ساياسات • 01 جەلتوقسان، 2020

جاھاندىق اۋقىمداعى ساياساتكەر

26 رەت كورسەتىلدى

كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىنە وراي «نۇرسۇلتان نازارباەۆ: جاھاندىق اۋقىمداعى ساياساتكەر» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ زايىرلى مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالاپ، بولاشاعىن قالىپتاستىرۋداعى تاريحي ءرولىن، جاھاندىق جانە تاريحي ۇدەرىستەردەگى حالىقارالىق ءتۇرلى باستامالارىن ايشىقتاۋ، ەلدەگى بەيبىتشىلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ ساياساتىن ناسيحاتتاۋ، ازاماتتىق، پاتريوتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ ماقساتىندا وتكىزىلگەن كونفەرەنتسيا ونلاين رەجىمدە ۇيىمداستىرىلدى.

ەگەمەندىكتىڭ ەڭ باستى تۇعىرلارىن بەكىتكەن

قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيس­تر­لىگى مەن پرەزي­دەنت جانىن­داعى قازاقستان سترا­تەگيالىق زەرت­تەۋ­لەر ينستيتۋتى بىرلەسە وتكىزگەن حالىقارالىق ءىس-شاراعا ەلىمىز تاراپىنان پارلامەنت سەنا­تىنىڭ تور­اعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ، مەم­لە­كەتتىك حاتشى قىرىمبەك كوشەر­باەۆ، كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى قايرات ءمامي، اوسشك حاتشىلىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى قايرات سارىباي، پار­لا­مەنت سەناتى جانىنداعى سەنا­تورلار كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بىرعانىم ءايتىموۆا، نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پرەزي­دەنتى شيگەو كاتسۋ، قوعام قايرات­كەرى ەر­مۇ­حامەت ەرتىسباەۆ، حالىق­ارا­لىق قوعامداستىق تاراپىنان بۇۇ-نىڭ بۇرىنعى باس حات­شى­سى، جاھاندىق جاسىل ءوسۋ ينس­تي­تۋتىنىڭ پرەزيدەنتى پان گي مۋن، تۇركيانىڭ بۇرىنعى پرە­زي­­دەنتى ابدۋللا گۇل، ۇلىبري­تانيا­نىڭ ەكس-پرەمەر-ءمينيسترى توني بلەر، اقش-تىڭ ەكس-مەم­لە­كەت­تىك حاتشىسى كوندوليزا رايس، ەۋرا­زيا­لىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بان­كىنىڭ العاشقى پرەزيدەنتى جاك ات­تالي جانە ۇقشۇ-نىڭ باس حاتشى­سى ستانيسلاۆ زاس، سونداي-اق ور­تا­­لىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىل­دەرى، مەملەكەت جانە قوعام قاي­­­راتكەرلەرى، جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى، وتان­­­دىق جانە شەتەلدىك عالىمدار، سا­­راپ­­شىلار، ديپلوماتتار قاتىس­تى.

حالىقارالىق كونفەرەنتسيا بارىسىندا قاتىسۋشىلار تۇڭ­عىش پرە­زيدەنتتىڭ قازاقستان ەگەمەندىگىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى، مەم­لەكەتتىك باس­قارۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ­داعى جانە ۇلتتىق تاريحتىڭ جاڭا كە­زەڭىندە ەلدىڭ دامۋ باسىمدىق­تارىن ايقىن­داۋداعى ءرولى مەن ماڭى­زىن اتاپ ءوتتى. سپيكەر­لەر­دىڭ ايتۋىن­شا، تاريحي ولشەم بو­يىن­شا قىس­قا مەرزىم ىشىندە نۇر­سۇل­تان نازار­باەۆ الەۋمەت­تىك جا­نە ەكو­نو­­ميكالىق تۇراق­تى­لىق­قا نەگىز­­دەلگەن تابىستى مەملە­كەت قۇرىپ قانا قوي­ماي، جا­ھان­دىق قاۋىپ­­سىزدىك پەن دا­مۋ سالاسىندا بىر­­قاتار سەرپىن­دى باس­تامالار كوتەر­دى. حالىق­ارا­لىق كونفە­رەن­تسيا­عا قاتى­سۋ­شى­لار، سونداي-اق ەلبا­سىنىڭ قازاق­ستاننىڭ حالىق­­ارالىق بايلانىستارىن جولعا قويۋ، كوپ­ۆەكتورلى سىرتقى ساياسات­­تىڭ سترا­تەگيالىق باعىتىن قۇرۋ جو­نىن­دەگى كۇش-جىگەرى مەن جەتىستىك­تەرىن، سىرتقى ساياسي باستاما­لار­دى، ولار­دىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى مەن قورىتىندىلارىن تالقىلادى.

