كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنا رەسمي ساپارلارى باستالدى. ولار مۇندا ۇقشۇ پاا, تمد پاا كەڭەستەرىنىڭ وتىرىستارىنا قاتىستى.
كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنا رەسمي ساپارلارى باستالدى. ولار مۇندا ۇقشۇ پاا, تمد پاا كەڭەستەرىنىڭ وتىرىستارىنا قاتىستى.
قازاقستان پارلامەنتى پالاتالارىنىڭ توراعالارى الدىمەن پيسكارەۆ مەموريالدى زيراتىنا بارىپ, «وتان-انا» ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويدى. سونىمەن قاتار, لەنينگراد قالاسىن ازات ەتۋدە قازا تاۋىپ, وسىندا جەرلەنگەن جەرلەستەرىمىزدىڭ رۋحىنا باس ءيدى.
قازاقستاندىقتاردىڭ لەنينگراد قالاسىن نەمىس-فاشيستەرىنەن قۇتقارۋداعى ەرلىكتەرى ەرەسەن ەكەنىن بىلەمىز. سونىڭ ىشىندە جامبىلدىڭ «لەنينگرادتىق ورەنىم» اتتى ولەڭىنىڭ ورنى ەرەكشە. سول ولەڭنىڭ قۇدىرەتىنەن كۇش العان مىڭداعان لەنينگرادتىقتىڭ اراسىندا كوزى تىرىلەرى ءالى دە بار. وسى قالانى الۋ جولىندا سينياۆينو بيىگىندە دەنەسىمەن پۋلەمەت امبرازۋراسىن جاۋىپ, ەرلىكپەن قازا تاپقان قازاق ۇلانى سۇلتان بايماعانبەتوۆتىڭ ەرلىگىن دە لەنينگرادتىقتار ۇمىتپاي, قازاقستان ەلشىلىگىنىڭ قولداۋىمەن 2001 جىلى ەسكەرتكىش ورناتقان.
سوعىسقا لەنينگرادتان اتتانىپ, ەرلىكپەن قازا تاۋىپ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانعان ءاليا مولداعۇلوۆانىڭ ەسىمىن دە لەنينگرادتىقتار قۇرمەت تۇتادى, ونىڭ ەسىمىمەن ءبىر كوشەسىن اتاعان.
پيسكارەۆ زيراتىنان كەيىن قازاقستان پارلامەنتى پالاتالارىنىڭ باسشىلارى تاۆريا سارايىنا بەت الىپ, وسىندا بولعان ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى (ۇقشۇ) پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ التىنشى پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىستى. وعان قازاقستان جاعىنان سەنات ءتوراعاسى ق.توقاەۆ, ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين, دەلەگاتسيا ءمۇشەلەرى ا.بيجانوۆ, ك.بۇرحانوۆ جانە ت.ب. قاتىستى.
وسى ورايدا ۇقشۇ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى (پاا) تۋرالى دا ايتا كەتەيىك. 1999 جىلى تمد-نىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ (پاا) كەڭەسى اتالعان ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ پارلامەنتتىك دەلەگاتسيالارى تمد پاا شەڭبەرىندە سول كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋدىڭ قۇقىقتىق ماسەلەلەرىن دە قارايتىن بولسىن دەپ شەشىم قابىلداعان ەدى. ال ونىڭ (تمد پاا) ۇقشۇ-نىڭ پارلامەنتتىك قۇرىلىمى ءمارتەبەسىن الۋى 2000 جىلى ءبىشكەكتە بولعان ۇقشۇ كەڭەسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسىندا بەكىتىلدى. ءسويتىپ, تمد پاا-عا ۇجىمدىق شارتقا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ دە زاڭنامالارىن ۇيلەسىمدى ەتۋ ءۇشىن مودەلدى زاڭداردى ازىرلەۋ ءارى ۇسىنىستار جاساۋ مىندەتى جۇكتەلدى. سودان بەرى بۇل ۇيىم پاا كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى جانە تۇراقتى كوميسسيالار شەڭبەرلەرىندە تۇراقتى تۇردە وتىرىستار وتكىزىپ, العا قويىلعان مىندەتتەردى اتقارىپ كەلەدى.
