بۇل تۋرالى حابارلاعان پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى بەرىك ءۋالي «مەملەكەت باسشىسى 2019 جىلى 29 قازاندا الماتىدا قالا پروبلەمالارىنا ارنالعان كەڭەستە سويلەگەن سوزىندە مەگاپوليستىڭ ەكوجۇيەسىنە ۇقىپتى قاراۋدىڭ, شاھار تۇرعىندارىنىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى جاعدايلار جاساۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزدى ەكەنىن ءمالىم ەتكەن بولاتىن» دەپ جازدى.
الدىن الا دەرەك بويىنشا جاقىندا عانا اتالعان جەردە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن Sulpak جانە Small ساۋدا ۇيلەرى اعاشتاردى وتاعان بولۋى مۇمكىن. جەلى قولدانۋشىلارى جاپپاي ايىپتاعاننان كەيىن بارىپ, Sulpak ساۋدا ءۇيى facebookتەگى پاراقشاسىندا وقيعاعا قاتىستى تۇسىنىك بەردى. «اعاشتاردى كەسۋ ورىن العان اۋماق Sulpak كومپانياسىنىڭ مەنشىگىندە ەمەس جانە ءبىز ءسىز سياقتى وسى تۇلعالاردىڭ ارەكەتتەرىن زاڭعا قايشى دەپ سانايمىز. ءبىز جەدەل تەرگەۋگە ۇمىتتەنەمىز, ءتيىستى ورگاندارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە جانە ىنتىماقتاستىققا دايىنبىز. بىزگە قارسى اسىعىس قورىتىندىلار مەن نەگىزسىز ايىپتاۋلاردى تۋدىرماۋلارىڭىزدى وتىنەمىز» دەلىنگەن حابارلامادا.
الايدا جەلى قولدانۋشىلارى ساۋدا ءۇيىنىڭ مالىمدەمەسىنىڭ تىم كەش جاريا بولۋىنىڭ ءوزى كوپ جاعدايعا كۇمانمەن قاراۋعا ءماجبۇر ەتەدى دەپ پىكىر جازعان.
الماتى قالالىق جاسىل ەكونوميكا باسقارماسى مەن تابيعاتتى قورعاۋ پوليتسياسى ءبولىمىنىڭ ماماندارى جاعدايمەن تانىسقان. المالى اۋداندىق اكىمدىگىنىڭ حابارلاماسىندا قازىر ءتيىستى پروتسەسۋالدىق شەشىمدى قابىلداۋ ءۇشىن ماتەريالدار جيناقتالىپ جاتقانى ايتىلادى.
«وتالعان 13 اعاشتىڭ توعىزى – ەمەن, تورتەۋى – قاراعاش. بەلگىلى بولعانداي, Sulpak-تىڭ «ساكۋرا» جانە «بورىبەكوۆا» مەردىگەر كومپانيالارى تولە بي كوشەسىندەگى عيمارات ماڭىندا اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتقان بولىپ شىقتى. «Arena S» (Sulpak ساۋدا ماركاسىنىڭ يەسى), عيمارات يەلەرى جانە ەكى جەكە كاسىپكەر – «ساكۋرا» جانە «بورىبەكوۆ» كومپانياسى درەناجدىق ارنانى, تروتۋار پليتالاردى جوندەۋ, وسىندىلەردى وتاۋ جانە تاعى باسقا جۇمىستار جۇرگىزۋ بويىنشا كەلىسىم جاساعان» دەلىنگەن ۆەدومستۆو حابارلاماسىندا.
كەيىنىرەك قالا اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ جاعدايدى تىكەلەي ءوز باقىلاۋىنا العانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مامانداندىرىلعان تابيعاتتى قورعاۋ پروكۋراتۋراسى زاڭسىز اعاش كەسكەنى ءۇشىن قك 340-بابى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ءىسىن باستاعان. شاھار باسشىسى قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ق.تايمەردەنوۆكە ءىستى تولىعىمەن قاراپ, ونىڭ وبەكتيۆتىلىگىن قامتاماسىز ەتىپ, كىنالىلەردى انىقتاپ, جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى تاپسىرعان.
«قازىرگى ۋاقىتتا ساۋدا ءۇيىنىڭ جانىنداعى اۋماقتى «Arena S» جشس-عا قاراستى (Sulpak) «ساكۋرا» جك مەن «بورىبەكوۆا» مەردىگەرلەرىنىڭ اباتتاندىرعانى انىقتالدى. «ساكۋرا» جك-نىڭ باسشىسى قر اقبتك 437-بابى بويىنشا تۇنگى ۋاقىتتا ازاماتتاردىڭ تىنىشتىعىن بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ءىستىڭ بارىسى تۋرالى جۇرتشىلىقتى حاباردار ەتىپ وتىرامىز. بۇل ماسەلە – مەنىڭ جەكە باقىلاۋىمدا» دەپ جازدى ب.ساعىنتاەۆ.
