جالپى, وبلىستا جەر بەرۋدىڭ, ازاماماتتاردى جەر تەلىمدەرىمەن قامتۋدىڭ قانداي دا ءبىر جۇيەسى بار ما؟ بۇل رەتتە وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باسشىسى جايىقباي شالداروۆ ايماقتا تۇرعىن القاپتارىن ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىن جۇيەلى جۇرگىزۋ ماقساتىندا قالا جانە اۋداندارداعى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ 2022 جىلعا دەيىنگى «دامۋ كارتاسى» بەكىتىلگەنىن جەتكىزدى. «دامۋ كارتاسىنا» سايكەس اۋدانداردا انىقتالعان 81 تۇرعىن ءۇي القابىن ينجەنەرلىك جەلىلەرمەن قامتاماسىز ەتىپ, تاراتۋ مۇمكىندىگى بار بولىپ وتىر. ولاردىڭ جالپى اۋدانى 7 مىڭ 359 گەكتاردى, ياعني بارلىعى 37 مىڭ 537 جەر تەلىمىن قۇرايدى.
ال وڭىردە جەر تەلىمى كەزەگىندە 124 مىڭ 698 ازامات تۇر ەكەن. وسى ورايدا وبلىستىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ تاراپىنان كەزەككە تىركەلگەن ازاماتتاردىڭ تىزىمىنە تالداۋ جۇرگىزىلىپتى. ناتيجەسىندە, جەر الۋ ءۇشىن ءبىر وتباسىنان بىرنەشە ادامنىڭ تىركەلگەنى انىقتالعان. ماسەلەن, 3 011 وتباسىنان 9 مىڭ 773 تۇرعىن, وزگە وبلىستاردان 645, ال كەزەككە قايتالانىپ 439 ازامات تىركەلگەن ەكەن. سونداي-اق قايتىس بولۋىنا بايلانىستى 403 ادامنىڭ تىزىمدەرى كەزەكتەن الىنعان.
بۇگىندە كوپشىلىك ءۇشىن باسپانانىڭ قاجەتتىلىگى ارتۋدا. ويتكەنى جىل سايىن اۋىلدان قالاعا كوشىپ كەلىپ جاتقاندار كوپ. ولار دا مەملەكەتتەن جەر تەلىمىن الۋ ءۇشىن كەزەككە تۇرىپ, كۇنىن كورەدى. ەگەر وسى ۋاقىتقا دەيىن انىقتالعان 81 القاپ تولىق ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىممەن قامتىلىپ, كورسەتىلگەن 37 مىڭ 537 جەر تەلىمى تاراتىلعان جاعدايدا كەزەكتە 90 مىڭعا جۋىق ادام قالادى ەكەن. سوندىقتان دا كەزەكتە تۇرعان كوپشىلىك سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى, جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن تاعى 13 مىڭ گەكتارعا جۋىق جاڭا تۇرعىن ءۇي القاپتارىن قاراستىرۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. ال بۇل جوسپاردىڭ ىسكە اسۋى ءۇشىن اۋدان جانە قالا اكىمدىكتەرى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە جارامدى جەرلەردى ەلدى مەكەننىڭ اۋماعىنا قوسىپ, يگەرىلمەي بوس جاتقان جەرلەردى انىقتاپ, ونى مەملەكەتكە قايتارۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ قاجەت ەكەن.
جالپى, وبلىستا 2018-2020 جىلدار ارالىعىندا القاپتاردى ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ناقتى 65 جوبا ىسكە اسىپ, 6 107 جەر تەلىمى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن دايىندالىپتى. دەگەنمەن كوڭىل كونشىتپەيتىن كورسەتكىش كوپ. ماسەلەن, جامبىل, مەركى اۋداندارىندا جوبالار ىسكە اسقانىمەن, تاراتىلۋعا دايىن بولعان جەر تەلىمدەرى جوق بولىپ شىققان. سوندا اتالعان اۋدانداردا جەر كەزەگىندە تۇرعان تۇرعىندار كەزەگى كەلگەن كۇندە جەردى قايدان, كىمنەن الادى دەگەن ساۋال تۋىندايدى. سول سياقتى بيىل «دامۋ كارتاسىندا» انىقتالعان جوسپارعا سايكەس جۋالى اۋدانىندا – 7, جامبىل اۋدانىندا – 7, مەركى اۋدانىندا – 5 جانە ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىندا 2 جوبا ىسكە اسپاعان. سونداي-اق كەلەسى جىلعا جوسپارلانعان 76 جوبانىڭ ىشىندە 59 جوبا 2021 جىلدىڭ بيۋدجەتىنە ەنگىزىلمەگەن. تەك 15 جوبا عانا بيۋدجەتتەن قولداۋ تاپقان. مۇنىڭ سەبەبىن جايىقباي شالداروۆ بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ بارىسىندا تاپسىرىس بەرۋشى قالا جانە اۋدانداردىڭ اكىمدىكتەرى تاراپىنان جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاردىڭ دايىن بولماعانىمەن ءتۇسىندىردى.