2012 جىلدىڭ 17 مامىرىندا ۇقشۇ پاا كەڭەسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا ۇيىمنىڭ توراعاسى بولىپ رەسەي فەدەراتسياسى فەدەرالدىق جينالىسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ توراعاسى سەرگەي نارىشكين سايلاندى. كەشەگى وتىرىستى س.نارىشكين اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. الدىمەن ول ۇسىنىلعان كۇن ءتارتىبىن بەكىتۋدى ۇسىندى. ول بەكىتىلگەن سوڭ ءبىرشاما ۇيىمدىق ماسەلەلەر شەشىلدى, سودان كەيىن ۇيىمنىڭ بۇگىنگى كۇنگى اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى تۋرالى ۇقشۇ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا بايانداما جاسادى.
ۇيىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى اۋماعىنداعى اسكەري-ساياسي جاعداي بۇگىنگى كۇنى كۇردەلى ءارى بولجالسىز كۇيدە قالىپ وتىر, دەپ باستادى ول ءوزىنىڭ ءسوزىن. ايماقتاعى جاعدايدىڭ تۇراقتىلىعىنا اۋعانستاننان 2014 جىلى ناتو اسكەرلەرىنىڭ اكەتىلەتىنى كەرى اسەر ەتۋى ىقتيمال. وسىنداعى تەررورلىق توپتاردىڭ, اسىرەدىنشىل كۇشتەردىڭ بەلسەندىلىگى جاعدايدىڭ ۋشىعا تۇسۋىنە اكەلىپ سوقتىرۋى كۇتىلەدى. ءسويتىپ, ءوڭىر تۇراقسىزدىقتىڭ وشاعىنا اينالۋى ابدەن مۇمكىن. ۇقشۇ ەلدەرىنىڭ اۋماعىنا ەسىرتكىنىڭ دە كوپتەپ ەنگىزىلۋى وسى جايتتاردى كۇردەلەندىرۋدە. اۋعانستانعا ءسىڭىپ العان حالىقارالىق ەكسترەميستىك توپتار ۇقشۇ ەلدەرىنىڭ اۋماعىنا وزدەرىنىڭ ىقپالىن ءجۇرگىزۋگە تىرىسۋدا. قازىر وسىنداي توپتاردىڭ كەيبىر مەملەكەتتەردەگى زاڭدى جولمەن سايلانعان بيلىكتەردى توڭكەرىپ تاستاپ, وكىمەت باسىنا اسكەري رەجىمدى ورناتۋدى كوزدەيتىن ۇيىمداسقان ارەكەتتەرىنىڭ جوسپارلارى بەلگىلى بولىپ وتىر, دەي كەلىپ, شەشەن بىرنەشە ەلدەردە ىسكە اسقان سونداي مىسالداردى اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار, ول تابيعي-تەحنوگەندىك سيپاتتاعى قاۋىپتەردىڭ دە ساقتالىپ وتىرعانىن ايتتى. وسىنداي قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ۇقشۇ ەلدەرىنىڭ بىرلەسكەن ءىس-شاراسى قاجەت ەكەنىن جەتكىزە كەلىپ, ن.بورديۋجا ۇيىمنىڭ بۇگىنگى تاڭدا ىسكە اسىرىپ جاتقان ارەكەتتەرىنە توقتالدى. سونىڭ ىشىندە سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى پىشىندەگى كەزدەسۋلەرىنىڭ بىرنەشە رەت وتكەندىگى اتالدى. قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ايماقتىق جانە الەمدىك حالىقارالىق ۇيىمدارمەن دە تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناپ كەلە جاتقانى جەتكىزىلدى. ورتاق قاۋىپكە قارسى ۇجىمدىق اسكەري كۇشتىڭ ارەكەتىن دايىنداۋ ىستەرى دە جۇزەگە اسىرىلدى. جىل بويى ۇزىن سانى 6 اسكەري دايىندىق جاتتىعۋلارى وتكىزىلدى. بۇل جاتتىعۋلار بەلارۋس, رەسەي, قىرعىزستان جانە قازاقستان اۋماقتارىندا ۇيىمداستىرىلدى, دەدى ول. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ن.بورديۋجا ۇقشۇ پاا الدىنا قويىلاتىن ماسەلەلەردىڭ جازباشا تۇردە بەرىلگەنىن ايتا كەلىپ, توتەنشە جاعدايلار تۋا قالسا بىرلەسكەن تۇردە ارەكەت ەتەتىن اسكەري كۇشتى جەتىلدىرۋدىڭ زاڭنامالىق بازاسىن جاساۋدىڭ قاجەتتىلىگىن اتادى.