ەكولوگ, «بايتاق-بولاشاق» ەكولوگيالىق اليانسىنىڭ جەتەكشىسى ازاماتحان ءامىرتاي كاسىپكەرلەر اعاشتاردى كەسۋ ءۇشىن الدىمەن قوعامنىڭ, حالىقتىڭ كەلىسىمىن الۋى كەرەك ەكەنىن ايتادى.
«وسىندايدا شەندىلەر پرەزيدەنتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا سالعىرت قاراپ جاتقان سەكىلدى كورىنەدى. مۇنداي وقيعالار ادامداردىڭ نارازىلىعىن كۇشەيتە بەرەدى. پروبلەما قوردالانا بەرسە, قوعامدا ۇلكەن داعدارىستار تۋىندايدى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, ەكولوگياعا وراسان زالال كەلىپ جاتىر. الماتىعا ونسىز دا اۋا جەتپەيدى. ال ءبىز اعاشتاردى اياۋسىز كەسە بەرەمىز. نەگىزىندە اعاش كەسۋ ءۇشىن بارلىق قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, كورشى عيماراتتاردىڭ كەلىسىمىن الۋ كەرەك. ەگەر كەسكەن اعاشتىڭ ورنىنا مىڭ اعاش وتىرعىزسا, وندا رۇقسات ەتۋگە بولادى. 13 اعاش كەسسىن دە, 13 مىڭ اعاش وتىرعىزسىن», دەيدى ول.
ەكولوگتىڭ ايتۋىنشا, قوعامدى دا, قالا بيلىگىن دە پىسقىرماي وتىرعان كاسىپ يەلەرىن اكىمشىلىك جاۋاپقا ەمەس, قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋ قاجەت.
«مۇندايلارعا اكىمشىلىك جازا قولدانىپ, زاڭدا كورسەتىلگەن ايىپپۇلدى سالا سالۋ تىم از. ولارعا قاتاڭ قىلمىستىق جازا قولدانۋىمىز كەرەك. سوندا عانا مۇنداي وپاسىزداردىڭ جولىن كەسە الامىز. وسى ماقساتتا ءبىز «بايتاق-بولاشاق» پارتياسىن قۇرۋ جولىندا جانتالاسىپ ءجۇرمىز. پارتيا قۇرىپ, وسىنداي ماسەلەلەردى حالىقتىق دەڭگەيدە كوتەرمەي, ماسەلە شەشىلمەيدى. ارقا سۇيەيتىن ەكولوگيا كودەكسى دە ءالى ءماجىلىستىڭ قاراۋىندا جاتىر. سوندىقتان قازىر تارازىنىڭ باسى زاڭسىز ارەكەت ەتەتىندەرگە اۋىپ تۇرعانى جاسىرىن ەمەس», دەيدى ا.ءامىرتاي.
سونداي-اق جەلى قولدانۋشىلارى ساۋدا ۇيىنە بايكوت جاريالاۋعا شاقىرعان. مۇنداي ۇسىنىس بىلدىرگەندەردىڭ قاراسى قالىڭ. سولاردىڭ ءبىرى – انار قۇرمانبەكوۆا.
«وزدەرىنىڭ بيزنەسىنىڭ گۇلدەنۋى ءۇشىن اعاشتاردى كەسىپ تاستايتىن كاسىپكەرلەرگە جانە Sulpak-قا بايكوت جاريالايمىن. ءسىزدىڭ وركەندەۋىڭىزگە اعاش ەمەس, جاراتىلىس جانە زاڭ تۋرالى تۇسىنىگىڭىزدىڭ جوقتىعى كەدەرگى كەلتىرەدى. ءبىر ساتتىك پايدا تابۋ ءۇشىن قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرۋ – بۇل بيزنەس ەمەس, قىلمىس. ەلدەگى ۆانداليزم مەن ۆارۆارلىققا توقتاۋ سالۋ كەرەك» دەپ جازادى انار.
الماتىداعى اعاشتى زاڭسىز كەسۋ فاكتىسىنىڭ تىركەلۋى – ءبىر بۇل ەمەس. اقپان ايىندا قۇلجا تاسجولىنىڭ بويىندا ساۋدا ءۇيىن سالۋ ءۇشىن اعاشتاردى سۇلاتىپ سالعان.