جۇمىستاردى ءتيىستى باسقارمالار اۋداندارعا, ال اۋداندار باسقارمالارعا سىلتەپ جۇرگەندە, كەزەكتە تۇرعان 120 مىڭنان اسا تۇرعىندى 20 جىلدا جەر تەلىمىمەن قامتي الماۋ قاۋپى بار ەكەن. تۇرعىنداردىڭ ءبارىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ بىردەي ەمەس ەكەنىن ەسكەرسەك, كوپشىلىگىنىڭ كەزەكتەگى جەرىن كۇتىپ وتىرعانىنا داۋ جوق. سەبەبى ەلدىڭ بارىندە ءۇي سالۋ ءۇشىن جەردى ساتىپ الا سالاتىن قاراجات بولا بەرمەيدى. حالىق اكىمدىككە سەنىپ وتىرعاندا, اكىمدىكتىڭ كىمگە سەنىپ وتىرعانى تۇسىنىكسىز.
ء«ۇيى جوقتىڭ – كۇيى جوق» دەيدى. كوپشىلىك تۇرعىندار ءۇشىن باسپانا – باستى ماسەلە. دەگەنمەن ەلىمىزدە بۇگىندە باسپانالى بولۋعا مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان. بىراق بۇل ماقساتقا ءتيىستى قاراجات ءبولىنىپ وتىرعانىمەن, كەيدە ءىستىڭ سوڭى «سۋ اياعى قۇردىمعا» كەتىپ جاتقانداي بولادى. وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى قۇدايبەرگەن قورعانباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان ءۇي الۋ ءۇشىن كەزەكتە 28 مىڭ 766 ادام تۇر. ال ەلىمىزدىڭ يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتىنىڭ جۇرگىزگەن تالداۋىنا سايكەس وڭىرلەردە تۇرعىن ۇيگە كەزەكتە تۇرعان ادامدار سانى بويىنشا جامبىل وبلىسى 9-ورىندا ەكەن. جىل باسىنان بەرى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان ءۇي الۋعا كەزەكتە تۇرعان 543 ادام باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلىپتى. سوڭعى 3 جىل ىشىندە 1 428 ادام ارەندالىق تۇرعىن ۇيگە قول جەتكىزگەن. الايدا سوڭعى 3 جىلدا مەركى, بايزاق, جۋالى, ت.رىسقۇلوۆ جانە مويىنقۇم اۋداندارىندا ەل يگىلىگىنە بىردە-ءبىر پاتەر بەرىلمەپتى. بىراق اتالعان اۋدانداردا تۇرعىن ءۇي قورىنان باسپانا الۋعا كەزەككە تۇرعان ادامداردىڭ سانى جىل ساناپ كوبەيىپ كەلەدى. مۇندا دا جۇرتتىڭ جەر تەلىمىنە كەزەككە تۇرىپ الىپ, كوڭىلىنىڭ كۇپتى بولىپ جۇرەتىنىندەي جاعداي قالىپتاسقان. بۇل كۇندە شۋ, جاڭاتاس جانە قاراتاۋ قالالارىندا قاڭىراپ بوس تۇرعان ۇيلەر كوپ. الدىندا اتالعان تۇرعىن ۇيلەردىڭ بىرقاتار بولىگى جوندەلىپ, مەملەكەتتىك باعدارلاما ارقىلى ەل يگىلىگىنە بەرىلگەنىمەن, كەيىننەن بۇل جۇمىستار دا باسەڭدەپ قالدى. كەلەشەكتە كاسىپكەرلەردىڭ كومەگىمەن بولسا دا اتالعان قالالارداعى ۇيلەر قالپىنا كەلتىرىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلسە, بۇل دا جۇيەلى جۇمىستىڭ ءبىر كورىنىسى بولار ەدى.
دەگەنمەن وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وبلىستا 1 686 پاتەرلى 36 ارەندالىق تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. سول سياقتى «شاڭىراق 5-10-20» باعدارلاماسى اياسىندا بۇگىنگە دەيىن وبلىس بويىنشا 68 ادامعا 564 ملن 200 مىڭ تەڭگە نەسيە بەرىلىپ, 84 ادامنىڭ ايلىق تابىستارى راستالعان. سونىمەن قاتار «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى بويىنشا بيىل قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىس جيناق بانكى 3,4 ملرد تەڭگەگە 364 ادامنىڭ ءوتىنىشىن قابىلداپ, 343 ازاماتقا 3,2 ملرد تەڭگە نەسيە راسىمدەگەن. ال «7-20-25» باعدارلاماسى اياسىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە 293 ءوتىنىش ءتۇسىپ, ونىڭ 187-ءسى قولداۋ تاۋىپ, 175 ازاماتقا 1,1 ملرد تەڭگە نەسيە بەرىلگەن. مۇنىڭ ءبارى دە – ەل يگىلىگى ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس. الايدا وڭىردە جەر تەلىمدەرى مەن باسپانا الۋ ءۇشىن تالاي جىلدان بەرى تابانىنان توزىپ كەزەكتە تۇرعان تۇرعىنداردىڭ ماسەلەسىن بيلىك ەسكەرمەسە, كىم ەسكەرەدى؟! ءاربىر ازاماتتىڭ كوكەيىندەگى ءۇمىت ساۋلەسى – ونىڭ بولاشاققا دەگەن ايقىن سەنىمى.
جامبىل وبلىسى