ءىس-شارا بارىسىندا قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ ەلباسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ مەملەكەت قالىپتاستىرۋ ىسىندەگى ماڭىزدى شەشىمدەرىنە نازار اۋداردى. سونداي-اق سەنات توراعاسى تاۋەل­سىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ەلدەگى ىشكى احۋالدىڭ كۇردەلى بولعانىن، ەلباسى سول تىعىرىقتان شىعار جولدى تاۋىپ قانا قويماي، وزىنە جۇكتەلگەن تاريحي ميسسيانى ار­تىعىمەن ورىنداعانىن اتاپ ءوتتى. «ەلباسى تاۋەلسىز قازاق­ستان مەملەكەتىن قۇرىپ، ەگەمەن­دىك­تىڭ ەڭ باستى تۇعىرلارىن تاس-ءتۇيىن بەكى­تىپ بەردى. ەڭ الدىمەن، شە­كارا­داي كۇردەلى ماسەلە كەمەڭگەر­لىكپەن شەشىلىپ، حالىق­ارالىق قۇ­جات­تارمەن ءبىرجولا شەگەن­دەلدى. شەكارا ماسەلەسى تۇپكى­لىكتى شە­شىلمەسە مەملەكەتتىڭ تاۋەل­سىزدىگى بايانسىز، بولاشاعى ب ۇلىڭ­عىر بولادى. ونى بۇگىندە ءبارىمىز كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى بۇل ىستە داۋ-دا­مايعا ەمەس، ساليقالى ديپلوما­تياعا ارقا سۇيەدى»، دەدى م.اشىمباەۆ.

سونىمەن قاتار سەنات تور­اعاسى ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىك باس­قارۋ ينستيتۋتتارىن قالىپ­تاس­تىرۋ جولىنداعى ەرىك-جىگەرى­نە توقتالدى. «ەل دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرگەن اتا زاڭىمىز – كونس­تيتۋتسيامىز قابىلداندى. سوعان سايكەس، بيلىك تارماقتارى قالىپ­تاسىپ، قوس پالاتالى كاسى­بي پارلامەنت، ۇكىمەت، تاۋەلسىز سوت جۇيەسى قۇرىلدى. جەرگىلىك­تى اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسى جولعا قو­يىلدى. سول ارقىلى مەملە­كەت­تىك باسقارۋ ينستيتۋتتارى جۇيە­لەنىپ، ارقايسىسىنىڭ ماقسات-مىن­دەتتەرى ناقتىلاندى»، دەگەن سەنات توراعاسى تۇڭعىش پرەزي­دەنتىمىزدىڭ قاجىر-قايراتىنىڭ ارقاسىندا قارۋلى كۇشتەرىمىز قۇرىلعانىن، ەكونوميكا سالاسىندا كەشەندى رەفورمالار ىسكە اسىرىلىپ، اسا ماڭىزدى جانە تاريحي شەشىمدەر قابىلدانعانىن ايتتى.

