كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىندا ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتى جانىنداعى رەسەي حالىق شارۋاشىلىعى جانە مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, رەسەي جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى اناتولي سپيتسىن مەملەكەتتىك مەرەكە – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنىنە وراي «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاڭا مودەلىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى جانە قوعامدى الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋداعى ستراتەگيالىق باستامالارى» تاقىرىبىندا ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتارعا, پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىنا ءدارىس وقىدى.
كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىندا ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتى جانىنداعى رەسەي حالىق شارۋاشىلىعى جانە مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, رەسەي جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى اناتولي سپيتسىن مەملەكەتتىك مەرەكە – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنىنە وراي «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاڭا مودەلىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى جانە قوعامدى الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋداعى ستراتەگيالىق باستامالارى» تاقىرىبىندا ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتارعا, پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىنا ءدارىس وقىدى.
ءدارىس باستالاردان بۇرىن اكادەميا رەكتورى بولاتبەك ءابدىراسىلوۆ رەسەيدەن كەلگەن عالىمدى تىڭداۋشىلارعا تانىستىرىپ, ونىڭ عىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى جايىندا تاپتىشتەپ ايتىپ بەردى. سودان كەيىن ءسوز كەزەگىن اناتولي سپيتسىنعا ۇسىندى.
ءوز عۇمىرىنىڭ 25 جىلىن, جاستىعى مەن ازاماتتىق قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىن قازاقستانمەن بايلانىستىرعان عالىم اۋەلى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى تۇرالاعان ەكونوميكا, داعدارىس پەن توقىراۋدان سەڭ سوققان بالىقتاي سانسىراعان حالىقتى كوزى كورگەنىن, ال وسى تىعىرىقتان ەلدىڭ قانداي ابىرويمەن شىققانىن ايتىپ ءوتتى. «قازاق حالقى ۇلى حالىق, بويىنا ادامگەرشىلىك پەن مەيىرىم, باۋىرعا تارتا ءبىلۋ سىندى قاسيەتتەردى جيناعان وسىنداي ۇلى حالىققا ۇلى پرەزيدەنت لايىق. ونىڭ تەك ءوز حالقىنا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, شەتەلدەردە دە جوعارى بەدەلى بار, قازىرگى ساياساتكەرلەردىڭ اراسىنداعى ءسوزسىز جارقىن تۇلعا», دەگەن عالىم نارىقتىق سيپاتتاعى ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋدا قايتا قۇرىلىمداۋدى تابىستى جۇزەگە اسىرۋداعى نازارباەۆ رولىنە ايرىقشا توقتالدى. سونداي-اق, ول نازارباەۆتىڭ سوناۋ 90-شى جىلدارى كورەگەندىكپەن ايتقان باستامالارىنىڭ بۇگىنگى كۇنى قالاي ورىندالىپ وتىرعانىنا ءمان بەرىپ, الەمدىك ينتەگراتسيالانۋ ۇدەرىسىندە دە قازاقستاننىڭ ارقاشان ءوز بيىگىنەن كورىنىپ كەلە جاتقانىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. پوستكەڭەستىك كەزەڭدە بۇرىنعى وداقتاستار ءىرى «گەوساياسي اپاتتى» – كەڭەستەر وداعىنىڭ ىدىراعانىن باستان كەشىپ جاتقاندا, نازارباەۆتىڭ وڭىرلىك ينتەگراتسيانىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن اشىپ كورسەتىپ بەرۋىن نەمەن ولشەۋگە بولادى, دەي كەلە, عالىم الەمدىك تاريحتىڭ دامۋىندا كەمەڭگەرلىكپەن بولاشاقتى كورە ءبىلۋ قاسيەتىنىڭ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلمايتىنىن اتاپ كورسەتتى. ال پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ستراتەگيالىق باستامالارىنىڭ قۇندىلىعى ونىڭ ساياساتكەر-پراگماتيك رەتىندە بولاشاقتى الدىن الا سەزىنۋىندە عانا ەمەس, ونىڭ ءىرى ستراتەگ جانە عالىم, جاڭا وركەنيەتتىك ءمان-ماعىنانى تەرەڭ تۇسىنەتىن كەمەڭگەرلىك قاسيەتتەرىندە جاتىر, دەدى ا.سپيتسىن.
