قاراعاندىنىڭ ۆوكزالىنا جاقىنداپ قالعانىڭىزدا سول جاعىڭىزعا كوز سالساڭىز, وسى كەلىستى ءۇيدى جانە ونىڭ توبەسىندەگى «كاراگاندە وبرازتسوۆىي پوريادوك, ۆىسوكۋيۋ كۋلتۋرۋ» دەگەن ءاربىر ءارپىنىڭ ءوزى كىسى بويىنان اسىپ كەتەتىن جازۋدى كورەسىز.
ءبىراز ۋاقىتتىڭ شاماسى بولدى, توبەدەن ءتونىپ تۇرعان وسى جازۋ قاراعاندىداعى قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ مازاسىن الىپ ءجۇر. بۇدان ءبىراز بۇرىن ولار قالانىڭ بۇرىنعى اكىمىنە جيىلىپ بارىپ, كوزگە شىققان سۇيەلدەي بولعان الگى جازۋدىڭ ورنىنا ءاليحان بوكەيحاننىڭ «قازاققا قىزمەت قىلماي قويمايمىن!» دەگەن ءسوزىن شەگەلەۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس تا ايتىپتى. بۇل تۋراسىندا وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن زاڭگەر بولات سىزدىق الەۋمەتتىك جەلىدە بىلاي دەپ جازدى: «تاڭداۋعا وننان استام نۇسقا ۇسىندىق. ارۋاق سىيلاعان, تۇلعالارعا تاعزىم ەتكەن جۇرتپىز عوي, وسى ءبىر نۇسقانى تاڭداعانداي بولعانبىز».
جالپى, ورىس تىلىندەگى بۇل جازۋدىڭ بۇدان باسقا دا نۇسقالارى الەۋمەتتىك جەلىلەردە تالقىعا ءجيى ءتۇسىپ ءجۇر. اركىم ءارتۇرلى ۇسىنىس ايتادى. مىسالى, «ارقا اقشامى» گازەتىنىڭ رەداكتورى, اقىن جانات جاڭقاش ۇلى فەيسبۋك پاراقشاسىندا بۇل تاقىرىپقا ارنايى پوست جازىپ, مىناداي پىكىر ءبىلدىردى: «مىنا ۇيلەردىڭ توبەسىنە «سارىارقا ساپ-سارى التىن جۇزگەن نۇرعا» دەگەندى نەمەسە باسقا ءبىر سوزدەردى قويۋ كەرەك. قاراعاندىنىڭ, جالپى سارىارقانىڭ نارقىن, پارقىن ايقىندايتىنداي ەتىپ». ال قالا جانە وبلىس اكىمدەرىنىڭ اتىنا حاتقا جازىپ جىبەرىلگەن نۇسقا جوعارىداعى الاش كوسەمى ايتقان انتقا بەرگىسىز ءسوز.
قاراعاندىنىڭ بەلسەندى ازاماتتارىن دا تۇسىنۋگە بولادى. ەلدە وزگە ۇلت وكتەمدىگىنىڭ ىزعارى قاتتى سەزىلگەن ەكى قالا بولسا, بىرەۋى وسى قاراعاندى ەدى. مۇنىڭ شەت جاعاسىن ستۋدەنت كەزىمىزدە ءوزىمىز دە تالاي كورىپ, كۋاسى بولعانبىز. وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارىنىڭ ورتا تۇسىندا «يكارۋس» دەگەن ۇزىن اۆتوبۋس ادامعا لىق تولىپ تۇرعاندا, سونىڭ ىشىندەگى ساۋساقپەن سانارلىق جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ وكىلى بولۋشى ەدى. مىنە, سول كەزدە الگى جەردە قازاقشا سويلەپ قالساڭ, باسىڭ بالەگە قالاتىن: جانىڭداعىلار كوزى شەگىرەيىپ مىندەتتى تۇردە زىرك ەتىپ, ەسكەرتۋ جاساۋشى ەدى. قازىر سونىڭ ءبارى كورگەن تۇستەي وتە شىقتى عوي. بىراق جۇرەكتە شەمەن قاتقان, سىزى قالعان...
ءيا, بۇگىنگى قاراعاندىنىڭ قوردالانىپ قالعان پروبلەماسىنىڭ باستان اساتىنى بەلگىلى. بيىل وبلىس ورتالىعىنداعى جوندەۋ جۇمىستارىنا دەپ بيۋدجەتتەن «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 26 ملرد تەڭگە بولىنگەن ەكەن. مۇنشا مولشەردەگى قاراجات 146 جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا ارنالىپتى. الايدا وسىنشاما قارجى جۇمسالعان جۇمىستاردىڭ وڭدى اتقارىلعانىنا قالا تۇرعىندارىنىڭ كوڭىلى تولماي وتىر. مۇنى تاياۋدا وتكەن اپپارات جيىنىندا قاراعاندىنىڭ جاڭادان تاعايىندالعان اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ تا مويىندادى. «اتقارىلعان جۇمىستىڭ ساپاسى تۋراسىندا بارلىق جەردە شاعىمدانىپ جاتىر. بىرىنشىدەن, جۇمىستاردىڭ ءبىتىرۋ مەرزىمىن سوزىپ الدىق, ەكىنشىدەن, كىشى ارحيتەكتۋرالىق نىسانداردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى: قازىردىڭ وزىندە ولار سىنىپ جاتىر», دەپ قاراماعىنداعى جاۋاپتى شەنەۋنىكتەردى سىنعا العان بولاتىن.