ەلباسىنىڭ كەمەڭگەر شەشىم­دەرىنىڭ ءبىرى – استانانى ارقا توسىنە كوشىرۋ. سول كەزدەگى ەكونو­ميكالىق قيىندىقتارعا قارا­­­ماس­تان، قابىلدانعان بۇل شە­شىم ناعىز ستراتەگيالىق قادام بولدى. ماۋلەن اشىمباەۆ بۇل باتىل شەشىمدى تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىر تۇعى­­رى دەپ اتادى. «نۇرسۇلتان نازار­باەۆ استانانى كوشىرۋ ار­قىلى قازاقتىڭ جاڭا زامانداعى ۇلى كو­شىن باستاپ بەردى. راسىمەن، ەلور­دانىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى تۇتاس قازاق­ستاننىڭ دامۋىنا داڭعىل جول اشتى. وتانىمىزدىڭ ابىرو­يىن اسقاقتاتىپ، بەدەلىن ءوسىردى، بۇ­كىل قازاقستاندىقتاردى جاڭا ماق­­­سات-مۇراتتارعا جەتەلەدى. بۇ­گىن­دە ەلوردامىز ەلىمىزدىڭ جۇرەگى، تاۋەل­­سىزدىگىمىزدىڭ تىرەگى، مەملە­كەت­­تىك دامۋدىڭ ناعىز تەمىرقا­زى­عى­نا اينالدى»، دەدى سەنات تور­اعاسى.

سونداي-اق ول ەلباسىنىڭ تۇر­كىستان وبلىسىن قۇرىپ، تۇركىستان شاھارىنا جاڭا مارتەبە بەرۋ تۋرالى شەشىمىنىڭ ماڭىزى زور ەكە­نىن ايتتى. «تاريحتى تارلان تۇلعالار جاسايدى» دەگەن ءسوز بار. شىن مانىندە، ەلباسىنىڭ ەل­دىك مۇددە جولىندا قابىلداعان ءار شەشىمى ۇلت تاريحىنىڭ جاڭا تاراۋى بولىپ جازىلادى. سولار­دىڭ ىشىندە تۇركىستانعا قاتىس­تى شەشىمنىڭ ورنى بولەك. تۇركىستاندى تۇلەتۋ – وتكەننەن ونەگە الا وتىرىپ، كەمەل كەلەشەككە ۇمتىلۋدىڭ وزىق ۇلگىسى»، دەپ اتاپ ءوتتى.

م.اشىمباەۆ ەلباسىنىڭ ەۋرا­زيالىق ينتەگراتسيانى دامى­تۋعا قاتىستى جاڭا­شىل قادام­دارىنا دا توقتالدى. سەنات توراعا­سىنىڭ سوزىنە قاراعاندا، تۇڭعىش پرەزي­دەنتىمىزدىڭ الەم­دىك ىنتىماق­تاستىقتى ساقتاۋ جو­لىن­داعى تىڭ باستامالارى ومىرشەڭ جانە ولار ءححى عاسىردا جاھاندىق قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ بەرىك نەگىزى رەتىندە قىزمەت ەتە بەرەدى.

