ودان كەيىن « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى جاريالاندى. سول كەزدە وڭىردەگى «رۋحاني جاڭعىرۋ» جوبالىق كەڭسەسىندە جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ, اتالعان ماقالالاردىڭ ماڭىزىن, ۇلتتىڭ ۇلت رەتىندە جويىلماۋى ءۇشىن قاجەتتى قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ ماسەلەسى تۋرالى ناسيحاتتاۋ شارالارىنا قاتىستىم. سوندا ءبىر بايقاعانىم, قازىر كوپشىلىكتىڭ تۇسىنىگىندە قالىپتاسقان ءبىر قاعيدا بار. «بۇل ماعان نە بەرەدى؟» دەگەن تۇسىنىك. دەمەك, قازىرگى كوزقاراس الدىمەن ماتەريالدىق قاجەتتىلىككە تىرەلەدى.
ال شىندىعىندا ماتەريالدىق قاجەتتىلىكتەن جوعارى تۇراتىن ۇلتتىق ماسەلەلەر بار. ماسەلەن, ۇلتتىڭ ءتىلى, سالت-ءداستۇرى سەكىلدى رۋحاني قۇندىلىقتاردى جوعالتىپ الماي, ساقتاپ قالۋدىڭ جولى بار ما؟ وسى ورايدا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتى مەن ەرەكشەلىكتەرىنە وي جۇگىرتىپ, «جاڭعىرۋ اتاۋلى بۇرىنعىداي تاريحي تاجىريبە مەن ۇلتتىق داستۇرلەرگە شەكەدەن قاراماۋعا ءتيىس. كەرىسىنشە, زامانا سىنىنان سۇرىنبەي وتكەن وزىق داستۇرلەردى تابىستى جاڭعىرۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتتارىنا اينالدىرا ءبىلۋ قاجەت. ەگەر جاڭعىرۋ ەلدىڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان ءنار الا الماسا, ول اداسۋعا باستايدى. سونىمەن بىرگە رۋحاني جاڭعىرۋ ۇلتتىق سانانىڭ ءتۇرلى پوليۋستەرىن قيىننان قيىستىرىپ, جاراستىرا الاتىن قۇدىرەتىمەن ماڭىزدى» دەپ اتاپ وتكەن ەدى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العانعا دەيىنگى جاعدايىمىز قازىرگىدەن مۇلدەم ايانىشتى ەدى. جەر-جەردە زاۋىت-فابريكالاردىڭ, كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسى توقتاپ, جالاقىنى, زەينەتاقى مەن جاردەماقىنى كەشىكتىرۋ بەلەڭ الدى. كۇنكورىس قامىن كۇيتتەگەن جۇرتتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا كوڭىل اۋدارۋعا مۇرشاسى بولمادى. سول كەزدە تاۋەلسىزدىگىن ەندى يەلەنگەن ەلىمىزدىڭ الدىندا ەڭسەرىلمەس قانشاما سىن-قاتەر تۇردى؟ مەملەكەت, ۇكىمەت باسشىلارى تۇرالاۋعا شاق قالعان وتاندىق ەكونوميكانى وركەندەتۋ ءۇشىن تالاي كۇلكىسىز كۇندەردى, ۇيقىسىز تۇندەردى وتكىزدى. ەلىمىز قالاي قالىپتاستى, قالاي ەڭسە تىكتەدى؟ قانداي قيىندىقتاردى ەڭسەردى؟ قازىر وسىنىڭ ءبارى ەلدىڭ جادىندا ما؟ مۇنى كەيىنگى ۇرپاققا ايتىپ, ناسيحاتتاپ وتىرعان كىم بار؟
وسى ورايدا وسكەلەڭ ۇرپاققا تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ باسشىلىعىمەن قولعا الىنعان رەفورمالاردىڭ جەمىستى بولعانىن ارقاۋ ەتكەن «تاۋەلسىزدىكتىڭ جەتى قىرى» فيلمدەر توپتاماسىنىڭ ماڭىزى زور. ويتكەنى بۇل جوباعا تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى جەتى نەگىزگى سىن-تەگەۋرىندى ەڭسەرۋ جولى سارالانعان. ال ولاردى ەلباسى 2019 جىلعى 21 ماۋسىمدا وتكەن «كوشباسشىلىققا 30 جىل» حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياسىندا سويلەگەن سوزىندە اتاعان ەدى. ۇلت پەن تۇتاستاي مەملەكەتتىڭ تابىستى بولاشاعى سول سىن-تەگەۋرىندى ەڭسەرۋگە بايلانىستى بولدى. بۇل – نارىقتىق ەكونوميكانىڭ قالىپتاسۋى, مەملەكەتتىك شەكارالاردى ايقىنداۋ, حالىقارالىق ينتەگراتسيالىق پروتسەستەر, ۇلتارالىق كەلىسىم, انتيادرولىق باستامالار مەن ارالدى قۇتقارۋ, جاڭا ەلوردانىڭ قۇرىلىسى, ترانزيتتىك الەۋەتتى ىسكە اسىرۋ, دەموگرافيالىق پروبلەمالاردى ەڭسەرۋ. ويتكەنى قازاقستان – الەمدىك قاۋىمداستىق ءۇشىن ءارى بەيتانىس, ءارى جاس مەملەكەت. دەمەك, قازاقستاننىڭ الدىندا سىن-قاتەرلەر جەتكىلىكتى بولاتىن. سونىڭ ءبارى تۇڭعىش پرەزيدەنت ىسكە اسىرعان رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ باستى جەتى جەتىستىگىنە اينالعانى داۋسىز. ءسويتىپ قازاقستاندىق دامۋ مودەلىنىڭ بىرەگەيلىگى ايقىندالدى.
وتىز جىل بۇرىن قاز باسىپ, قالىپتاسقان, قازىر الەمدىك وركەنيەتتە وزىندىك ورنى بار ەلىمىزدىڭ جەتىستىگى تۋرالى فيلمدەر توپتاماسىنىڭ ماڭىزى زور. ەندى مۇنى تەك مۇعالىمدەر, تاريحشىلار, زەينەت جاسىنا جاقىنداعان بۋىننىڭ وكىلدەرى عانا ەمەس, قوعامنىڭ بارلىق مۇشەسى كورگەنىن قالار ەدىم. اسىرەسە جاستار اراسىندا ناسيحاتتاۋ قاجەت. سەبەبى وسى ءفيلمدى كورە وتىرىپ, ولاردىڭ ەل مەن جەرگە, ۇلت پەن انا تىلىنە دەگەن قۇرمەتى ارتا توسەر ەدى دەگەن ءۇمىت بار. فيلمدە تاريحي تامىرى تەرەڭنەن تارتىلعان جەتى ءبولىم – تاۋەلسىزدىك باستاۋىنداعى جەتى جەتىستىگىمىز.
P.S. تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە «تاۋەلسىزدىكتىڭ جەتى قىرى» دەرەكتى فيلمدەر توپتاماسى كورسەتىلە باستادى. ولاردىڭ نەگىزىندە سىنىپ ساعاتتارى, اشىق ساباقتار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, پىكىرتالاستار جانە كۋراتورلىق ساباقتار وتكىزىلەدى. 2,8 ميلليوننان استام مەكتەپ وقۋشىسىن جانە جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردىڭ 700 مىڭنان استام ستۋدەنتىن قامتۋ جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار ءىس-شارالار ونلاين رەجىمدە دە وتەدى.
ورىنتاي بيمانوۆا,
تاريحشى
اتىراۋ وبلىسى