قازاقستاننىڭ نارىقتىق ەكونوميكادا جەتكەن تابىستارى الەمدىك عىلىمي ورتانىڭ نازارىنا ىلىگىپ, كوپتەگەن پىكىرتالاستار تۋعىزۋدا. پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ «جاۋاپكەرشىلىكتەگى باتىلدىعى» بۇگىنگى الەمدىك ەكونوميكا ءۇشىن دە قاجەت. ول الەمدىك ساياساتكەرلەر اراسىنان العاشقى بولىپ, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىققا بۇگىنگى قارجىلىق قۇرىلىمنىڭ ادىلەتسىزدىگى مەن وسالدىعىن اشىپ ايتىپ, وسى ماڭىزدى ماسەلەدە بىرىگە جولدار ىزدەستىرۋ قاجەتتىگىن اشىق جەتكىزدى. الەمدىك ۆاليۋتا ەسەبىندە قاندايدا ءبىر جەكە ەلدىڭ اقشاسىن الۋدىڭ قاتەلىك ەكەنىن كورسەتكەن نازارباەۆ بۇل رەتتە الەمگە ورتاق زاڭمەن قابىلداناتىن جاڭا ۆاليۋتا قاجەتتىگىن كولدەنەڭ تارتتى. بۇل جۇرەكتىلىك پەن كورەگەندىك, دەدى رەسەيلىك عالىم.
كەزىندە, 20 جىل بۇرىن نازارباەۆ ايتقان ينتەگراتسيالانۋ ۇدەرىسىنە كۇلە قاراعاندار, ونىڭ بۇگىن سول ايتقانىنىڭ قاجەتتىلىك ەكەندىگىن مويىنداۋدا, دەگەن ا.سپيتسىن پلانەتاداعى ادامزات الدىندا تۇرعان جاڭا پروبلەمالار مەن ىقتيمال قاتەرلەردىڭ الدىن الۋداعى نازارباەۆ ۇستانىپ وتىرعان باعىتتىڭ جەر شارى بولاشاعى ءۇشىن قاجەتتىگىنە توقتالدى. ءححى عاسىردا ادامزات بالاسى بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا جۇيەدەگى پروبلەمامەن بەتپە-بەت كەلۋدە. ول – ەنەرگەتيكالىق, ەكولوگيالىق, ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعى سىندى ءىرى-ءىرى ماسەلەلەردىڭ تۋىنداۋى. وسى ساتتە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەنەرگوەكولوگيالىق ستراتەگياسى الدىمىزداعى بولاشاق ءۇشىن, جالپى پلانەتا تۇرعىندارى ءۇشىن قاجەت. ويتكەنى, قازىر وسى باستاما باعىتىنداعى جۇمىس دامىماسا, ەندى ءبىر 50 جىلدا ادامزات بالاسى اسا ءىرى قيىندىقتارعا دۋشار بولادى, دەدى ول ويىن ساباقتاي ءتۇسىپ.
ءسوز جوق, پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ تۇلعاسى قازاقستان سىندى مەملەكەتتى الىسقا دا, جاقىنعا دا تانىتتى. ونىڭ بۇگىن مەن بولاشاققا باعىتتالعان ستراتەگيالىق كوزقاراستارى, بايلامدارى, تەرەڭ فيلوسوفيالىق پايىمداۋلارى ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ ەۆوليۋتسياسىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى بولىپ تابىلادى. ەلدەگى تۇراقتىلىق, ەكونوميكالىق دامۋ, حالىقتىڭ اۋىزبىرلىگى پۋتين سىندى ساياساتكەردىڭ اۋزىنا: «بۇگىنگى قازاقستان الەمگە كونفەسسياارالىق, ۇلتارالىق ۇندەستىكتىڭ تاماشا ۇلگىسى» دەگەن ءسوزدى سالدى, دەگەن رەسەيلىك عالىم ەلوردانىڭ ارقا توسىنە كوشۋى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلۋى مەن ونىڭ كونستيتۋتسيالىق مارتەبەگە يە بولۋى سىندى ماسەلەلەردىڭ ەل دامۋىنداعى رولىنە توقتالىپ ءوتتى. ارينە, وسىنىڭ بارلىعىن نازارباەۆسىز ەلەستەتۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس, دەپ اياقتادى ول ءوزىنىڭ ءدارىسىن.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