كونفەرەنتسيادا ءسوز العان مەملەكەتتىك حاتشى قىرىمبەك كوشەرباەۆ پاندەميا كەزىندە الەم ەلدەرى كەزىككەن وزگەرىستەر مەن قيىندىقتارعا توقتالا كەلىپ، بۇل ماسەلەدە ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ كورنەكتى كوشباسشىلارىنىڭ باسشىلىعىمەن ءارتۇرلى ەلدەردە جيناقتالعان مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ جانە حالىقارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ پروگرەسسيۆتى تاجىريبەسىن جان-جاقتى ءتۇسى­نۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. «عا­سىر­لار توعىسىنداعى ۇلى قايتا قۇرۋ­شىلاردىڭ وسى شاعىن شوعىرىنا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ تا كىرەتىنى ءسوزسىز. مەملە­كەت باسشىسى قاسىم–جومارت توقاەۆ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى­نىڭ كوپجىلدىق سەرىگى جانە ونىڭ ستراتەگيالىق باعى­تىن جال­عاس­تىرۋشى ءوزىنىڭ ءبىر كىتا­بىندا بىلاي دەپ جازدى: «بۇكىل الەم «الەمنىڭ ەكى بولىگى – ەۋروپا مەن ازيا، ەكى وركەنيەت – شىعىس جانە باتىس، ەكى ساياسي جۇيە – توتالي­تاريزم مەن دەموكراتيانىڭ قيىلىسىندا پايدا بولعان «نازارباەۆ فەنومەنى» تۋرالى ايتادى». شى­نىندا دا، كەڭىنەن الىپ قاراعاندا، الەمدە مۇنداي دەڭ­گەيدەگى ساياساتكەرلەردى تابۋ قيىن. قازاقستانداعى بارلىق پروگرەس­سيۆتى وزگەرىستەر ونىڭ ەسىمى­مەن بايلانىستى. الەم­دە «تاريح­تىڭ سوڭى» مەن «وركە­نيەت­­تەر قاقتىعىسى» تۋرالى كونتسەپ­تسيا­لار كەڭىنەن تاراعاندا، قۇرلىق­تىڭ التىدان ءبىر بولىگى دەزينتە­گراتسياعا ۇشىراعاندا، ەلىمىز كوپتەگەن وتكىر پروبلە­مالار­­مەن جالعىز قالعاندا، قازاق­ستانعا شەشۋشى، تاجىريبەلى جانە قوعامدى بىرىكتىرە الاتىن ۇلت كوشباسشىسى قاجەت بولدى»، دەدى ق.كوشەرباەۆ. ول ەلباسىنىڭ فەنومەنالدى كوشباسشىلىعىنىڭ، ستراتەگيالىق كورەگەندىگى مەن رەفورماتورلىق دارىنىنىڭ، بولا­شاق­تىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان مىقتى مەملەكەت، باستاماشىل جانە جاۋاپتى حالىقارالىق سەرىك­تەس رەتىندە قالىپتاسقانىنا ەرەك­شە توقتالدى. سونداي-اق ەل استا­ناسىن كوشىرۋدى تۇڭعىش پرەزي­دەنتتىڭ تەڭدەسسىز قادامى، قۋاتتى ساياسي ەرىك-جىگەرىنىڭ، كورەگەندىگى مەن باتىلدىعىنىڭ كورىنىسى دەپ اتاۋعا بولاتىنىن اتاپ كورسەتتى.

ال كونستيتۋتسيالىق كەڭەس­تىڭ توراعاسى قايرات ءمامي قازاق­ستاننىڭ ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە ناقتى قالىپتاسۋى 1990 جىلعى 24 ساۋىردەن باستاۋ الاتىنىن اتاپ ءوتتى. ء«دال وسى كۇنى رەسپۋب­ليكا پرەزيدەنتى لاۋازىمى بەكى­تىلىپ، وعان نۇرسۇلتان نازار­باەۆ سايلاندى. بارلىق قيىندىق­تاردى ەڭسەرىپ، تۇڭعىش پرەزي­دەنت تۇبەگەيلى وزگەرىستەردى جۇزە­گە اسىرىپ، كونستيتۋتسيالىق زاڭدى­لىقتى ساقتاي وتىرىپ، مەملە­كەتتىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋ­مەتتىك وركەندەۋىن قامتاماسىز ەتكەن باعىتتى جۇرگىزە الدى. وعان جاڭا تاريح كۋا. كونستيتۋتسيانىڭ ءاربىر رەفورماسى قازاقستاندىق قوعامنىڭ ەۆوليۋتسياسىمەن تىكەلەي بايلانىستى، ولار بارىنشا نەگىزدى جانە دەر كەزىندە جۇرگىزىلدى. پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتىڭ جانە ەلباسىنىڭ ەرەكشە ستراتەگيالىق ءرولىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ تانىمال جانە تانىلعان مۇشەسىنە اينالدى»، دەدى ق. ءمامي.

