادى.

«بۇل – №1 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋ­حانانىڭ ماڭىزدى قىزمەت بولىگى. ءبىز باۋىر مەن بۇيرەك الماستىرۋ وتاسىن تاعى دامىتا تۇسەمىز. سول ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىز. باۋىر ترانسپلانتاتسيا­سى اعزا مۇشەلەرىن الماستىرۋ وتالارىنىڭ ىشىن­دە ەڭ كۇردەلىسى سانالادى. بىرىن­شى­دەن، باۋىر – كۇردەلى قان تامىرلارىنان قۇرالعان ورگان. ەكىنشىدەن، ءاربىر ءتىرى دونوردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءبىرىنشى ورىندا. ۇشىنشىدەن، باۋىر الماستىرۋ وتاسىنا ءبىر ەمەس، بىرنەشە دارىگەر قاتىسادى. وتاعا دايىنداۋ كەزىندە كوپ­تەگەن مەدي­تسي­نالىق تەكسەرىستەن وتەدى. ءبىر ادام باۋى­رىنىڭ جارتىسىن الىپ، ناۋقاس ادامعا سالۋ وتە كۇردەلى وپەرا­تسيا­عا جاتادى. ترانس­پلانتاتسيانىڭ ەكى ءتۇرى بار. ءبىرىن­شى­سى، ءتىرى ادامنان قوس مۇشەسىنىڭ ءبىرىن الۋ، باۋىرىنىڭ جارتىسىن الۋ. ەكىنشىسى، قايتىس بولعان ناۋقاستىڭ اعزا مۇشەلەرىن الۋ. ەندى قايتىس بولعان ادامنىڭ اعزا مۇشەلەرى قانداي جاعدايدا الىناتىنىن ايتا كە­تەيىن. قازىر كەز كەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ ەgov.kz ەلەكتروندى ۇكىمەتىنە ءوتىنىش جازۋىنا بولادى. وتىنىشتە ترانسپلانتاتسياعا كەلىسىم بەرەسىز نەمەسە باس تارتاسىز. ادامنىڭ باس ميى قىزمەتى توقتاپ، اعزالارىن الۋ كە­زىندە مىندەتتى تۇردە ەڭ جاقىن اعايىن-تۋىستارىنان رۇقسات الىنادى. ەگەر رۇقسات بەرىلمەگەن جاعدايدا ترانسپلانتاتسيا جاسالمايدى. بۇگىنگە دەيىن №1 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانادا با­­­ۋىر ترانسپلانتاتسياسى بويىنشا 20 وتا جاسادىق. ال بۇيرەك بويىنشا جاساعان وتامىزدىڭ سانى 150-گە جەتتى. ەندى جالپى ءوز تاجىريبەمدە باۋىر الماستىرۋ وتاسىنىڭ سانى 50-دەن استى. بىزدە حالىق ولگەن ادامنىڭ دەنەسىنە قول تيگىزبەيدى. اسىرەسە مۇنداي ءداستۇرلى كوزقاراس وڭ­تۇس­تىك وڭىردە قاتتى بايقالادى. جەكە تاجى­ري­بەمدە مايىتتىك ترانسپلانتاتسيانى ءبىر رەت قانا جاسادىم. وندا دا ومىردەن وتكەن ادامنىڭ اعزاسىن الۋعا رۇقسات بەرگەندەر باسقا ۇلت وكىلدەرى بولدى. وسى سالادا ءجۇرىپ تۇسىنگەنىم، ادامدار ءوزى رەتسيپيەنت نە دونور بولماي، ماسەلەنىڭ قانشالىقتى كۇردەلى ەكەنىنە جەتە ءمان بەرمەيدى»، دەي­دى ابىلاي دونباي.

ءيا، مايىتتىك دونورلىق ەرەجەلەرى بويىنشا مارقۇم كوزى تىرىسىندە دەنە مۇ­شە­سىن الۋعا كەلىسىم بەرمەسە، ونىڭ اع­زا­سىن وزگەگە سالۋعا بولمايدى. ونداي كەلىسىم بولماعان جاعدايدا، مارقۇمنىڭ جاقىندارىنان جازباشا رۇقسات بولۋى شارت. بۇل ماسەلەگە قاتىستى، رۇقسات بە­رىل­­سە اعزا ساۋدالانادى، دارىگەرلەر سى­باي­لاستىققا بارادى دەگەن جاڭساق تۇسى­نىك تە بار. ياعني اق حالاتتىلارعا دەگەن سەنىم تومەن. ال دارىگەرلەر ادامنىڭ دەنە مۇشەسىن ساتىپ، ودان پايدا كورۋ – ۇلكەن قىلمىس، زاڭمەن قۋدالاناتىنىن ايتادى. ياعني دارىگەرلەردىڭ مۇنداي قادامعا بارۋى مۇمكىن ەمەس، بارمايدى دا.

ايتپاقشى، ءمولدىر دە وسىدان التى جىل بۇرىن وپەراتسيا جاساتقان قۇر­بى­سى رايحان بايمۋرزاەۆانى ەرتە بارىپ ابىلاي دونبايعا مۇڭ-مۇقتاجىن ايت­قان. سوڭعى جىل­دارى اعزا الماستى­رۋ وتالارى ءساتتى جۇر­گىزىلىپ كەلە جات­قان كلي­نيكالىق اۋرۋ­حانانىڭ باس دارى­گە­رى دونور تابىلسا كومەكتەسۋگە دا­يىن ەكە­نىن ءبىلدىرىپتى. ال د­و­نور... ء«وز باۋىر­لارىمنىڭ دەنساۋ­لى­عى جارامايدى. ال اعايىننان باۋىر تۇگىلى قارىزعا اقشا سۇراۋدىڭ ءوزى اۋىر»، دەيدى ءمولدىر مۇ­ڭا­يىپ. ونىڭ ءۇش باۋىرى گەپاتيتتىڭ «ۆ» جانە «د» تۇرىمەن اۋىراتىندىقتان دونور بولا المايدى. ەكى بالاسىنىڭ ءبىرى ونكوگەماتولوگيادا اپلاستيكالىق انەميامەن ەسەپتە تۇر. سوندىقتان دا دامىعان مەملەكەتتەردەگىدەي مايىتتىك دونورلىققا رۇقسات بەرىلۋىنە جوعارىدان ىقپال جاسالعانىن، ءتيىستى مينيسترلىك پەن سالا باسشىلارىنىڭ قولداۋ كورسەتۋىن سۇ­راي­دى. بۇل دەرتتىڭ باسقاشا ەمى جوق­تى­عىن ايتادى. مالىمەتتەرگە جۇگىن­سەك، جالپى ەلىمىزدە اعزا الماستىرۋعا «كۇتۋ پاراعىندا» 4 مىڭعا جۋىق ەرەسەك جانە 200 بالا تۇر ەكەن. تەك شىمكەنتتىڭ وزىن­دە بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسىنا 200 ادام تۇرسا، 50 ناۋقاس باۋىر الماستىرۋدى قا­جەت ەتەدى.

 

تۇركىستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ىندەت جۇقتىرعاندار سانى كوبەيدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 13:58

سەمەيگە جاڭا اكىم تاعايىندالدى

تاعايىنداۋ • بۇگىن، 11:57

الماتىدا 10 كىتاپحانا جاڭارتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:47

قازاقستان «قىزىل» ايماققا كىردى

قازاقستان • بۇگىن، 09:30

ۇقساس جاڭالىقتار