«ەشقانداي ءوتىنىش, سۇرانىس بولماعان. تىم قۇرىسا ءبىز وتەماقى تولەيىك, سوعان وراي مۇنشا اعاش كەسەيىك دەپ تە ايتپاعان. قۇبىر جەلىلەرىن تارتۋ ءۇشىن قالاۋىنشا كەسە سالعان. الدىن الا ەسەپتەۋ بويىنشا 11 مىڭ اعاش كەسىلىپتى. ەكسپەرتيزا كەرەك», دەگەن ەدى ەكوبەلسەندى تيمۋر ەلەۋسىزوۆ.
ال قالالىق جاسىل ەكونوميكا باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى قايرات توقتاسىنوۆ «ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىعى قۇرىلىسىنا رۇقسات بەرۋ مەن اعاشتاردى كەسۋگە رۇقسات بەرۋ – ەكەۋى ەكى ءتۇرلى قۇجات. قازىر ءبىز كومپانيا باسشىلارىمەن بايلانىسا الماي جاتىرمىز. تابيعاتتى قورعاۋ پروكۋراتۋراسىنا ارىز بەردىك» دەگەن.
قالالىق باسقارما وكىلىنىڭ مىنا ءسوزى «اعاشتاردى الاڭسىز كەسە بەرىڭدەر» دەگەنىندەي ەستىلگەنىن دە جاسىرىپ قايتەيىك. ءالسىز باقىلاۋ مەن شاراسىز جازالاۋ بولعان جەردە وسىنداي تارتىپسىزدىكتىڭ قانات جايارى بەسەنەدەن بەلگىلى.
بيىل ماۋسىم ايىندا قالالىق جاسىل ەكونوميكا باسقارماسى بوستاندىق اۋدانىنداعى درۋجبا پاركىن رەكونسترۋكتسيالاۋ ءۇشىن 169 اعاشتى كەسۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جاريا ەتكەن. جىل باسىندا مەدەۋ اۋدانىنداعى بۇرىنعى تۋبەركۋلەز ديسپانسەرى جانىنداعى 70 ءتۇپ اعاشتى زاڭسىز كەسىپ تاستاعانى بەلگىلى بولدى. جاسىل ەكونوميكا باسقارماسى جەر يەسىنە ايىپپۇل سالدىق دەدى. قازان ايىندا كوتتەدجدى قالاشىق سالۋ ءۇشىن 100-دەن اسا الما اعاشىن ەش رۇقساتسىز قىرقىپ تاستاعان. مۇنداي باسسىزدىقتى تىزبەلەي بەرسەك, شەگىنە جەتۋ ءتىپتى قيىن.
كاسىپكەرلەردىڭ اعاشتاردى الاڭسىز كەسكەنىنە قاراپ, شاھارداعى بيزنەس قاۋىمداستىق قالا بيلىگىنەن قايمىقپاي ما دەپ قالاسىز. ەكىنشى ءبىر سەبەپ – ايىپپۇلدىڭ ارقاعا ايازداي باتپايتىنىندا دا سياقتى. اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق كودەكسىنىڭ 386-بابى بويىنشا اعاش كەسكەنى ءۇشىن سالىناتىن ماكسيمالدى ايىپپۇل – 150 اەك. «وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ جەرگiلiكتi وكiلدi ورگاندارى بەلگiلەيتىن جاسىل ەكپەلەردi كۇتiپ-ۇستاۋ جانە قورعاۋ قاعيدالارىن بۇزۋ – ەسكەرتۋ جاساۋعا نەمەسە جەكە تۇلعالارعا – ون بەس, شاعىن كاسiپكەرلiك سۋبەكتiلەرiنە نەمەسە كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارعا – وتىز, ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە – ەلۋ, iرi كاسiپكەرلiك سۋبەكتiلەرiنە ءبىر ءجۇز ەلۋ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى» دەلىنگەن كودەكستە.
كەلەڭسىزدىككە كوز جۇما بەرىپ, سۋ قاراڭعى سوقىر قوعامعا اينالىپ كەتپەيمىز بە دەگەن قاۋىپ تۋاتىنى دا سودان. ءبىردى-ەكىلى بەلسەندى ايتىپ, جازىپ جاتىر. سويتكەن ەسىل ەڭبەك ەلەنە مە, الدە «جازالىلار جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى» دەگەن قىلداي جاۋاپپەن ءىس ءتامام بولا ما, بەلگىسىز. كەيىن جاعدايدىڭ قالاي وزگەرەرىن قايدام, الماتى ءال-ءازىر زاڭسىز اعاش كەسۋ «جارمەڭكەسىن» وتكىزىپ جاتقان شاھارعا ۇقسايدى...
اباي ايماعامبەت,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