 

جاھاندىق ماڭىزى بار شەشىمدەر

كونفەرەنتسيادا بۇۇ-نىڭ بۇ­رىنعى باس حاتشىسى پان گي مۋن ورتاق بولاشاقتى قۇرۋعا كومەك­تەسۋ ءۇشىن وتكەنىمىزدە جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ىلگەرىلەتۋگە ۋاقتىلى ىقپال ەتكەن ەرەن كوشباسشىلىق كورىنىس تاپقان كەزەڭدەردى جەكە-دارا كورسەتۋ وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. سپيكەردىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى ونجىلدىقتارداعى وسىنداي ماڭىزدى ساتتەردىڭ ءبىرى – قازاقستانداعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ ءساتتى جابىلۋى جانە كەڭەستىك ستراتەگيالىق يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتۋى بولدى. «بۇل ادامزات ءۇشىن، ءبىزدىڭ پلانەتامىز ءۇشىن تاريحي شەشىم بولدى. پوليگوندا جاسالعان 500-دەن استام جارىلىس جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە، قورشاعان ورتاعا ۇلكەن زيانىن تيگىزدى. ايماقتىق جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتقان بۇل باتىل قادام، سونى­مەن قاتار قازاقستاننىڭ يادرو­لىق قارۋسىزدانۋ مەن تارات­پاۋ سالاسىنداعى جاھاندىق كوش­باس­شىلىعىنىڭ باستاماسى بولدى، سونداي-اق سىرتقى ساياساتتىڭ تابىستى بولۋىنا جانە جاس مەم­لەكەتتىڭ جاڭا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان ديپلوماتياسىنىڭ جاڭا بيىكتەرگە كوتەرىلۋىنە ىقپال ەتتى. بۇعان 2002 جىلعى مامىرداعى يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تى­يىم سالۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفي­كا­تسيالاۋ; 2015 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ تۋرالى ما­ڭىزدى دەكلاراتسياسىن قابىلداۋعا باستاماشىلىق ەتۋ جانە بۇۇ-عا 29 تامىزدى حالىقارالىق يادرو­لىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنى دەپ جاريالاۋعا جاردەم­دەسۋ دە كىرەدى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى رەتىندە مەن شەشۋشى كوشباس­شىلىق ماڭىزدى ساتتەردە جەكەلەگەن حالىقتاردىڭ عانا ەمەس، بۇكىل الەمنىڭ تراەكتورياسىن وزگەرتۋگە كومەكتەسە الاتىندىعىنا بىرنەشە رەت كۋا بولدىم. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ، بارلىق جاھاندىق كوش­باسشىلاردى يادرولىق سىناق­تار مەن تاراتۋعا تىيىم سا­لىنعان الەمدى، سونداي-اق يادرو­لىق قارۋدان تولىعىمەن ازات بو­لاتىن الەمدى قۇرۋعا جاردەم­دەسۋدە بۇۇ-نىڭ كۇش-جىگەرىن قايتا جانداندىرۋعا شا­قىرامىن»، دەدى پان گي مۋن ەل­باسى ن.نازارباەۆقا سول تاريحي شەشىمى ءۇشىن، سونداي-اق قازاق­ستاننىڭ جارقىن الەمدى قۇرۋعا كومەكتەسۋ جولىندا جال­عاسىن تاۋىپ جاتقان كۇش-جىگەرى ءۇشىن زور ريزاشىلىعىن بىلدىرە وتىرىپ.

جيىن بارىسىندا اقش-تىڭ بۇرىنعى مەملەكەتتىك حاتشى­سى كوندوليزا رايس: «نۇرسۇل­تان نازارباەۆ – قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى. ول مەملەكەت باسشىسى رەتىندە حالقىنا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا قازاقستاننىڭ الەم ەلدەرى اراسىندا بەدەلى ارتىپ، ىشكى دامۋ ساتىلارىندا دا تالاي بيىكتەردى باعىندىرعانىن بىلەمىز. بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىمدارعا جەتەكشىلىك ەتتى، اۋ­قىمدى ءىس-شارالاردى ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى. قازاقستان – يادرولىق قارۋدان باس تارتقان العاشقى مەملەكەت»، دەدى.