اكىمنىڭ «كىشى ارحيتەكتۋرالىق نىسان» دەپ وتىرعانى اباتتاندىرىلعان اۋلالاردا ورناتىلعان ويىن الاڭدارى مەن سپورتتىق قۇرالدار, ساكىلەر, باسقا دا ۇساق-تۇيەك دۇنيەلەر بولسا كەرەك. تاڭ قالاتىن تۇگى جوق, ارينە ساپاسىز بولعان سوڭ سىنباعاندا قايتسىن...
جالپى, ايتا بەرسە اڭگىمە كوپ, قازا بەرسە پروبلەما دا شۇباتىلىپ شىعا بەرەدى. ساۋساقتى بۇگىپ سانار بولساق, قاراعاندىداعى جولاۋشىلار تاسىمالى سالاسىنداعى جاعداي ءالى دە كۇردەلى كۇيىندە قالىپ وتىر, كۇل-قوقىستى سىرتقا شىعارۋ ىسىندە دە كەمشىلىك جەتىپ-ارتىلادى. تاياۋدا قار جاۋعاندا شاھارداعى كوپ جولداردىڭ ارشىلماي, تازالانباي قالۋى دا كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق دەڭگەيىنىڭ قانداي دارەجەدە ەكەنىنەن حابار بەردى. ال قالاداعى قۇبىرلارىنىڭ سىرتى دۇرىستاپ قاپتالماعاندىقتان, قانشاما جىلۋدىڭ دالاعا كەتىپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ شىعىنعا باتىپ جاتقانىن كىم ەسەپتەدى دەسەڭىزشى؟! مۇنىڭ شىعىنى كىمنىڭ ەسەبىنەن وتەلمەك؟
راس, ءۇيدىڭ توبەسىندەگى جازۋدى قازاقشالاپ وزگەرتكەننەن ءومىرىمىزدىڭ وركەندەپ كەتپەسى انىق. بىراق ول كەرەك دۇنيە, ورنىمەن قوزعالىپ وتىرعان ماسەلە. جوعارىدا ءبىز تىزبەلەپ وتكەن پروبلەمالاردىڭ جانىندا مايدا-شۇيدە ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. دەسە دە...
قازىر جالعىز قاراعاندى عانا ەمەس, بۇكىل الەم كوروناۆيرۋس لاڭىنىڭ زاردابىن تارتىپ وتىر. شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە شىعىن دەگەنىڭىز قىلبۇراۋدى سالىپ-اق جاتىر. بۇل دەگەنىڭىز, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ قابىرعاسىن قايىستىرادى دەگەن ءسوز. ياعني مۇنداي كۇردەلى جاعدايدا ءبىز بيۋدجەتتىڭ قورجىنىنداعى ءاربىر تيىندى قاتاڭ ساناپ, ەسەبىمىزگە ىقتياتتى بولۋىمىز كەرەك شىعار. ماسەلەن, قوعام بەلسەندىلەرى ايتقانداي, كوپ قاباتتى ءۇيدىڭ توبەسىندەگى جازۋدى وزگەرتەتىن بولساق, ول شارۋانىڭ ءوزى ەداۋىر مولشەردەگى قارجىنى كەرەك ەتەر ەدى. ال ەندى, «قوي دا امان, قاسقىر دا توق» بولسىن دەگىمىز كەلسە, ابزالى سول جازۋدى الىپ تاستاعان ءجون بە دەگەن دە وي كەلەدى. بالەنباي جىلدان بەرى دانەكەرى بوساپ, تەمىرى توزا باستاعان ارىپتەردى مەتالل سىنىقتارىن جينايتىن بەكەتكە وتكىزىپ, اقشاسىن بيۋدجەتكە سالسا, ول دا ءبىر تەڭىزگە تامشى قوسىلعانداي شاراپاتتى ءىس بولار ما ەدى...
جىرعا اينالعان جازۋ جايىنداعى پىكىرىن سۇراپ بىلگەنىمىزدە, قاراعاندىنىڭ اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆتىڭ جاۋابى قىسقا دا نۇسقا بولدى: «اتالعان ءۇي تۋرالى اڭگىمە كوپ. رەتىمەن اۋدان دا اۋىسادى, كوشەلەر دە رەتتەلەدى». بۇل جەردە قالا باسشىسىنىڭ اۋدان دەپ تۇرعانىن وبلىس ورتالىعىنا قاراستى وكتيابر اۋدانى دەپ تۇسىندىك. «اۋزىنا ماي» دەيمىز, ارينە.
راس-اۋ, از عانا سابىر قىلعان كەرەك بولىپ تۇر. كۇنى ەرتەڭ بۇلت ارتىنان جارقىراپ كۇن شىققاندا, ماسەلەنىڭ ءبارى وسى جازۋعا تىرەلىپ تۇرعان بولسا, ونى دا ىڭ-شىڭسىز بىرجاقتى ەتىپ الاتىنىمىز ءسوزسىز. قالاسىندا ۇلگىلى ءتارتىپ, جوعارى مادەنيەت بولعانىن كىم قالامايدى دەيسىز؟!
قاراعاندى