وسى جانە باسقا دا باياندامالار بويىنشا ۇقشۇ پاا جۇمىسىنىڭ قاۋلى جوباسى تالقىلاندى. وندا ارمەنيا وكىلى قاۋلىعا ۇقشۇ پاا-نىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن انىقتايتىن جەكە كەلىسىمگە قول قويۋدى ۇسىندى. الايدا, بۇل ۇسىنىسقا قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قارسىلىق ءبىلدىرىپ, بۇل ماسەلە قوسىمشا تولىق ءارى تەرەڭ زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىندىكتەن, قازىر قاۋلىعا بىردەن قوسۋعا بولمايتىندىعىن ايتتى. مەن بۇل ماسەلەگە كەلەسى وتىرىستارىمىزدا ارنايى توقتالىپ, تالقىلاۋدى ۇسىنامىن, دەدى ول. س.نارىشكين بۇل ۇسىنىستى قولداپ, رەداكتسيالىق كوميسسيانىڭ قاۋلىعا ەنگىزۋىن تاپسىردى.
وسىدان كەيىنگى ماسەلەلەر جۋرناليستەردىڭ قاتىسۋىنسىز جابىق ەسىك جاعدايىندا تالقىلاندى. وندا باسقا باياندامالارمەن بىرگە, ۇقشۇ پاا ۇلتتىق زاڭنامالاردىڭ جاقىنداسۋى مەن ۇيلەسۋى ماسەلەلەرى جونىندەگى باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋى جانە پاا-نىڭ حالىقارالىق كوممەرتسيالىق مامىلەلەر جاساۋ كەزىندە شەتەلدىك لاۋازىمدى تۇلعالاردى پارامەن ساتىپ الۋعا قارسى تۇرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇسىنىستار جوباسى بويىنشا ەكى باياندامانى قازاقستاندىق سەناتور, ۇقشۇ پاا-نىڭ ساياسي ماسەلەلەر جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى تۇراقتى كوميسسياسىنىڭ توراعاسى اقان بيجانوۆ جاسادى.
تۇستەن كەيىن سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسەي فەدەراتسياسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ توراعاسى سەرگەي نارىشكينمەن, ودان كەيىن رەسەي فەدەراتسياسى فەدەرالدىق جينالىسى فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ۆالەنتينا ماتۆيەنكومەن, ازەربايجاننىڭ ميللي مەدجليسىنىڭ توراعاسى وگتاي اسادوۆپەن كەزدەسىپ, ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى حالىقارالىق وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسسوزدەر ءجۇرگىزدى. ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين دە ءوزىنىڭ رەسەيلىك, قىرعىزستاندىق جانە ازەربايجاندىق ارىپتەستەرىمەن كەزدەسىپ, ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر وتكىزدى. ال جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا كەشكى 18.00-دە تمد پاا كەڭەسىنىڭ وتىرىسى باستالدى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان» – سانكت-پەتەربۋرگتەن.