 

كەمەڭگەرلىك پەن پاراساتتىلىق ۇلگىسى

ال ءوز كەزەگىندە تۇركيانىڭ بۇ­رىنعى پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قانداي قاسيەتتەرگە يە ەكەنىن ايتىپ بەر­دى. ونىڭ ايتۋىنشا، تۇركيا ەلى قا­زاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن ءبىرىن­شى بولىپ مويىنداعان مەملەكەت. «وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، مەن تۇركيا ەلىن جەتى جىل باس­قار­دىم. پرەزيدەنت بولعان جەتى جىل ىشىندە مەن قۇرمەتتى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ مىرزامەن جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك الدىم. سول كەزدە ونى جاقىنىراق تانىپ ءبىلدىم. حح عاسىردىڭ ماڭىزدى ساياسي وقيعالاردىڭ ءبىرى – كەڭەس وداعى­نىڭ ىدىراۋى بولدى. قۇرمەتتى نازارباەۆ مىرزا دامىعان قازىرگى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى، قازاق حال­قىنىڭ ۇلى، كورەگەن كوشباسشىسىنا اينالا الدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت رەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇراقتى جانە سەنىمدى مەملەكەت قۇردى. ەل رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانا وتىرىپ، قازاقستاندى الەمگە ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قۋاتتى مەملەكەت رەتىندە تانىتتى»، دەدى تۇركيانىڭ ەكس-پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل.

سونىمەن قاتار ول ەلباسىنىڭ ءبىلىم مەن عىلىمعا ەرەكشە ءمان بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. «نازارباەۆ سوڭعى شيرەك عاسىردا قازاقستان جاس­تارىنا وتاندىق جانە شەتەل­دەگى ەڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاسادى. ول مىقتى نارىقتىق جانە ەركىن ەكونوميكانى قالىپتاستىردى. قازاقستان ازيانىڭ جۇلدىزى جارقىراعان ەلى رەتىندە الەم نازارىن وزىنە اۋداردى. قازاقستان حالىقارالىق پلاتفورمادا دا ۇلكەن بەدەلگە يە. سونىمەن قاتار كوپتەگەن باستامالارعا ۇيتقى بولدى. نازارباەۆ دۇنيەجۇزىلىك مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ قولداۋىنا يە. ءوز حالقى ءۇشىن ۇلكەن كەمەڭگەرلىك پەن پاراساتتىلىق تانىتتى. ول پرەزيدەنتتىك قىز­مەتىنەن ءوز قالاۋىمەن باس تارتىپ، جاڭا بۋىنعا جول اشتى. بۇل – سايا­سي تاريحتاعى سيرەك كەزدەسەتىن وقي­عالاردىڭ ءبىرى»، دەدى سپيكەر.

ۇلىبريتانيانىڭ ەكس-پرە­مەر-ءمينيسترى توني بلەردىڭ اي­تۋىنشا، ەلدىڭ تابىسى مەن تۇراقتىلىعى نۇر­سۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ كوش­باس­­شىلىعىنا بايلانىستى. «ال­دا بولاتىن سىن-قاتەرلەر مەن رەفور­مالارعا قارا­ماس­تان، قازاقستان بولاشاققا سەنىم­مەن قاراي الادى. نۇرسۇلتان نازار­باەۆ الەم ءتۇسىنۋى ءتيىس ءۇش ماڭىزدى نارسەنى جاسادى. بىرىنشىدەن، ول يادرولىق قارۋدان باس تارتتى، سونىڭ ارقاسىندا قازاق­ستان ءوزىنىڭ يادرولىق ارسەنالىن جويعان جالعىز مەملەكەت اتان­دى. ەكىنشىدەن، قازاقستان مۇسىل­مان حالقى باسىم ەل رە­تىن­دە ءدىني تولەرانتتىلىقتىڭ شام­شى­راعى بولىپ تابىلادى. قا­زاق­­ستاندا ءدىن مەن مادەنيەت­تەگى ايىر­ماشىلىقتارعا قارا­ماس­تان، حريس­تيان جانە ەۆرەي قاۋىم­دارى­مەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورنا­تىل­عان. ۇشىنشىدەن، قازاقستان ەكى جاھاندىق الىپ – قىتاي مەن رەسەي­دىڭ اراسىندا ورنالاسقانىنا قارا­ماس­تان، باتىستىڭ ادال جانە سەنىمدى وداقتاسى بولىپ قالا بەردى»، دەدى ت.بلەر.

 

ەرەكشە قابىلەت يەسى

ەۋرازيالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ العاشقى پرەزيدەنتى جاك اتتالي ەۋرازيالىق قاي­تا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى – قازاق­ستان ءوزى­نىڭ داۋىس بەرۋ قۇقىعى­مەن تو­لىققاندى مۇشەسى بول­عان العاشقى حالىقارالىق ينستيتۋتتار­دىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتا كەلىپ: «ماعان 30 جىل ىشىندە نۇرسۇل­تان نازار­باەۆپەن بىرنەشە رەت كەزدەسۋگە جانە ونىڭ كوزقاراسى­مەن، ەرىك-جىگەرىمەن، ەلدى دامىتۋ قابى­لەتىمەن تانىسۋدىڭ تاماشا مۇم­كىندىگى تۋدى»، دەدى. سونى­مەن قاتار ول قازاقستان كونستي­تۋتسياسىنىڭ ەرەجەلەرىن دايىن­داۋعا كومەكتەسكەنىن جانە ساراپ­تامالىق-كونسۋلتاتيۆتىك كە­ڭەستىڭ مۇشەسى بولعانىن جەتكىزدى. «وسى ۋاقىتتا مەن نازارباەۆتىڭ ساياسي كورەگەندىگىن، كەلىسسوزدەردى جۇرگىزۋ جانە وتە قيىن جاعدايدا ارەكەت ەتۋ قابىلەتىن كوردىم. ول الەم­دەگى ەڭ دانا ادامداردىڭ ءبىرى بولا العاندىعىنا قاتتى قۋانا­مىن. رەسەي، قىتاي، يران جانە باسقا دا ەلدەرمەن كورشىلەس جات­قان قازاقستان سياقتى ەلدى باس­قارۋ ءۇشىن ديپلوماتيالىق جانە الەۋ­مەتتىك تۇرعىدان وراسان زور الەۋەت پەن داعدى قاجەت. نۇرسۇلتان نازار­باەۆ وسى داعدىلارعا يە، سونىڭ ارقاسىندا ول سانالى شەشىمدەر قابىلداي الدى، ونىڭ ءبىرى – ەل استاناسىن اۋىستىرعانى جانە ونى الەمدەگى ەڭ جاقسى ساۋلەتشىلەردىڭ كومەگىمەن اسەم جانە حالىقتىڭ ءومىر سۇرۋىنە قولايلى قالاعا اينالدىرعانى»، دەدى ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ العاشقى پرەزيدەنتى جاك اتتالي.

سونداي-اق كونفەرەنتسيادا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وركە­­نيەت­ارالىق جانە كونفەسسيا­ارالىق ديالوگتى نىعايتۋ، بەي­بىت­شىلىك پەن كەلىسىمنىڭ، جاستىقتىڭ، سۇلۋ­لىقتىڭ، كرەاتيۆتىلىكتىڭ سيمۆولىنا اينالعان قازاقستاننىڭ قازىرگى زامانعى ەلورداسىن ەۋ­رازيا ورتالىعىندا سالۋ جونىندەگى جاسامپاز ميسسياسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

الەكسەي تسوي وتستاۆكاعا كەتە مە؟

قازاقستان • بۇگىن، 15:37

ۇقساس جاڭالىقتار